This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual personal, non-commercial purposes.
and we request that you use these files for
Ὁ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
Ἢ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web a[nttp: //books . google. con/]
THIS. VOLUIs DOES NOT CIRCULATE OUTSIDE THE LIBRARY
a ^. €. “6 (lt fines
PATROLOGUE
CURSUS COMPLETUS
SIVE
JIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFOBMIS, COMMODA, OECONOMICA,
OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE EGGLESTASTICORUM
QUI AB /EVO APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTII III TEMPORA FLORUERUNT ; RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICA; TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA ECCLESLE SXCULA, IUXTA EMITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS. MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER. CASTIGATA ; BISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS LECTIONIBUSQUE. VARIANTIBUS CON 'NENTER )LLUSTRATA ;
OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUAE TRIBUS NOVISSIMIS SCULIS DEDENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA ;
INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIDUS, DONATA ;
CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIDUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA j
OPERIBUS CUM DUDIIS TUM APOCRYPIIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM. POLLENTITIUS, AMPLIFICATA ;
' DCOBUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO 5CILICET REINUM, Qvo CONSULTO , QUIDQUID UNUSQUISQUE. PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRII'TUILAS SACRPUE, Ex QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAN PATRES ET IN QUIDUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM. L.BRORUM SCRIPTURE
TEXTUs COMMENTATI SINT,
] DITIO ACCURATISSIMA, CETERISQUE OXNIBUS FACILE ANTEPONENDA, $1 PERPENDANTUR 2? CHARACTERUM NITIDITAS , CWARTA QUALITAS, JNTEGRITAS. TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM HRECUSORUM TUM — VARIETAS TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA S!BIQUE IN TOTO OFEBRIS DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETI! EXIGUITAS, PILESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METIODICA £T CIIRONOLOUICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORLMQUE HACTENUS HIC JLLIC SPARSORUM, PRIMZM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES. 4TATES, LOCOS, LINGUAS
FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUAM. *
SERIES PRIMA,
IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE WECLESLES LATIN/E TERTULLIANO AD GREGORIUM MAGNUM
ACCURANTE J.-P. MIGNE, Cuceuum Gómplitoram JN SINGULOS SCIENTIA EC CEEw ASTICIE RAMOS EDITORE.
— Qe PAYEOLOGLE 10MUS XII. . FELICIS ΠῚ »arx, FAUSTINI rr MARCELLINI, S. DAMASI, rArx, THEODOSII MAGND
PACATI, FILOCALI ET SYLVII, $. VIGILII TRIDENTINI, LUCIFERI CAL ARITANI, S. PACIAN, HILARIAN,, S. SIBICII, PAPA,
: TOMUS UNICUS.. ———— —— "ua Oa ÀÁ— ——
PARISIIS, EXCUDEBAT VRAYET ,
VIN VIA DICTA V'AMBOISE, PRES LA BARRIERE. D'ENFER." ou PETIT-MONTROUGE.
οἷ
*
SANCTORUM DAMASI PAPE ET PACIANI
". NECNON
LUCIFERI
EPISCOPI CALARITANI OPERA OMNIA
JUNTA MEMORATISSIMAS MEREND/E, GALLANDI, ET FRATRUM COLETI EDITIONE : AECENSITA ET EMENDATA.
AECDATUNCT NIGRAE, ΘΓ πὰ (ELIT UNICUM 7 NER.
FELICIS PAP. H, FAUSTINI ET MARCELLINI, THEODOSI! MAGNI, vACATI, VARIORUM, FILOCALI , SYLVIL, S. VIRGILII TRIDENTINI, JULII HILARIANI, !
S. SIRICII PAPE, UNIVERSA QUAE EXSTANT OPUSCULA,
'EX GALLANDI , COUSTANTII DOLLANDISTARUMQUE COMPLETISSIMIS COLLECTIONIBUS EXCERPTA , CASTIGATA , ET NUNC PRIMUM IN UNUM VOLUMEN COADUNATA.
PARISIIS, ENCUDEBAT VRAYET, IN VIA DICTA: RUE D'AMBOISE, ΠΟΙ LA BARBIERE PENFER,
AU PETIT-MONTROUGE. à
ELENCHUS
OPERUM QUAE ΙΝ HOC TOMO CONTINENTUR.
S. FELIX PAPA II. Epistole. FAUSTINUS ET MARCELLINUS DPhHESDYTERI. Liber:de Trinitate. Faustini Fides. Faustini et Marcellini libellus precum. Rescriptum Theodosii pro Marcelli no et Faustino. S. DAMASUS PAPA. De S. Damasi opusculis et gestis. Diatrib:e duz illustrantes gesta quaedam pontificum Liberii'et, Damasi. S. Damasi Epistolw. S. Damasi Carmina. S. Damasi opera apocrypha. Catalozus Romanorum pontificum sub Liberio descriptus. TIIEODOSIUS MAGNUS, ET PACATUS. Panegyricus Pacati Theodosio dictus. Selecta Theodosii de religione decreta. S. VIGILIUS TRIDENTINUS. Epistola due. VARII AUCTORES. Monumenta vetera ad Arianorum historian perlincutia, mE ;DIONYSIUS: FILOCALUS ET POLEMEUS 'SYLVIUS. Auienuarialautiqua. LUCIFER CALARITANUS. Liber de Non conveniendo cum hioreticis. — , Liber de Rezibus apostaticis. Pro. S. Athanasio libri;duo. Liber de Non parceudo in Deum delinquentibus. Liber Moriendum esse pro Filio Dei. s. PACIANUS.' Epistolie tres ad Sympronianum. Exhortiatorius, libellus ad penitentiam. Sermo de Baptismo. Q ΠΕΣ FUEARIANUS, TENT Libellus de mundi Duratione. *^* 8 Peieitsr ΕΣ PPP Ex p situm de dielPaschie οἱ mensis. n : IBS Siideros. RET E "us
Epistol: el decreta. ΧΙ ε
.-- .β-0.ὖ'ὺᾧὃὃοὕὄὄ.--.... E) cassum:
Col. 9.
MIGNE succursaliste, Montrouge, de Vrayet de Surcy, «
imprinieer ἃ Paris. 3
ANNO DOMINI CCCLY-CCCLVIII.
SANCTUS FELIX PAPA II.
( EX LABBEO, CONC. TOM. 11, COL. 853-859. )
NOTITIA BIOGRAPHICA DE S. FELICE
EX LIBRO PONTIFICALI DAMASI PAPA DESUMPTA.
^ Felix natione Romanus, ex patre Anastasio, 5 A filio, martyrio coronatur, et capite truncatur. Hic
sedit annum unum, menses tres, dies tres. * Hic declaravit Constantium tilium Constantini hzereticum, et secundo rebayptizatum ab Eusebio Nicomediensi juxta Nicomediam in Aquilone villa. 4 Et pro hoc declaratu, ab eodem Constantio Constantini Augusti
ἃ Feliz. Felix, Liberii diaconus fidelis et caiholi- eus , »b Arianis suffectus est. in locum exsulaitis et relegati Liberii. Pont.iciam sedem «i (quod ait liber pontificalis) legitime. tenuit, vivente adhuc at- que pro fide exsilium sustinente Liberio vero ponti-
ce, non aliter quam chorepiscopus obtinuisse po- tuit, ne unius corporis ecclesia duo forent capita : si vero, quod communiori patrum sententie conve- nientius est, ab Arianis in eam intrusus, ab iisdem molitione Epicteti episcopus ordinatus luerit, ut sclii-
fecit basilicam via Aurelia milliario ab urbe secundo, cum presbyterii honore fungeretur. Et ad eamdem basilicam emit agrum circa locum, quem obtulit ec clesie quam fecit. Hic fecit ordinationem unam in urbe Roma per mensem Deceiubrem, presbyteros
gressus illius vitiosus sit et iniquus, et de exitu ip- sius »Cripia inter se pugnantia nutent; ideo tempere Gregorii XIII, anno Cüristi 1582, diu muliuuque in- ter viros doctos, ad corrigendum martyrologium de- utatos, dubitatum fuit, deberetne bic sanciu- Felix jn emendatum martyrologium referri. Expunctum fuisset nomen illius, nisi arca marmorea in basilica sanctorum Cosma et Damiani vige-ima octava Julii pridie uimirum ejus diei quo celebrari solebat me- moria hujus Felicis, inveuta fuisset cum hac inscri-
smaticus aliquis, jure magis usurpato quam debhito B ptione, antiquis characteribus marmori incisa : Hic
eamdem occupasse debuit. Ab eo tempore, quo f'e- lix Constanuum, Ursacium. Valentem, aliosque Arja- nos excommunuicando, vexilum fidei ipse erexit, quove Liberius ob manifestam hzreticis commu- nionem, a catholicorum communione plane extorris existimatus est, quasi impossibile sit. eumdei cuin bereticis et catholicis simul communicare posse : ille omnium catholicorum judicio, quanquam antea schi-maticus fuisset, legitumus Ecclesi: catholic:e poniifex haberi ccpit. Vide quie diximus in. notis ad Vitam Liberii, ad concilium Mediolanense et Sir- miense. Sgvgn. BrwiUs.
b Sedit annum unum, menses (res, dies tres. Niwi- rum a lapsu Liberii ad obitum suum. Idem fere So- zom. lib. iv, cap. 14, dicens, eum post reditum Li- berii tantu ad. modicum temporis spatium sedem tenuisse. Huic sententie etam illud consentaneum est, quod non nisi unam ordinatiunem mense De- cembri fecisse dicatur. Quod ait Marcellinus, Feli- cem post obitum Constantii mortem oppertiisse, et ad consulatum Valentiniani atque Valentis, annis vide- Jicet octo post reditum Liberii superstitem fuisse, quodque Romanus clerus, Liberio in exsilium misso, juraverit se nullum creaturum pontificem, d.^aec Li-
rius ipse restitueretur, quosdam vero ex illis per- jurvs effectos Felicem intrusisse, majore affectu er- e Ursacium quam veritate scripsit οἱ dixit, Vide
ron. anno 357, num. 61 ec 607. Sgven. Binius.
c Hic Constuntium secundo rebaptizatum αὖ Euse- bio Nicomediensi. Constantium secuudo rebaptizatum fuisse ab Eu-ebio Nicowediensi, falsi -sumuin est : tui quod A:hanasius lib de Synod., ei Socraies lib. 3! cap. ult., afürment, eun tepore mortis ab Eu-
zoie Ariano baptismo initiatum fuisso : tum. quod .
Hilarus lib. de *ynod. post hzc tempora in eum in- vehatur, quud non regeneraius, ut ait, ecclesiis cre- d^ndi formam pr:escribere auderet. Vide Baron., an. 351, num. 62. SgvgR. BiNiUs.
4 Ei pro hoc declaratu, etc., martyrio coronatur. De obitu Felicis, liber pontificalis hic, et in Vita Li- berii mire admodum variat. Eum martyrio occu- buisse testatur Romanum martyrologium. Quod in-
Parmor. XIII.
o
"v
jacet corpua sancti Felicis papa εἰ martyris, qui Con- stantium hereticum damnavit. Quam inventionem cum omnes non immerito divinitus contigisse crederent Suam quam couceperant sententiam merito retrac- larunt, eaque in majorem martyris gloriam com- mutarunt. Vide Baron. anoo. 257, unm. 63; Bel- larm lib. 1v de Roman. pontif. cap. 9. SEvER. Βινιῦς. Summam fei providentiam, qua semper modera- tus estipsam Romanam Ecclesiam, hic, lect.r, mecum paulisper intuere. Labefactato nou quidem partici- patioue hazrresis, sed Arianorum dumtaxat. commu- nione Liberio, Felicem antea eorumdem conmimnuni- catione conjunctum. ex adverso Deus excitat; sta- limque eumdem erigit adversus eos ipsos Arianos quorum saue ope fuerat Romanam catilbiedram conse- cutus, et. agno pr:esidio contra adversarius confir- πιᾶι; sicque ad pugnam roborat, ut exagitans omnes Arianos, eorumque principem Constantium anathe- mate feriens, pro mercede corona martyrii insignitus fuerit. Felice defuncto, nullus in locum ejus subro- gatus est : nam. Liberius abrupta penitus, quze reci- pienda sedis causa interce:serat, Arianorum com- munione, ab omnibus legitimus Romane. ecclesie pontifes, ul fuerat ante, cognitus et acceptus. est. Iu igitur potius quam redargutione dignum ext re- centiorum quorumdam historicorum, ques. libenter sequuntur Magdeburgenses, couunentum, dicentium Felici -ecundo fuisse suffectum. Leonem quemdam Arianum, in S. Hilarimm. parum :equum ,. quem sero ad syuodum accedemiem ,. in. poenam. liumi considere jussevit : atque ideo eadem a Deo vin- dice, qua Arius, pea. mulctatum, una. cum visce- ribus animam efflavisse. Sed cum, omnium antiquis- siwmorum testimonio, Leo ] iewpore coneilil. Ghalce- donensis sederit; cumque nulla mentione hujus rci facti, omnes omnino Liberio et Felice defunctis, Da- masum substituerint; non historiam, sed fabellam esse scias, a recentioribus forie excogitatam, quod falso opinati fueruot, Liberium, Eelice secundo ex- ulso, instar Leonis in catholicos szviisse. Vide n. anno 957, num. 69; Bellarm. lib. iv de Rom, pont., cap. 9. Sgvga. Bios.
1
11 SANCTUS FELIX PAPA Il. 12 91, diaconos 5, episcopos per diversa loca 19. Qui A Damaso presbytero, et sepultum est in basilica su-
etiam * passus est in civitate Corona cum multis cle- ricis et fidelibus occulte juxta muros urbis * ad lacus Trajasi, tertio idus Notembris. Et exinde raptum est corpus ejus a presbyteris et clericis noctu, cum
! Capite truncatus. ! Ad latus forme Trajani.
pradicta, quam ipse via Aurelia construxerat, * duo- decimo kalendas Decembris, milliario secundo. Et cassavit episcopatus dies triginla octo.
8 Decimo septimo.
EPISTOLXE ET DECRETA.
^! EPISTOLA 5. ATHANASH ET EGYPTIORUM PONTIFICUM AD FELICEM ἢ PAPAM. De infestationibus Arianorum.
Domino beatissimo et honorabili, sancto patri Felici, sanct sedis apostolice urbis Romas papz, Atha- nasius et universi Agyptiorum, Thebaidorum, et Libyorum episcopi, in sancta Alexandrina synode gratia Dei congregati.
Vestro sancto suggerimus (Maurus Cesena episc. ad S. Martium; consess. 1 concil. Later., anno 649) apostolatui, ut nostri, more solito, sollicitudinem gerere dignemini, juxta vestram prudentissimam sapientiam, quz omnibus luce clarius manifesta est : quia apostolicis vestra beatitudo visceribus commota (Deusdedit Calaritanus ep. ad S. Martinum) supet tribulatione nostra, nos omnes hortata est, ad tui- tionem catholice et spostolic: Ecclesie in unum convenire, et de nostra oppressione canonice et unanimiter tractare, dum constat vos una cum beato Paulo apostolo eadem compassibiliter dicere : Quis infirmatur, et ego mon. infirmor? (uis acandalisatur, et non ego uror (Wi Cor. x1, 29)? satagentes ne ali- qua de his, quie vobis credita suut, rationabilibus ovibus a bestiis eapiator. Ideo, pater beatissime, quia semper antecessores nostri, et nos a vestra aposto- lica sancta sede auxilium bausimus, et nostri vos curam habere aguovimus, prsfatan apostolicam et summam expetimus juxta canonum decreta sedem, ut inde auxHium capiamus, unde pridecessores nostri ordiuationes et dogmata atque sublevationeg ceperunt. Ad eam quoque quasi ad matrem recurri- mus, ut ejus uberibus nutriamur, quoniam non po- test mater oblivisci infantem suum. Sic et vos nolite oblivisci nos vobis conwnissos, quoniam non levi- bes nos inimici nostri linplicaverurt afflictionibus,
* Epistola. πες epistola sub nomine Athanasii ad Felicem ex synodo Alexandrina scripta ab episcopis AEgy iti, Thebaidis, et Libysze, de fide suspecta est * tum quod lioc tempore, quo Athanasius fuga elapsus in eremo Intitabat , quove cum Liberio omues epi- scopi órthodoxi , decreto tmperstoris el Mediolanen- sSis'conciliabuli, sedibus suis exturbati erant, neque Joeuws, neque tetipus cogend:e synodi esse potuerit: tur quod hac epistola ad Felicem scripta, ipsum Felicem de sua ipsius ordinatione certiorem reddat. Àn rescriptum Felieis 'fortasse-eodem defectu labo-
! Ad malas tnereatorismerces has. inepte farsegi- nis quisquilias Baronius aliique eruditi viri ablegam.
et quotidie facere moliuntur, et apprehendere, aut ferris nos constringi minantur (Stephanus Dorensis ad eumdem papam cons. ἃ ejusdem synodi), nisi eo- rum consentiamus erroribus : quod nequaquam vobis jnconsultis agere presumimus. Canonibus quippe jubentibus, absque Romano nos de majoribus causis nihil debere decernere pontifice. Ideoque ad propo- situm recurrentes, οἱ ad bravium properantes, ve- sir» apostolic:e sedis imploramus auxilium : quia, ut credimus, non despexit Deus preces cum lacry- mis sibi oblatas servorum suorum, sed-ob id vos prsedecessoresque vestros, apostolticos videlicet prz- sules, in summitatis arca constituit, omniomque ec- clesiarum eis curam habere praecepit, ut nobis suc- curvatis, nosque tuentes, cui omne episceporum ja« dicium est commissum, liberare ab hostibus nostri non negligatis. Nam scimus in Nicena magna syno- do trecentorum octodecim episcoporum, ab omnibus concorditer esse roboratum, non debere absque Ro- mani pontificis sententia concilia celebrari (Socr., l. n, cap. 8 et 41; Sos., L. in, c. 9), sec episcopos damnari, licet hsec et alia quam pfera necessaria ab h:ereticis, qui nos quotidie infestant et. perdere ni- tuntur, ut facilius nos capere possint, eiet synodica capitula incensa, mobisqae sublata. (ua de re, hac inventa occasione indifferenter, omni canonica et apostolica postposita auctoritate, nos vi a propriis, vobis incensultis, illicite expollunt sedibus : ovesque nobis ἃ Christo Domino apostolica commissas gra- tia, invadunt, gradibus privant, et quod pessimum est, et omnibus Christianis legibus inimicum, inter- ficere decertant. Vos ergo (ut semper vestrz sedi Sancte consuetudo fuit) periclitantibus subvenite, oppressos roberate, tribulatis manum porrigite, la- Hiaque probibete, et leges imponite, ut apostolica doctrina, quie in Deo est, cito ad victoriam judicium
ret, alii jndicent. Tllam epistolam , cujus fraginenta Sub nomine Felicisin Chalcedonensi concilio exstant, a Felice secundo scriptam fuisse, doctissimis qui- busüam viris auctaribus , existimatuun est, hac de 61... quod praedictum fragmentum in concilio Chalcedonensi, act. 1 et apud Cyrillum in sua apolo- gi» post epistolam Julii pap:e attexatur. Sed eam Seiitentiam ex argumento et titulo ejusdem epistolzx redarguimus supra in motis.ad ἃ epistolam Felicis primi. SEvER. BiNiUs.
3 Erge et elite. omaes ψαντοῦ κόμματος ox eadem efücina -deprempte.
45
EPISTOLAE ET DECRETA.
14
perducere valeat nostrum, nosque (apostolorum prin- Α oppressionibus et angustiis, ita nos liberare digneris.
cipe suffragante Petro) ab imminentibus periculis liberare. Novimus namque in jam prafata Nicaena syuodo (Ei habetur in epistola decr. Julii contra Orien- tales pro Athanasio, c. T) generaliter esse decretum, ut nullu& passim vageque episcopos, aut presum- ptive lacerare, aut aecusare, et qui non sunt rectse &dei, vel bouz vit, vel clarz conversationis, aut iufamare przsumat : sed prius, si erga episcopos vel auctores Ecclesiam quisquam causam habuerit, eos cum eharitate mansuete conveniat, ut ab eis vulnus, unde agitur, recte sanetur : aut ipse, si secus ege- Fit, accusatoe excommaunicetur. Quod si ab eis nihil valuerit reete percipere, tunc primo summos adeat primates, et ipsi, tempore congrao, eanonice eos
Nam fuit semper vestri sanctze et apostolicze sedi li- centia, injuste damnatos vel excommunicatos, potes- lalive sua auctoritate restituere; el sua eis omnia reddere, et illos, qui eos condeimnaverunt, aot ex- communicaverunt, apostolico punire privilegio , sicut etiam nostris et anterioribus cognovimus actum tem- poribus. Porro et ipsi primates, qui episcoporum et summorum ecclesiasticorum negotiorum causas sus- cipere debent, in prisa Niezna synodo eunt dinu- merati, ne in posterum contentio ex hoc oriretur. Q sanctissime pater patrum (Idem Sergius episc. moz cit.), abscinde blasphemias, et jactantiam vaniloquo- rum, et insidiantium infestaliones, nos ei fratres no- stros opprimentium, atque perdere vuolentium, qui
convocare debebunt (Ibid., c. 47). Qui si aut. suis B ad vos, quasi ad caput coufugimus, ut vestro suffulti
rebus exspoliati, aut ἃ propriis sedibus ejecti, aut exsulantes, vel oppressi aut inique traciati fuerint , primo eruantur, et canoníce restituantur (Ibid., c. 8), atque ommia sibi sublata integerrime eis legibus reddantur (Hadr. coll. 55) : quoniam priusquam hac flant (ut in praedicto eenstitutum est concilio), nec ca- &oniee convocari, nee * distingui a quoquam possunt, quoniam nec szeuli leges hec fieri permittunt, quanto m»gis ecclesiastiesm ! Similiter et 3 supradictis patri- bus est delipitem eensonsnter, ut si quisquam episco- porum, aut metropolitanorum, aut coinproviuciales, vel judices sospectos habueril, vestram sanctam Ro- manaminterpellet sedem, cui ab ipso Domino potestas ligaudi ac solvendi (Matth. X Vl) speciali est privilegio
auxilio liberemur, et vobis nobisque commissas Christi oves a luporum ore, Domino adininiculante, antequam deglutiantur, eripiamur. Nec enim fas est (S. Martinus papa ibidem), supplicum apostolica se- dis scripto, aut siue scripto preces oblatas despicere, sed (ut condecet, ut privilegium vesira sedis est) et nos et illi canonicaliter convocemur , et ante vos de nostris objectionibus canonice cum omni probitate: concertemus, sicut praedecessores nostri penes ves tros fecerunt afilecessores, et sicul canonica in prae- dicta sancta synodo docent instituta, et veluti palliati* verbi per ventilabrum canonice examinationis ; ple- nam purgationem in communi consistentes auditorio, de maturis et enuirientibus catlolicze Ecclesi; dog-
super alios eoncessa. lpsa enim (Sergius Cypri ep. C matibus, 4:5 confirmant cor hominis, per participa-
«d Theodorum papam, cons. 2 concil. Lateranensis) Ármamentum a Deo fixum et immobile percepit, quo- niam ipsam formam universorum titulorum lucidis- simam, Dominus Jesus Chrístus vestram apostolicam eonstitujt sedem. Ipsa est enim sacer * vertex, ia 680 emnes Eeclesi vertuntur, sostentantur, rele- vaptur.* Et sieut In Christo Christiani, et in petra, id est Christo, Petrus, Petri rcnovantur Ecclesis. Tu es enim (sieut divinum veraciter testatur eloquium) Petrus, et super fundamentum tuum Ecclesie colum- nae, id est, episcopi, qui Ecclesiam sustinere, et pro- priis humeris portare debent, tibi suut confirmata, tibique claves regui.coslorum commisit, atque ligare et solvere petestative qux in lerra οἱ in coelis seat (αι. XVI), promulgavit. Tu profanarumn hesresium , et impetitorum , atque omnium infestan- tium depositor, ul princeps et doctor, caputque emaium erthodozs decirine, et immaculate fidel enietis. [εἰν ne despicias, pater, tuorum patrum pietatem, bonemque intentionem. Et sicut illi, pa- wes et pradecessores nostros a multis liberaverunt
* Ft sicut. Legendum videtur : Et sicut in Christo Christiani, ita et in petra. id est, Petro, reuovantur Keslesia : uw. sit a6 us, Romane Ecclesie poutili-
! Farte Distringi. *Sic Graeci πόλον ἀπο τοῦ πολεῖν, nequa ex hoc ety« mo arguas Latine scriptam polius esse quam Greece.
D
tionem paternarum consequamur institutionum, An« liquis enim regulis (PP. Afr. in ep. ad Theodorum papam, cons. 9 conc. Later., an. 649 celebrati) sanci- tum est, ut quidquid quamvis in remotis, aut longin- quis positis provinciis super episcoporum querelis, aut aceusationibus ageretur, non prius traetandum vel accipiendum esset, quam ad notitiam alma sedis vesg- γα fulsset deductum, ut hujus auctoritate, * juxta qua fuisset, pronuntiatio infirmaretur, aut firmaretur : indeque sumerent normain, uude Ecclesiz sumpsere przdicationis exordium, nec passim ab insidiatori- bus column:z everterentur Ecclesi:. Certum est enim, eidem sancte sedi vestrze, in honorem bea» tissimi Petri, pavrum deereta peculiarem decrevisse reverentiam Dei, pro rebus inquirendis atque de- terminandis , qux? sollicite decet , justeque ab ipse przsulum examinari vertice apostolico , cujus solli» citudo semper fuit et est, tam mala damnare, quam probare laudanda. Quocirca humillinum vestre apostolico culmini persolventes obsequium, ut ipse Dominus precepit, et sanctorum decreta patrum
cem, si quid in czeteris eceleslis vitiatum aut depra- vatum sit, sua auctoritate et posse el debere corri- gere. SEvER. BiNiUS.
* verbis. ] * Juxta que fuisset pronuntiatio facta, infirmaretwr.
15 ) SANCTUS FELIX PAPA II. 46 statuerunt, cum lacrymis suggerimos , quod sine ἃ die 17 kalendarum Augustarum ?, indictionis quar-
gemitu cordis reticere non valeamus. Nam in tan- tum a persecutoribus sanctae Dei ecclesise , nostris- que inimicis persequimur, ut magis nos Uedeat vivere, quam mori. Unde prz: omnibus fatemur in tantum cor egse nostrum vulneratum (Victor Carih. in ep. ad Theodorum papam), ut propheticum illum planctum exoptemus , dicentes: (uis dabit capiti nostro aquam , aut oculis nostris fontem lacrymarum, ut sedentes, ploremus die ac nocte (Jerem. 1x) ? Ecce enim Ecclesia Dei non leviter perturbatur, columuz- que ejus nimis infestantur, »tque a pravis amoveri hominibus nituntur. Christianorum vero voces ac gemitus episcoporum longe lateque resonant , novi- tates insurgunt, calumnizx crescunt, persecutio gras- satur , perditio fit populorum. Vestrum est enim, nobis manum porrigere, quia vobis commissi sumus. Vestrum est nos defendere atque liberare ; nostrum- que est a vobis auxilium expetere, vestris parere jussionibus. Prx nimio ergo dolore et gemitu, omnia quie nobis instant, et nos inlestant, * necessario re^ cordari, vobisque signilicare nequimus. Ideo al- mui vestrum exoramus apostolatum, ut super his legem , qux in memorata Nic»na synodo est pro- mulgata, licet przedictorum insidiatorum et aliorum malorum hominum (ut facilius episcopos, Deique ministros valeant illaqueare) depravatione sit suf- focata , reparetis : et qux necessaria fore cognosci-
(is, vestir: sancte sedis auctoritate nos cunctosque :
fratres informetis, ut malorum insidias hominum,
vestra fulti auctoritate, illesi, Domino opitulante, C
evadere valeamus: quia non est ovium, insidias luporum przevidere (Conc. ni Rom. sub Symmacho), sed pastorum est. Scimus enim (ut semper vestrae sedis pr:esules , primo apostoli, deinde successores eorum fecerunt) vos universalis Ecclesiz, et maxime episcoporum , qui oculi propter coutemplationem et speculationem, vocantur Domini, curam gerere, ac de revelatione et lege nostra assidue cogitare debere, Sicut scriptum : Beatus vir qui meditatur in lege Do- mini die ac nocle (Psal. 1) : qux meditatio (Victor Carthag. epist. cit.) non lectione per figuram littera- rum lantum conspecta, sed exuberante in vobis Cliristi gratia, in vestra cognoscitur conscientia immobiliter insita , et nullatenus de vestro corde
t:?, nostram humilitatem, divina gratia, suo (ut prze- cepit) munere pravenienle, vestris sanctis ac Deo diguis precibus in sancta Romana * Ecclesia ponti- ficalis honoris accepisse consecrationem et stolam : in quo dignitatis fastigio, ut a Deo omnipotente re- gamur altissimo , et a malis omnibus liberemur, ut non sacerdotale nomen tantum, sed Christi Domini Dei nostri protegente auxilio, et meritum habeamus, vestris sanctis ac Deo acceptabilibus nos commen- dantes orationibus , poscimus , quatenus et vestris deprecationibus pro nobis ad Deum effusis muniti, et eruditionibus bonis instructi, digni efliciamur, cum omni nobis populo Christiano commisso, illzsi, protegi velamento divino. Ad salutationem ergo
B vestre sonctz et honorands paternitatis vice no-
stra, * Benedictum humilem vestrum (ratrem, no- strum episcopum , et Alexandrum presbyterum, Crispinum quoque diaconum , vestros faniulos de- Stinavimus, quos postulamus celerius nobis a vestra beatitudine persolvi, ut vestris cohortationibus ro- borati, et vestris regulis informati, inimicis videlicet compressis, ad proprias prudenter consolati valea- mus Ecclesias ante hiemem, Deo propitio, remeare. Vestrum est quippe, pater sanctissime, canonica di- strictione (Vide finem Victoris ejusdem epistola) sol- licite, ecclesiastice regulae adversautibus, et fratrum iusidiatoribus obviare, nec permittere noviter dici, quod patrum venerabilium auctoritas omnino non censuit. Nos enim humiles corde, qua recia sunt, adjuvante Domino, sapientes, uno vinculo charitatis voliscum sumus constricti, veram fidem ac religio- nem catholicam in omnibus fortiter defensantes. Studiosius itaque a catholicis, improbis probe re- sistere innitendum est, ne Lorpentes desidia oppressi, culpae taciturnitatis teneamur obuoxii , et quasi fa- vorem impendentes judicew ur , duin adversa catho- licze fidei propulsare negligimus. Unde dictum est : Negligere quippe, dum possis deturbare perversos, Dihil aliud est quam [overe. Nec caret scrupulo so- cieiatis occulte , qui manifesto facinori desinit ob- viare. Liquet, doctor sanctissime, venenosa serpen- tium sine simplicitate astutia dum manifesta est dolosa inimicorum fallacia. Succurrite , qu:esumus, oppressis , liberate nos de manu persequentium ,
recedente lege Christi Dei Domini sacrosancta, sicut D ut cum beato Job cantetis : Benedictio perituri super
in psalmo dicit propheta: Os justi meditabitur sa- pientiam , et. lingua ejus loquetur judicium : lex Dei ejus in. corde ipsius (Psal. xxxvi) : non atramento, sed spiritu. Dei vivi vestra in arcana conscripta ; ne- que in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnali- bus (11 Cor. m) , sicut. beatissimi apostoli Pauli ad Corinthios :inissa nos docet epistola. Quibus prz- missis, significamus Deo placitz paternitati vestre,
! Necessaria.
! Anno 646. quo magis appareat fucus impostoris qui orbi voluit illudere.
* Roinanam loco Carthaginensis substituit, Adde
te veniebat, et cor vidue consolatus sum. Justitia in- dutus sum , eli vestivi me, sicul vestimento et diade- mate, judicio meo. Oculus fui ceco , el pes claudo. Pater eram. pauperum , εἰ causam quam nesciebam, diligentissime investigabam. Conterebam molas. ini- qui, ei de denibus * eorum auferebam predam (Job xivi), etreliqua. Nos enim quos tua maxima ex- spectat cura (Innoc. ep. 18 ad Alex. Antiochenum),
uod Athanasius Alexandriss ordinatus, credo mense anuario an. 316, indictione 14. * Nomina propria mutavit plagiarius ne deprehen- deretur in furto. * Jllius.
47 EPISTOLAE ET DECRETA. 18 id est, omnes episcopi, precipue tuum mereri de- A episcoporum. — XVIII. De non terminandis causis
bemus judicium, et non ab aliis devorari. Merito ergo nos Domini causa respicit sacerdotes , si si- lentio faveamus errori (Cel. ep. 1 ad Gallos). Si- quidem corripiantur bujusmodi, nec sit liberum eis, pro voluntate facere judicium. Desinat novitas incessere vetustatem *, desinat Ecclesiarum quietem inquietudo turbare. Nam ut omnes metropolitani vel " reliqui episcopi sua odia aut vindictas in reliquos episcopos exercere non valeant, ideo nomi- nalim in Niczena synodo expressi sunt primates, qui reliquos episcopos audire et judicare debeant, ne ulla fraus in judicio episcoporum possit irruere. Vos ergo, qui in summa specula gratia Dei estis po- siti, attendere eos et opprimere oportet , qui in fra-
episcoporum absque auctoritate Romani pontificis, — XIX. Si episcopus a comprovincialibus , vel a metro- politano senserit. 86 pregravari. — XX. De judiciis episcoporum, el de lempore concesso ad praparandum, el comparandum, — XXI. De judicibus εἰ accusato- ribus, quales debeant esse.
Reverendissimis atque dilectissimis fratribus, Atha- nasio el universis ZEgypiiorum, Thebaidorum, Libyorum episcopis, in sancta Alexandrina -ynodo congregatis, Felix almz Romanz urbis et. univer- salis Ecclesi episcopus, et sancta synodus, que in urbem Romam convenit, in Domino salutem.
Sacram vestram synodicam epistolam , per gra-
tres seditiones et scandala excitant (Steph. Dorensis B tiam sancii Spiritus, et Deo placitum studium con-
ad syn. Later. ann. 619). Ideoque exoramus, ut mi- nime despiciatis humilitatis nostre et omnium orientalium orthodoxorum sacerdotum et populo- rum afflictjones *, et deprecationes cum lacrymis oblatas , sed sicut luminaria universo mundo , ver- bum vitz retinentes, introductas exstinguite tene- bras nefandissimorum insidiatorum , temporibus etiam nostris procaciter germinatas , quatenus fun- ditus exstincta hujusmodi caligine, lucifer nobis re. splendeat per vos, sanctissime pater, et dogmatica definitio ubique omues lztificans, quam glorio:i Ec- clesize sancte patres per propria piissima dogmata in slerne vite firmam haereditatem przedicasse noscuntur.
Incolumem te et beneplacitum Deo (Sergius Cyp. C magui regis vexari aut. expelli.
ep. ad Theod. papam supra cit.), sanctissime pater patrum, orantem pro nobis, Dominus custodiat in cz: vum. AÁmen.
* EPISTOLA [ FELICIS PAPE II.
AESCBIPTUM AD EPISCOPOS IN ALEXANDRINA SYNODO CONGREGATOS.
J. Ut nemo episcopum penes arbitros seculares ac- cuset. — Tl. Si quis adversus episcopum causam ha- buerit, — 1]. De eadem. — 1V. De episcopis rebus suis exspoliatis , aui a sede pulsis. — V. Infames et sacrilegos ad testimonium non admittendos. —— VI. Si episcopus vocatus ad concilium, ire non potuerit. — VII. De causis qug legibus non continentur , vel pro-
scriptam, vestrze a Deo honorandz sanctitatis gratia libenter suscepimus , atque instanter in synodo recitari per singula jussimus , et omnes intente ejus colligere verba precepimus : super qu: dum latari sperabamus et cupiebamus, versa est in luctum cithara nostra, cantatio in plorationem, ct omne totius synodi gaudium in moerorem translatum est (Job. xxx) : quia non decuerat, ut hi qui corpus Christi quotidie proprio conficiunt ore (S. Hier. in
ep. ud Nepotianum) , tantam paterentur persecutio- - nem, quoniam Dominus Deus nos!er salutem provi- dens generis humani, mandavit persecutiones non fieri, neque fluctuationes iuferri, nec invideri labo- rantibus in agro dominico, neque dispensatores Quiescite, inquit sancta magna Nica:na synodus (6, quest. 1), et no- lite persequi eos qui Deo perfecte ministrant, et sin- cera voluntate Dei superni mandata custodiunt, et nostris legibus subjugantur; quia nec decet, nec ordo patitur , ut iniqui el carnales, spirituales per - sequantur. Omnis enim qui resistit alicui, nunc vertendo, nunc celando veritatem, mentitur adver- sus enm, contra quem litigat. Et qui infestus est alicui, omuia sicut hostis agit, et insuper loqui con- tendit. Yos enim monemus, fratres, in speculis esse debere, ut in quantum potestis, et Dominus auxi- lium dederit, talibus nostra apostolica , vestraque auctoritate resistatis, nec quisquam vestrum a fra- tris auxilio se subtrahat, sed pro viribus przstet
hibite noscuntur. — VIII. De accusationibus episco- T) adminiculum. Quoniam, licet pauci sitis, si unani-
porum, et rerum suarum ablatarum redintegratione.— ΙΧ. Quibus non liceat accusare, vel testificari, — X. De eadem re. — ΧΙ. De personis accusatorum. — XII. De primatibus εἰ metropolitanis. — XIII. De accusationibus episcoporum, et ineplitudine accusan- lium. — XIV. Qui non debeant admitti ad accusatio- nem. — XV. De eadem re. — XVI. Licere in ecclesia- slicis negotiis, dicta causa et finita, recedere, quod in secularibus non licet. — XVII. De accusationibus
! Citat hunc ἰδοῦ Vinc. Lirinensis, ex supra ci- tata. Caelestini I pape. ep epistola. * Nomina Sophronii, Apollinaris et Severi rese-
ines fueritis , nullatenus , justitia suffragante, Do- mino quoque opem ferente, superabimini , quia [uniculus triplex difficile rumpitur (Eccles. 1v). Nam δὶ ofliciis szcularibus humana lex subvenit (S. Greg. ep. 120 lib. vi), quanto magis ecclesiasticis et Domini sacerdotibus , maximeque pontificibus , qui pupilla oculorum Domini nuncupantur, divina atque catholica lex suffragari debet ! Ait enim di- vinum de episcopis eloquium : (μὲ vos tangit, tangit
cuit falsarius. . * Falsam et hanc quoque meritissimo jure dixeris.
*
1$ . SANCTUS FELIX PAPA 1l. | 20
pupillam oculi mel (Zachar. n). Et si seculares bu- A
manas multipliciter explorantur homines lege, et requisitiones atque indueisx * ejus multerum men- $lom conceduntur, ne injuste damnentur: quanto sagis episcopis, qui proximiores sunt Deo, et super hos eormtitotl, positique im ecelesti militis, quz impensius ponderanda est, tempora sunt conce- denda multo ampliora, ne a quibusdam graventur, opprimantur, vel subito dàmnentur ! Incipiamus ergo (!nnoc. ep. 2), adjuvante Deo , et sancto Petro apostolo, per quem apostolatus et episcopatus in Christo ccpit exordium, quoniam plures spe emerserunt cause, qum» in quibusdam non erant causae, sed crimina : quia magis ut comperimus, infquitate, quam charitate fratribus sunt. impositz ;
IV. Si quis episcoporum foerit suis rebus eszspo- Hatus, aut a soa ecelesia vi aut timore expulsns, quod omni Christiano nomini est inimicum, opertet et decet * episcoporum propositam semper prima fronte cedere, ut omnia qua ei ablata suat, potes- tati ejus Jegaliter reddantur, et praesul prius restitwa- tur, et postea non statim, sed diu et per spetiosa tempora suis potestative dispositis, et ad suam ne- - cessitatem przparatis, ad tempus veniat ad eausam : ei si juste visum fuerit , accusatoribus respondeat suis *.
V. Nulli infami (ex Aniano) stque sacrilego de quo- camque liceat negotio adversus religiosum Christia- num, quamvis humilis servilisque persone sit , testi- monium dicere, nec de qualibet re, actione, aut in-
et ut de cztero sollicitudo sit ne talia eveniant, ca- B scriptione Christianum impetere.
pituls quzdam ἃ sanctis patribus tam in Niezna synodo , quam et in hac sede constituta, ponamus, quibus fratres et coepiscopi nostri fulti, insidias inimicorum, auxiliante Domino, valeant evadere, et prout Dominus posse dederit, paucioribus verbis tantorum malorum imitemur compendium (/dem ᾿ papa ep. 7), et strictim, quz in volumine litterarum vestrarum comperimus, retractemus, et alia nonnulla Ínstantís temporis necessaria, prout petitis, ponamus. .. | Est namque synodicis decretum — institutis
(Carth. mi, c. 9; Milev. 19, Agath. Aur., etc.)ut nemo episcopum penes seculares arbitros accuset, sed apüd summos primates.
11. Si quis adversus episcopum causam habuerit,
Vl. Si quis episcopus legitime accusatus, et supra- dicto ordine ad eoneilium canonice convocatus fue- rit, absque ulla trepidatione ire debebit; et si ire Bon potuerit (Hadr. c. 5), pro se legatum ad syno- dum mittat.
VII. Nuliz causz a judicibus ecclesiasticis audien- tar (1dem, c. 11), quz legibus non continenur, vel quae prohibit? esse noscuntur.
VI. Si quis aliter non acquievcrit , nisi ut. epi- scopum accuset , supra taxato hoc tenore agere de- bebit, quia aliter rata non potest accusatio exsistere. Tunc primo accusati causam accusstor apud prima- tes canonice deferat (Carth. m, 7). Nec à commue« nione prohibeatur accusatus , nisi ad electorum judi-
nom prius aliquos episcopos adeat , ut eum accuseL , C cium canonice convocatus, infra tres aut sex τοὶ
quam familiariter el suam indicet querelam, et ab eo , aut justam emendationem, aut rationabilem percipiat excusationem, ipsa nos instruente veritate : δὲ pec- caverit in te (rater tuus, vade , el corripe eum inter te et ipsum solum (Matth. xvin). δὲ te audierit , [ucratus es fratrem tuum. Si te non audierit , adhibe duos vel tres tecur : el si non hos audierit, dic Ecclesie (Luc. xvii), id est , accusa eum publice*, et non prius , et reliqua.
ΠῚ. Si quis episcopum post hzc elegerit accusare, summis primatibus episcoporum suani indicet cau- sam, et non secularibus , qui magis ad pacem quam ad judicium eos revocent (Carth. iv, c. 26), ut charitas In omnibus et ab omnibus custodiatur. Si primates
plures menses pro suis rationem redditurus venire
distalerit. (Quod si probare potuerit, quod non nolue- rit, sed non potuerit venire, nihil ei nocebit. Ille vero, qui vi aut timore a sede pulsus , aut suis rehus exspoliatus fuerit, non prius vocetur ad synodum , quam ei omnia legibus redintegrantur. Et tamdiu in sede propria paciflce οἱ potestative cuncta dispo- nens resideat (iom. v, sub Symmacko), quamdiu expulsus vel exspoliatus carere visus est rebus (5, qu. 9; et in decret. Ivo., lib. xyii, 4. 5). Cum autem ad judicium venerit, si voluerit et necesse fuerit , inducie ei petenti a patribus constitute, absque im- pedimento concedantur, et judices ἃ se electi ιγ]- buantur, ut in loco unde est ille qui accusatur , aut
(5, qu. 2) accusatores episcoporum cum eis paciflcare D si alibi alicujus temerorix: multitudinis vim metue-
familiariter minime potuerint , tum tempore legitimo eos ad synodum canonice convocatam, non infra an- gusta tempora, canonice convocent, et non prius quam eis per scripta significent quid els opponitur , ut ad responsionem przparati adveniant. Nam si aut vi ( Concil. Roman. v, sub. Symmacho), aut. timore ejecti, aut suis rebus exspoliati fuerint, nec canonice evocari ad synodum possunt , nec respondere z:mu- lis debent, antequam canonice restituantur, et sua eis omnia legaliter reddantur.
! Kis.
* Tunc.
* Episcoporum prepositum semper prima fronte sol-
rit, locum sibi congruum eligat, quo absque timore suos, si necessitas exposcerit , testes habere (Conc. Afric. c. 50), et absque impedimento suam canonice sententiam finire valeat, quia multa per subreptio- nem evenire solent.
IX. Ut testificandi, vel accusandi licentia dene- getur his qui Christian: religionis et nominis digni- tatem, et suz legis vel sui propositi normam, aut regulariter prohibita, neglexerint (Anianws in c. tit. 7, l. xvi Cod. T heod. ). licitum esse; vel sanefum propositwun semper prima
(roue incedere. ,o* Evidem babetur in decretisJulii, c. 55.
8 EPISTOLAE ET DECRETA. e? X. Multum derogaiio pratvalet quando derogatori A legi, raptores, vonefiei, adulteri, et qui raptum fece-
creditur (Trip. 11, 8; ἐφ Secr. 1, 51). Ideo variis detreetationibus atque accusationibus non deeet labe- [sciari primotem, sed magis patrum regulis roborari (Dam. ep. ad lilyrices apud Thoodor., τι, 22). Nee facile aut indifferenter suseipere accusationes pro- sumat, dicente Domino : Non suspicias vocem men- dacii (Exod. xxiv); sed prius probare debet suspicio- nem et caussm , aut. quo animo hoc faciat , el post- modum suspicere : quia veritatis professiunem (An. in lib. v Sent, Pauli, tit. 45, sent. ἃ), propinquita- tis, inimieiig, timoris, amoris , odii et cupidita- tis jntentjo impedire , ei adversa íratribus irrogare solet.
ΧΙ. Personss ( Hadr., & εἰ 15) accusantium tales
rint, vel falsum testimonium dixerint, seu. qui ad sortilegos magosque coneurrerint (Hadr. cell. 65), nullatenus ad accusationem vel ad testimonium erunt admittendi.
XVI. Nec ita in ecelesiasticis agendum est nego- tiis, sicut in szcularibus ( S. Leo, ep. 54). Nam in ssecularibus postquam legibus vocatus venerit , et in foro decertare coperit aliquis , non licet ante per- acilam causam recedere : in ecclesiasticis vero , dicta causa, recedere licet, si necesse fuerit, aut si se przegravari viderit.
XVII. Quoties episcopus (Hadr. 97) super certis accusaiur criminibus, si tales fuerint accusatores , qui juste et canonice recipi debeant, legitima in syn-
esse debent, quarum fides et conversatio et vita p odo, suo in tempore congregata, ab omnibus cano-
probabilis et absque reprehensione sil, et quie ompi careant suspieione : quia et boc, te presente, ut bene nosti, in Niesena synodo , propter malorum ho- sDinum infestationem , ab omnibus diffinitum est, li- cet pravorum hominum insidiis sint haec et alia quam- plura deleta !.
XII. Primates illi, et non alii sint , quam in Ni- exna synodo sunt constituti. Reliqui vero, qui me- tropoles teneut sedes (Hadr. coll. 95), archiepiscopi voeaniur, et nen primates, salva in omnibus aposte- lieze sedis dignitate, 40:5 ei ab ipso Domino est con- cessa, eL postea ἃ sanctis patribus roborata.
XIII. Primo semper (fdem c. 15) in omni episco- porun) aceusatione, vita, persona et eonversatio ac-
nice audiatur, qui sunt in provinciis, episcopis. Quod si legitimi non fuerint accusatores, non fatigetur episcopus : quia sacerdotes ad saerifleandum va- care debent , non ad litigandum. Nec illi, qui throni Dei voeantur (conc. Tolet. x1, c. 5), pravorum ho- minum insidiis turbari debent , sed libere Christe Domino famulari.
XVIII. Quamquam comprovinelalibus episcopis una cum eorum metropolitano, sue provinciis causas episcoporum liceat charitative et concorditer agi- tare, non tamen (sieut in predicta, te prsesente, constitutum est synodo)licet definire absque Romani pontificis auctoritate. Quod si secus a quibusdam presumpltum fuerit , ipsi qui hoc egerint, suse pre-
eusantium enucleatim inquiratur : et postmodum ea (; sumptionis suscipiant damnuni : et illi, qui ab els
qus objieiuntur, fideliter pertraetentur : quoniam nibil aliter &eri * debet, nisi impetitorum prius re- quiratur &des , persouse, vita et actus discutiantur : qnia non debet, pravorum aut insidiantium hominum pernicie, viia lacerari innocentium. ane sepissime bomi a malis persequuntur, qui non eessont suis? calamitatibus aliis derogare. Idee summopere pro- videndum est ne hae fiant.
XIV Nullus servus(Carth. vu, c. 9), nullus libertus, nullus ipfidus, nullus criminibus irretitus, nullus ea- lumniator, nuilus qui jnimieitiis studet, nullus qui fre- quenter litigat (Hadr. 11 et ὅθ, ex Garthaginensibus rv, 58, et vi1, 2), δὶ ad accusandum vel detrahendum est faeilis, nulia infamis persona, vel omnes, quos adac-
perperam excommunicai aut damnati fuerint, aue-- toritate hujus sanctse sedis, et beati prseceptoris nos- tri clavigeri Petri potestate solvantur, atque resti- wantur. Ipse enimait Dominus : Quaecumque solveris super lerram, erunt soluta et in calis (Matth. xvi). XIX. Quoties episcopi se a suis comprovincialibus, (Hadr. 6 εἰ 48, ex can. & εἰ Ἴ conc. Sardicensis) vel a metropolitano putaverint prregravari, aut eos sa- speetos habuerint, mox Romanam appellent sedem, ad quam eos absque ulla detentione, aut suarum re- rum oblatione, libere ire liceat. Et dum predictam Romanam matrem appellaverint Ecclesiam, aut ab ea se audiri exposcerint, nullus eos aut excommunicare, aut eorum sedes subripere, aut eorum res auferre,
cussmda crimina publica leges pullicze non sdmit- Ὦ aut aliquam eis vim inferre presumat, antequam eo-
tunt, germittantur episcopos aceussare ; quoniam ae- cusateres et accusationes, quas leges sseculi non re eipiunt, qua ratione sscerdotalis eas recipere debet ordo, invenire nequeo, cum bxc et in. Nicena syn- odo probibita sint, et illi magis »b istis, non isti ab illis judicari debeant; et apostolus dicat : Spi- riualig judica omnia , ipse vero a& nemine judicatur. (11 Cer. 1).
XV. Hareltici, & quibus pimium opprimimur, ex- commybsicatique, bomieida , malefici , fures , sacri-
5 Hic nota quidam decreta ia Niesna synodo eta
* decet.
rum eausa Romani pontificis auetoritate finietur. Quod si aliter ἃ quoquam przesumptum fuerit, nihil erii, sed viribus carebit. Nam nec hoc perperam prasumimus, sed et ipsum in Nicena synodo consti- tutum, et antecessores nostros egisse, bene, Athanasi, nosti : quoniam quando tu et Paulus Constantinopo- litanus, Ascleplus * Gazz , et Lucianus Adrisnopo- lites, 0 Orientalibus episcopis, inconsulto sanete memoriz Julio predecessore nostro, damnati estis , et ad eum quosi ad totius orbis caput (ut semper
* calumniis alios denigrare. * Asclephas et Lucius.
95
SANCTUS FELIX PAPA Il.
24
huic sedi sancta licitum fuit ) confugistis , cognita A dice charitatis suam desiderent promere sententiam.
eorum nequitia (7rip. iw, 15, ex Soz. m, 7), et vestra justitia , vos in communionem suscepit, οἱ omnium vestrum curam gerens, propter sedis proprix digni- tatem, suas singulis reddens ecclesias. Orientalibus scripsit, culpaus eos, quod non recte traciassent vi- ros inculpabiles de suis eccle-iis expellentes, et con- stiiuta Nicmni concilii minime conservantes.. E qui- bus ad certum diem nonuulios sibimet adesse przce- pit, ut de talibus przesumptionibus certam redderent rationem, et corain eis ostenderet, justum se super eis protulisse decretum. Interminatus est etiam non talia deinceps fratres esse pa-suros, et nisi ab hujus- modi praesumptionibus cessareut, a propriis esse gradibus eos recessuros. Tali enim hujus sancte se-
His ergo tam legaliter (Trip. ix, 14, ex Theod. v, 9), quam et canonice prolatis, etiam omnium Christia- norum reverentiam congaudere deposcimus, spiri- tuali intercedente dilectione et timore dominico, per quem humana removetur offensio, et ecclesiarum aedificatio przponitur universis, ut magis universi ad eedificationem fratrum laboreut, quam ad damnatio- nem ; quoniam ait dominus : In hoc cognoscent omnes, quia mei estis discipuli, εἰ dilectionem habueritis adin- vicem (Joan. xui). Jam enim formam dedimus (Da- masus, eyist. 2, ex Trip. ax, 45; ez Theod. v, 10), et a przdecessoribus nostris datain. esse cognovimus, ut si quis se agnoverit Christianum, illud servet quod ab apostolis noscitur cesse coniradituja , dicente
dis privilegio tu et fratres tui proprias recepistis B apostolo P»ulo : Si quis vobis annuntioverit. preter
ecclesias, cum omuibus sibi pertinentibus. His enim οἱ aliis quam plurimis documentis manifestum est , nullum damnari, aut suis exspoliari rebus debere episcopum, qui hanc sanctam sedem interpellaverit, aut sibi defensatricem adsciverit, donec judicium de eo nostr: 3postolicze auctoritatis (Mart. ], consess. 2 conc. Later.), hoc est, principis apostolorum Petri aguoscat, quia solummodo Christus Jesus huic sancta sedi , id est, apostolicze , facere commisit, utpote quoniam solus atque przxe omnibus przefatus princeps apostolorum creditus est, atque percipere meruit a rege regum Christo Deo claves regni celorum (Matth. xvi).
XX. De induciis vero episcoporum (In decret.
quod accepistis , anathema sit. (Galat. 1). Christus enim Dei filius, Dominus noster, humano generi pro- pria passione salutem plenissimam condonavit, ut nos liberaret (Rom. vin). Et si Deus in tantum nos dilexit, ut etiam proprio filio non parceret, sed pro nobis omnibus illum traderet, ut nos liberaret : ut quid nos non diligimus fratres, aut eos temere judi- camus, cum przdictus dicat apostolus : Nolite judi- care invicem, sed hoc magis judicate, ne ponatis offen- diculum fratri, vel scondalum (Rom. xw). Nam si illi qui fratres diligunt, ex Deo nati sunt, et vident Deum : quid ergo erunt illi, qui eos persequuntur, et eos detralhiendo, machinando, accusando, infes- tando, damnare moliuntur? Si illi (ilii Dei, procul
Ivo. lib. ww), super quibus consuluistis, diversas a pa- C dubio hi filii sunt diaboli, qui semper, sicut leo ru-
tribus regulas invenimus institutas. Quidam enim ad repellenda impetitorum machinamenta, et suas pra- parandas responsiones, et testes. confirmandos , et cousilia episcoporum atque amicorum quzrenda, an- num aut sex mandaveruut menses concedi , quidam autem annum, in quo plurimi concordant. Minus vero (Vide conc. Carth. m, cap. 7) quam sex menses non ἢ reperi, quia et laicis hxc indulta sunt, quanto magis Domini sacerdotibus! Nam et a nostris ante- cessoribus, atque reliquis sanctis patribus multoties inhibitum est, ne quis Domini sacerdotibus detracta- tiones irroget; quanto magis accusationes, non ex radice charitatis prolatas?*! Quiescite, inquiunt, et no- lite persequi eos , qui perfecte Deo ministrant , quo-
giens circuit, qu&rens quem devoret (1 Pet. v), ita fra- tres insequuntur, ut perdant. Qui vero-adjuvare fra- tres refugiunt, majus peccatorum onus acquirunt, et fraternitatis solatio rei exsistunt. Ve, inquit pro- pheta, qui potum dat amico swo, mittens fel suum (Abac. 1). Et iterum sapientissimus Salomon ait : Quoniam qui loquitur iniqua, non potest latere, nec preteriet illum corripiens judicium. In cogitationibus? enim impii interrogatio erit : sermonum autem illius ad Deum perveniet auditio, ad correptionem iniquitatum illius : quoniam auris zeli audit omnia, et tumultus murmurantium non abscondetur (Sap. 1). Hxc enim si amplecti voluissent proprio et sano sensu, ad repro- bum minime laberentur, sed per Dei timoreta ser-
rum orationibus el terrena bella sedantur, et rece- D monum suorum pracaventes custodiam, piam sanc-
dentium a Deo angelorum pelluntur incursus, quique omnes damones, qui corrupti sunt, precum assidui- tate confundunt ( Trip. vui, 9). Inducix:: namque non sub angusto tempore, sed sub longo spatio conce- dendz Sunt, ut accusati se preparare , et universos eoinmunicatores in provinciis positos convenire, tes- tés prz»parare, atque contra insidiatores se pleniter armare valeant. . XXI. Judices enim et accusatores esse debent, qui omni careant suspicione (Hadr., 15), et ex ra-
! recipi.
? Supra in principio hujus dec. ubi allegatur Nicse- num concilium.
torum Patrum definitionem sine quadam nocumenti presumptione utique conservarent : quoniam dicit sacruni eloquium : Consilium bonum conservabit te, et mens bona custodiet te ( Prov. 1). Non enim de fonti- bus (Maurus Casenas, ep. in eodem conc.) salutiferis spiritualiter ad acquisitionem szternz vitse proce- dunt tales accusationes et detractiones, atque ideo competenter nos B. Paulus admonens, ait : Non de- bere plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere. ad sobrietatem (Rom. xn). In definitione pietatis perdu-
* Deusdedit Calaritanus cons. 2 conc. Later. an. 649.
?5 EPISTOL£ ET DECRETA. | 26 remus. Qui enim hanc pretereunt, non tantum ipsi Α nec ? vicissitudinis obumbratio. Portare, fratres, hor-
Sunt decidentes ἃ corroboratione sua, sed insipien- tix: suze dereliquerunt omnibus memoriam, ut in bis, in quibus peccaverunt, minime latere potuissent. Gloria enimel contumelia in loquela : εἰ in lingua ho- minis, casus illius est (Eccles. v). Ideoque conveniens est, blanc quidem ostensionem reprehensionum illo- rum nostris actibus inseri, ne ulterius jam talia pa- tiamini, seminantibus illis zizania et scandala, sed lztari in officiis et dogmatibus vestris mereamini. ]gitur erubescant talia, et * hujusmodi blasphemia subtrahere festinent, si noluerint ἃ sacerdotali nos- tro collegio segregari, et a Cliristiani populi socie- tate divelli. Licet namque de his plura et perneces- saris, quz? in decretis sedis apostolicze et ab aposto-
tamur (Jac. 1), persecutiones et tribulationes patien- ter, ut ejus inveniamini filii, quem quotidie patrem vocatis Deum in celis ; et in eo vincatis omnia, qui propter nos vicit omnia : Qui etiam proprio filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum (Rom. vni). Initatores quoque Dei convenit in omni verbo ct opere imitari Deum (Maximus Aquileiensis, cons. ἃ ejusdem conc. Later. anno 649 celebrati ). Ideoque illud oportet nos dicere, quod ipse de se perhibuit Dominus : Veniet princeps hujus mundi, et in me nihil inveniet (Joan. xiv). Venerunt et illi qui vos et nos persequuntur, quia vos sine nobis perse- qui non possunt, quoniam unius Dei membra su- mus, et unum illius sacerdotium per ejus sanctifica-
lis eorumque successoribus, nostris videlicet prz»de- B tionem retinemus, et in nobis de suis nihil invene-
cessoribus, statuta inveniuntur, dicere et conscribere potuissemus, tamen melius nobis visum est, ut epi- stolam oratione claudamus (Julius ad ecclesiam Alex. Trip. ιν, 29). Deus omnipotens, et hujus unigenitus filius et Salvator noster Jesus Cliristus, hoc vobis tribuat incitamentum, ut omnibus fratribus et coepi- scopis nostris, quibuscumque tribulationibus laboran- tibus, totis succurratis viribus, et cum eis compa- tientes, crucem ejusdem Domini Salvatoris porteiis, ut veri ipsius discipuli coram omnibus appareatis, ut et vos, et qui vobiscum sunt, hic et in futuro possi- deatis meliora, que oculus non vidit, nec in cor homi- nis ascenderunt, que praeparavit Deus diligentibus se (1 Cor. i), per Dominum nostrum Jesum Christum, per quem et cum quo, omnipotenti Deo Patri gloria jn szcula szeculorum, amen. Valere vos opto, fra- tres. charissimi. Data idibus Februarii, * Agario et Juliano viris clarissimis consulibus.
EPISTOLA 1I FELICIS PAPE 1l AD EOSDEM ET AD RELIQUOS DOMINI SACERDOTES.
De patienti sufferentia persecutionum et tribulationum.
Felix sancte universalis Ecclesi: papa, atque per graliam Dei catholice et apostolice Ecclesize ur- bis Romze episcopus, una cum, sancto concilio nos- tro reverentissimoruim sacerdotum, huc nobiscum convenientium (Martinus I papa in synodica conc. Later.), in confirmatione piissimorum catbolicze
runt : quia quidquid sumus, gratia Dei sumus, licet propterea c:xlumniari nos irrationabiliter studuerint, quod facere solent inimici, suam ex hoc cooperire dementiam properantes, quatenus per mendacium veritatem valeant. obumbrare. Scripsi enim vobis, inquit beatus apostolus, per mulias lacrymas, non ut contristemini, sed μι sciatis, quam charitatem abun- dantius habeo in vobis (| Cor. 1). Etenim detrahenti- bus detrahere (Deusdedit Calaritanus ep. ibidem) non est bonum,* ut non ad ea quz scripta suut, coni- moti, injuri:t certamen cefficiamus. Non debemus omnino timere opprobrium hominum (Martinus I, cons. 5 ibidem), neque eorum exprobrationibus vinci, quoniain hoc nobis Dominus jubet per Isaiam
C prophetam, diceus : Audite me, qui scitis judicium,
populus meus, in quorum cordibus lex mea est (11a. L1). Nolite timere opprobrium hominum, et blasphemias eorum ne timeatis (Psal. xin). Considerantes etiam quod in psalmo scriptum est : Nonne Deus requiret ista? 1 pse enim novit abscondita cordis, εἰ cogitatio- nes lulium hominum, quoniam vand sunt. Vana autem locutus est unusquisque ad proximum suum,, et labia dolosa in corde, et corde locuti sunt mala. Sed dis- perdet dominus universa labia dolosa, et linguam ma- gniloquam. Qui dixerunt, labiu nostra a nobis sunt : quis noster dominus est (Psal. xi? Nam si hzc in memoria retinerent, minime ad tantam prosilirent iniquitatem. Non enim (ejusdem pape verba) per pro- babilem et paternam doctrinam hoc faciunt, sed ut
Ecclesiz: dogmatum, et revelatione oppressorum I) guam exerceant in servos Dei vindictam. Scriptum .
fratrum, eoepiscoporum videlicet nostrorum, qui rectam Nicsni concilii tenent fidem, et qui fratres non infestant, universis spiritualibus fratribus nostris, et reliquisfin'sacerdotali collegio Domino consecratis, atque omni plenitudini Ecclesiz ca- tbolicze.
Gratia vobis et pax multiplicetur in confortatione et sancti Spiritus communione quatenus in eo proli- cientes, a gloria in gloriam, virtutes annuntiemus ejus, qui de tenebris nos vocavit in admirabile lumen sunm (lI Pet. 1n), apud quem non est transmutatio,
* ab hujusmodi blasphemia se sub. * Nomen fictum.
namque est : Via s(ulti recta in oculis ejus. Et sunt vim, qu& videntur homini juste, novissima autem eu- rum deducunt ad mortem (Prov. xn, xiv). Nos enim qui lic patimur, judicio Dei (Conc. Rom. nm, sub Symmacho) hi:sc reservare debemus, qui reddet uni- cuique secundum opera sua (Jerem. xv). Qui etiam per ministros suos intonuit, dicens : Mihi vindic- tam, ego retribuam (Rom. xu). Vos enim in recta fide, et pura ac bona succurrite voluntate vicissim, nec aliquis a suppleinento fratris subtrahat manum : quoniam in hoc, ait Dominus, cognoscent omnes, quia
8 momenti. , δ ut ne.
A
921 SANCTUS FELIX PAPA 1l. 99 moi. estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invi. A dentihus, injurite fomitem exhortemur, et pusillani-
cem (Joan. xni). Unde et ipse per prophetam loqui- tur, dicens : EKece quam bonum, οἱ quam jucundum, habitare fratres in. unum. (Psal. oxxxiu). Spirituali dico (Paulus CP. ep. Monothelita ad Theodorum pa- pam cons. ἃ cenc. Later.) habitaculo et eoneordia, que in Deo est, et unitate fidei hujus delectabilis, secundum veritatem Inhabitaculi, * qua videlicet in Aaron magis decorabatur, atque sacerdotalem in- duentibus dignitatem, sicut unguentum super caput, prineipalem intellectum irrigans, et usque ad ipsam extremam scientiam deducens. In hoc enim habita» culo benedictionem et zternam vitam promisit Do- minus. Hujus ergo propheticz valiciuationis meri- tum ampleetentes, (fraternam praesentem syllabam
mitate dijudicemur ab eo, qui omnia ad eharitatem dirigere promulgavit. Oravimus vero et tunc ostium cireumstantiz labiis nostris imponi, et verbum inso- nitum eoncipere potius quam * verbum sonabile : et hoc tsmen mihi donum e&t a domino, et factus sum sicut homo non audiens, et nen habens in ore auo fedargutiones (Psal. xvu). Bed. quia. tempus est. lo- quendi ei tempus tacendi (Eceles. ui), aperio verbum, el claudo ostium per taciturnitatem, competenter exorans : Domine, labia mea aperies, et respondeam ezprobrantibus mihi verbum (Psul. v, cxvii).. Licet enim tacuissemus, non semper tamen tacebimus, adaperiente nobis domino claves verbi. Igitur directi in presenti a beatitudine fraternitatis vestra apo«
exposuimus, nostra propter charititem minime qua- p crísarii, post multas factas inter nos de ecclesiastica
rentes, aut quxsituri, Non enim detrahentibus bo- num est detrahere, aut palo, secundum vulgarem fabulam, excutere palum. Abeit. Non sunt nostra ista : quapropter hao avertat divinitas. Non sunt edocti habitus nostri ita vincere, sed in paiientia longanimitatis et spiritu humilitatis: quia sicul per duritiam minime (ut prophetice dicamus) purgatur nigella (Dan. 11), ita nec pacis soporatus fructus in- telligenti: per asperitatem exprimitur. Propter hoc enim et verborum supportavimus colaphos, ut vel paulatim valeamus eum imitari, qui propter nos se humiliare dignatus est, οἱ extremze illius ultionis per hanc plagam vérba declinemus. Audiamus ergo, et consentiamus Ecclesie oratori, qui per linguam
requisitione dissonantes sermocinationes, in fine ad hoc perveuerunt, admonentes nos atque hortantes interpretari unius veri Ghristi Dei nostri voluntatis intellectum, atque hujusmodi interpretationem de- &linare vestre& sacratissima venerationi. Nos autem acceptam habentes bone couscientiz:s prasdictorum venerabiliuin virorum admonitionem, cognoscenteg autem et que principatus apostolorum summitas docet (I Pet. 11), paratos esse ad satisfactionem omni poscenti verbum de spe, qua» in nobis est, secun- dum Dei timorem, mansuetudinomque ad bonam Scientiam temperantes, super tàli tantummodo re- quisitione mentem nostram per has syllabas exponi- mus, superfluam exercitationem et altereationem
Rpiritus sancti clara voce exclamat, dieens : Qmniq () verborum, propter satietatem ej prasentis temporis
vobis in charitate fiant (1 Cor. xvi). Ergo sive quxri- nius, sive tautummodo dicimus, et tantummodo au- dimur, charitas intercedat. Ars aliqua existat ad eompositionem concordie boni et eonjunctionem. Oportet enim, de Deo qusreutibus nobis spiritu pectitudinis mcntis nostras dinumerantes intentiones templum pacifice inhabitare in eum propter Domi- num, qui per prophetam locutus est : Querens quere, et apud mo habita (1sa. xxi, juxta LX X). Spe- culum enim dedit nos Deus populo suo, et oportet eos, qui a Deo sunt deputati sacerdotium adipisci, ita. in. humilitate gressuum mentis adinvicem ten. dere, ut in melius cedificentur bi, qui ad nos respi- ciunt, quam (quod dicere * piget) per nostram dis-
incongruitatem , declinantes ac preecaventes, nihil omnino aliud intelligentes, aut proferentes vel dicen- tes, quam quod audivimus et cegnovimus a sanctis et universalibus magnis apostolis, eorumque succes- soribus, et patres nostri enarraverunt nobis, et au- dientes pr:dicavimus, ad supernam tendentes voca- tjopem. Nostrum est studium, ubi pacis constitutio manel his, qui in stadio pietatis sunt, bene unica gloria intercessori tribuitur et corona. Deo manifes- tati sumus, qui judicat omnia, et comprobat. Non jurgialiter stomus, non ad contradictionem respici- mus, uec favorem inanem amplectimur : sed in verbo Dei proposito, liujusmodi requisitionis resolu- tionem fecisse dignoscimur, confidentes quoniam pa-
eordiam semitam pedum eurum eoncutere. Ad con- Ὦ eis Dominus Deus ad alterutrum nostrerum unitatem
eordiam inclinemus nos ipsos, *et unum in charitate sapismus. Humilitatem veneremur, per quam ape prehendi solet altitudo spiritus. Si enim amplius usque adhuc taciturnitatem, quam verborum garru- liiatem *dileximus, hoc quidem bene hobere arbi: trati sumus, me scriptis vestris reeiproea reepon-
Tos quod. * wt
et dilectionem conservabit in gloria ejus benignissi- m:e majestatis. Omnem cum vestra beatitudine in Cliristo existentem fraternitatem, tam nos, quam qui wobiscum sunt, multum salutamus. Data 8 ka- lend. Novembris, Philemone *et Attico viris clarissi- mis consulibus.
* dilezerimus. ! verbo invigilem et. . 5 Nomen fastis Romanis ineognitum.
«eB»
b nnd
FAUSTINUS ET MARCELLINUS PRESBYTERI. PROLEGOMENA.
ANNO DOMIN? CCCLXVIII-CCCLXXYYIV.
FAUSTINUS ET MARCELLINUS
PRESBYTERI.
"* 9990 eoccoc P" "T ^ e. Φ e ev e e
LÀ LÀ
* soc. ^5 . € e . e e 9o 6 e . . * * 89 "ιν
PROLEGOMENA: ::-
DE FAUSTINO ET MARCELLINO. (Ex Gallaed. Bibl., t. VII, pp. xxu-xv.)
]. Ex antiquioribus Gennadius meminit Faustini presbyteri (a) quem perhibet scripsisse ad personam Flaccille regine adversum Arianos et Macedonianos libros septem. Et mirari quidem subit post adeo cla- ram atque testatam auctoris haud ignobilis fidein, qui ab ziate l'austini de quo loquimur, uno tantum sdculo distabat, extilisse scriptores, primi eiiam subsellil, qui opus Gennadio hic laudatuin Gregorio Bztico Eliberitano antistiti adscripserint. Αἱ nostro demum et superiori zvo genuinus operis parens agnitus noster Faustinus (b) : qui prxterea, Lucife- riauus cum fuerit ut mox dicemus, se ipsum sect:e
À quum tamen eam, Gaollam tantum, uusquam vera
Gallam Placidiam, scriptores appellent ; qua de re plura post Ducangium Bandurius (p).
Il. Utcumque autem res se habeat, prodiit Roma anno 1575, sub Gregorii Bzxtici nomine, Faustini opus de quo verba facimus, Et de hac quidem edi- tione Baronius hxc habet (q) : « Hujus Gregorii commentarios carie obsitos, oblivione obrutos men- disque labefactatos purgavit ediditque noster Achilleg Statius laudabilis memoriz. » Atque hujusmodi Ro- manum exemplar sub ejusdem Gregorii nomine ite- rum iterumque Lypis excusum, At vero in variis an- tiquioribus operum veterum Patrum collectionibus idem opus Faustino auctori suo restitutum. Prz»mite titur epistola ad augustam Flaccillam, qua integra
illius placitis faventem sub sui operis finetn sati$ B exstat in. utrisque Orthodoxograpbis Basiliensibus
prodit (c) : que est Tillemontii animadversio (d);
quamvis citatum locum aliter acceperit noster Baro- nius, operis (e) ulmirum auctorem Gregorium Elibe- ritanum existimans ex inscriptione Romana editio- nis, quam anno 1575 Achilles Statius evulgavit. Scrip- sit ergo Faustinus libros septem juxta Gennadium, scu potius librum unum in septem capita distinctum, ad- versus Árianos; opusque suum nuncupavit Flaccillze augustze, primze magni Theodosii conjugi, quam su- premum diem clausisse anno cccLxxxv , ex laudato Baronio erudimur (f) , cujus sententize Pagius (9) ac Tillemontius (^) accedunt. Elia vero Flacilla et Flac- cilla vocatur in uummis (i), quemadmodum apud Gennadium; qux tamen Gregorio Nysseno (j), Theo- dorito (k) et Zosimo (I), Placilla dicitur; Socrati au- tem (m) et Philostorgio (n), Placidia: utrique minus recte, ut docet Valesius (o). Hinc vero faclum existi- marim equidem, ut ín nonnullos codices mss. et edi- tos irrepserit error, quo Faustin! presbyteri opus Gall: Placidis fertur inscriptum; quz videlicet al- tera Theodosii seniorls uxor fuerit existimata :
(a) Gennad., de Vir. illustr. e 4t.
(6) Tülem., Mem. eccl., tom. VII, pag. 767, not. 6, sur Lucifer; llist. des Emper. tom. V, pag. 727, not. 9, sur T heodos.
£) Fausiis., de Trinit. cap. vit, ἢ 4, infr. pag. 459.
d) Tillem., Mem. eccl. tom. VII, pag. 528. e) Baron., ad ann. 371, $ 124. f) ., ad ann. 585, 8 52. Pagi., ad ann. 385, $ 6. Ἢ Tillem., Hist. des Emper. tom. V, pag. 740, note 25.
(i) Patis., lmpp. Rom. Num., pag. 491; — Me- diob., Impp. Rom. Num., pag. 519; — Wu Num. Impp. Rom., tom, Jl, peg. 515-547.
4) ri Nyss., Orat. fun. in Placill., opp. tom. Il, p. 524.
aliisque Patrum bibliothecis, nec non in Lugduncnsi postrema : ut propterea minus probanda videatur Oxoniensis editoris cura, qui Faustini opera in vul- gus educens e. theatroSheldoniano, anno 1618, eam- dem epistolam majori ex parle mutilam exhibuit; Pari- siensem scilicet, ut videtur, anni 1644 editionem secu- tus, ubi postrema tantum pars illius epistol:e occurrit,
Ill. Librum adversum Arianos excipit Faustini Fides Theodosio imperatori oblatqg. Editor Oxouiensis ad cujus ἔχδοσιν prz c:eteris nostram exegimus, eam desumpsit ex Codice canonum quem ad opera sancti Leonis Quesnellius adjecit (rJ, sic illum scribens ; Codex canonum ecclesiasticorum οἰ constitutorum sancte sedis apostolice. At vero hunc non fuisse Ro-
C mane Ecclesi$ codicem, adeoque i(itulum quem
prefixit Quesnellius, eidem codici nullo pacto con- gruere, luculenter demonstrarunt viri docti, Coutan- tius (s) et Ballerinii (t) : ut proinde reformanda sint ejusmodi verba : Fídes.... in codicem canonum ^f con- stitutorum Ecclesie Romang recepta, qux inscription] libelli fidei Faustiniani subjiciuntur (s). Caeterum ex
k) Theodor., Hist. eccl., lib. v, cap. 19.
I) Zosim., Hist. Nov., lib. iv, pag. 264 edit. Oxom. (m) Socrat., Mist. eccl., lib. 1v, cap. 51.
n) Philost., lib. x, cap. 7.
lo Vales., in not. ad Soeret. Hist. eecl. lib. iv,
cap. 51].
(p) Bandur., Numism. Impp. Rom., tom. H, pag, 566, not. 1.
(4) Barom., δὰ Martyrol. Rom., sub die xxw April. uot. f.
(r) Cod. can. eccl., cap. 38. . (3) Couant., przefat. ad Epist. Rom. Pontif, part. II, 8 5, p. uxvn ets
(1) Baller., epp. $. Ἴρου, tom. ΜΙ, pagg. 185 seqq. | d) Faust., vid. infr., pag. 460.
δὲ DE FAUSTINO ET MARCELLINO PROLEGOMENA."
22
auctoritate mss. Thuan. et Vindob. Faustino asseritur A cccLxxxiv, supremum diem clauserit sanctus Da-
hic libellus ; exstatque preterea in vetusto codice Au- giensi, quem inspexit Mabillonius (a). Scriptum autem existimat codicis illius editor inter annos cccrxxix et CCCLEXXJ, quO jenpore scilicet, Eleutheropoli versa- biülui Fioctinis ; pbi Pierigbatürà su queritur (b) a Turtohé illius urls er episcopo : « Ex quo, iuquit, nata . fortasse. occasio epndendes cenígesignis: dri ejusque
: : infideiiie »d Tiegdoshim οὐ βιβαιριλβις e etquctoritate
usum esse adversus schismaticos episcopum, pronum est existimare. »
IV. « Scripsit etiam Faustinus librum, quem Va- lentiniano et Arcadio imperatoribus, pro defensione suorum, cum Marcellino quodam presbytero obtulit. Ex quo ostenuitur Luciferiano schismati consensisse :
quia Hilarium Pictaviensem et Damasum urbis Romz B dem libello przfixa,
episcopos in eorum libro culpat; quasi male consu- luerint Ecclesie, quod przvaricatores episcopos in communionem et sacerdolium, pacis recuperandz gratia, recepissent. Quod Luciferianis ita displicuit, recipere episcopos qui in Ariminensi concilio Arianis communicaverant, quo modo Novatianis apostatas poenitentes. » Verba sunt Gennadii (c). De Marcel- lino autem vide sis incertum auctorem, qui appendi- cem ad Isidorum et Ildefonsum apposuit (d). Porro libellus hic Valentiniano n, Theodosio et Arcadio augustis inscriptus, porrectus fuisse Constantinopoli, adeoque Theodosio, ex contextu comperitur. Lo- quentes enim li presbyteri Luciferiani de Alexandro antistite, cujus precibus impius Arius interiit (e) :
masus; hoc ipso anno facile oblatus fuerit idem li- bellus : aut saltem, ut cum viro erudito loquar (Kk), anno quidem cccLxxxin porrectus fuit; rescriptum vero Theodosii quod ad calcem libelli exstat, ad Cy- negium przfectum prztorio, usque ad insequentem annum cccLxxxiv, quo Cynegius a medio Januario eam dignitatem obtinuit (/), differri contigit : maxime siejusmodi negotium nonnullam caus:e cognitionem requirere, nec expediri de plano debere imperatori visum fuisset : quo spectat ]. 1x, $ 1, D. de Offic. proc. lta sive anno cccLxaximn, sive ccct xxxiv, Mar- cellinus et Faustinus suum hunc libellum pro defen- sione Luciferianorum causz tradiderunt.
V. Jam vero sermo habendus de profatione ei- qui in narratione Ursiniani contra Damasum schismatis lota versatur. Cui qui-- dem przfationi conjicit Tillemontius (m), nihil esse cum libello commune; adeoque suspicatur eamdem priefationem aut esse alterius operis, aut si quidem hujusce libelli sit, a diverso plane auctore posterius additam. Atqui eruditissimi viri conjecture minus solidae vise sunt Mazochio V. C. qui propterea ea- rum levitate demonstrata, sententiam suam ita sum- matim exponit (n) : « Stylus qui utrique parti αὐτό- τατος est, plane clamitat, prafationem ab eisdem auctoribus a quibus libellus est, esse profectam. Sed tamen ea non ante scripta et praefixa huic li- bello fuit, quam eo accepto Tbeodosius suum tau- dem evulgasset pro Marcellino et Faustino rescri-
Non ille Alexander, inquiunt, qui fuit diving fidei epi- C ptum. Tunc enim vero hi duo viri de prospero suc-
scopus in Alexandria,.... sed iste Alexander, qui ix HAC URBE CONSTANTINOPOLITANA fuit et ipse admira- bilis episcopus, etc. Qux quidem loci circumstantia ex rescripto unius Theodosii ad calcem libelli appo- sito confirmatur.
De tempore autem quo scriptus fuerit idem libel- lus, id vero inter annos cccuxxxin et cccLxxxiv cir- cumscribendum videtur. Primum enim Arcadius, unus ex tribus imperatoribus quibus oblatus hujus- modi libellus precum, nondum renuntiatus fuerat Augustus a Theodosio patre ante aunum cccLxxxi, ut post Baronium (f) demonstrat Pagius (g). Deinde vero, vivente adhuc Damaso Romano pontifice, scri- ptus fuisse videtur ex his verbis quz iu eo leguntur (h): Sed et πύρεβ, inquiunt Luciferiani presbyteri, lentavit. (Damasus) graviter persequi beatissimum Ephesium , etc. ; qux» est Tillemoutii (i) et Mazo- chii (j) sententia. Cum autem , exeunte anno
t Ballerin., 1. c., pag. 978, n. 1. b) Marcell. et Fons, libel. Prec., 8 30, infr.,
pog. (c) Gennad, lib. de Vir. illustr., cap. 16. 4) Libell. de xi Script. eccl., 'cap. 14.
pi. aMarcell. et Faust., libell. Prec., f 9, infr.,
Pfa Baron., ad ann. 385, εἶν ) a ; ad ann. 583, ὃ 12
Marc. οἱ Faust., 1. c., $ 25, pag. 470. i) Tillem., Mem. eccl., tom. VII, pag. 525.
D nem, sed modo suo incrustatam ,
cessu exsultantes, quum e re sua fore ducerent , $i libellus una cum subjecto rescripto in vulgus spar- geretur ; id ut aptius efficerent, instruendos sibi lec- tores hac ipsa przfatione putarunt de initiis cala- mitatis suze. Nam presbyteros istos tunc quidem Luciferianos esse , omnes norant, et libellus id pa- lam profitetur : at eosdem ,olim Ursinianos fuisse , et contra Damasum anie. viginti annos decertasse , non omnibus compertum erat; et si qui id scirent , li, m»xime consopito jam schismate, zquiores se Damasi , quam Ursini cause przbebant.
« ltaque in hoc prologo rem omnem ab initio re- petuut , ac de rebus olim gestis in Damasi et Ursini discidio cujus ipsi pars fuerunt, longam narratio- tota przfatione contexunt. ld enim initium suz calamitatis fuit. Nam Roina tandem expulsi, quod ultimum fuit , Luciferianis sese adjunxerunt : nisi forte mavis,
(j) Mazoch., Comment. ad Kalend. Nespol., vol. Il, pag. 581.
(k) Masoch., Comment. ad Kalend. Neapol., vol. Il, p. 581.
() Vid. prosopograph. Cod. Theod., tom. VI , part. I, pag. 47.
(m) Tillem., Mem. eccl., tom. VII, pag. 766, not. 5 sur Lucifer.
(n) Masoch., l. c., psgt- 585 et seqq.
S5 FAUSTINI PRESBYTERI SCRIPTA. Hi etiam antea , dum Rom: essent, eos Luciferianos A ipsa comperies , illaudato quamvis operi suum fore
fuisse. Ut ut est, συνεχεία certe praefationis cum libello, hoc est Ursiniani discidii cohzsio de quo dumtaxat in przfatione agitur , cum Luciferianorum causa quam tantum in libello tuentur, satis super- que in fine praefationis sese legenti aperit, ad quam miror Tillemontium non attendisse. Exinde, in- quiunt (a) , presbyteri partis Ursinianz diversis modis afflicti, per exsilia et peregrina loca dispersi sunt. Ex quibus MancELLINUS εἰ FausTiNUS presbyteri ( aucto- res scilicet tum libelli tum przfationis, antea quidem Ursiniani , nunc vero Luciferiani : quod sequentia satis pr: se ferunt ) de confessione vera fidei ( ἃ qua c:xteros Luciferiani excludebant , tamquam ipsi soli catholici), ostentatione ( hoc est exhibitione ) sacre communionis (nimirum, cuinam exhibenda corm- munio sit, cui vero deneganda ), et persecutione ad- versantium verilati, preces Valentiniano , Theodosio "el Arcadio principibus obtulerunt ita. Hactenus pre- fatio , post quam-libellus incipit. Quid autem clarius afferri poterat ad pra:fationem cum libello qui nunc ex- stat, glutinandam? Àn poterat per hxc verba qu:e certa summam Luciferiani veneni continuent, przfari auc- tor alteri cuidam libello, qui Ursinianorum adversus Damasianos preces exhiberet? » lluc usque vir doctus. Vl. Quamvis autem ex hactenus dictis de libello supplici Theodosio ezterisque imperii consortibus oblato , satis constet cujus commatis sint qua in eo enarraut Marcellinus οἱ Faustinus preshyteri Luci- feriani : quo tamen cautus magis circumspectusque
reddatur qui ad ejus lectionem accesserit ; haud (ἃ
otiosum faerit in medium afferre quz ad eumdem libellum prxemonuit Sirmondus V. C. primusque il- lius editor. Sic autem se habent : « Qui schisma olim Romz adversus Damasum cum Ursino confla- runt, aut ex Luciferianis erant , aut cum illis se Luciferiani conjunxerunt, et duplici dissidio Eccle- siam turbarunt. Átque in Ursini quidem causa quam inquieti fuerint, et quam importune magistratuum et principum aures fatigarint ; qux in annalibus ec- clesiasticis exstant , Valentiniani ad Pr:ztextatum , Olybrium et Ampelium praefectos Urbis , et Gratiani ad Aquilinum vicarium rescripta declarant : fidem- que faciunt conciliorum Aquileiensis et Romani syn- odic:e in appendice codicis Theodosiani edite, qux
pretium ; cujus auctores et de se ipsis et de aliis non pauca doceant, quz scire conducat, et aliunde nesciantur. » Hactenus ille. Atque in eamdem ferme sententiam antea Baronius (b). Qua de re nos quo- que alibi nonnulla attigimus , ubi de sancto Damaso verba fecimus (c). Quod superest, eumdem libellum Precum eruditus Sirmondianorum editor contulit cum codice ms. bibliothecz: Colbertinz;, indeque variantes lectiones apposuit : itemque nonnullas ex codice Remigiano, quarum ei copiam fecit cl. Mabil- lonius. Quibus lectionibus paucas Mazochii przstan- tis viri animadversiones intextas videas. De reliquis porro in Faustini opera subnotatis , aequus et doctus lector judicium ferat.
DE FAUSTINO. Ex Schoenemann Bibl.TT. I, pp. 547-554.
& 1. Vila.
Presbyter Luciferianus, cujus secta. causam cum Marcellino, presbytero et ipso, in libello imperatori- bus Valentiniano, Theodosio et Árcadio augustis cir- ca an. cccLxxxiv oblato, defendit, Viginti fere annis ante contra Damasum quoque cuin Ursinianis stete- rat, quibuscum plurimum tunc Luciferiani conspira- verant. Qua de causa et libello isti seu przfaiioni potius eidem przmissz manifesta odii in Damasum vestigia impressa sunt, ac multorum ipsum et socios ejus turpiter et inique gestorum insimulat, quxe quan- tum sint veritati consentanea quari solet, Sed hoc certo scio, ipsam scripti hujus lectionem apud z:quos bonosque omnes opinionem ac fidem auctorum suo- rum elevaturam.
ὃ 2. Scripta.
Preter Libellum Precum jam commemoratum, cujus tamen partes ad Marcellinum quoque pertinere aiunt, Praefatio, qux» antecedere illum solet, absque dubio ab iisdem proficiscitur auctoribus. Licet enim cum libello nihil ceommune habere videatur, ac Tille- montio adeo tamquam alterius operis prafatio vel di- versi auctoris foetus ab co segreganda visa sit ; haud defieit tamen explicandi hujus discriminis ratio, nec immerito Gallandius acutam Mazochii sententiam exosculari censebitur.
Faustini Fides Theodosio imperatori oblata. Scr.
et Damaso innocentiam integritatemque suam as- D ex sententia Quesnellii inter annos cccLtxxix et
serunt , et Ursini furorem ac dolos non dissimulant. Luciferianorum autem non disparem inverecundiam atque insolentiam, duorum ex his presbyterorum hic liber ostendit : in quod nou Theodosio solum avgusto fraudulenta suggestione obrepunt ; sed orthodoxos omnes qui obsistebant, canina , ut llieronymus ap- pellat, facundia sua sic proscindunt, ut non defu- turi sint, qui publica luce dignum idcirco non pu- tent, Tu vero, lector, ut spero, aliter senties , reque
a) Prefat. ad libell. Prec., 8 4, infr. pag. 462. —Lm
b) Baron. , ad ann. 267 , ὃ 14. c) Prolegom. ad tom. VI Bibl. PP., cap. 4,$2, pag. ix.
CCCLXXXI, quo tempore Eleutheropoli versabatur Faustinus, ubi et exagitatum se queritur a Turbone illius urbis episcopo.
Faustini de Trinitate sive de Fide contra Arianos ad Flaccillam imperatricem libri vir, seu liber potius in vi capita disliuctus. Ser. ante an. CCCLXXXV, quo scilicet Flaccillam Theodosii M. conjugem primain diem obiisse constat. Faustino disertis verbis tribuit Gennadius (d) ; tametsi non defuerint recentiori zta-
(d) De Vir. IHlustr., cap. 11, scripsisse ait ad Per-
sonam Flaccille regine adversum Arianos et Macedo- nianos libros septem.
δῦ ΕΔΟΨΤΙΝΙ PRESBYTERI - εἰ
0. .4ψν] Gregorio Batico Kliberitano episcopo ad- A
soriberent. δ 5, Editiones,
Fausiini opuseula paulatim singula prodierunt et sero satis collecta sunt in ed. Oxoniensi et nupera Gallandii. Prioum quidem, an. 1559, Faugiini libri de Trinitate per BasiliumJ oan. Heroldum; deinde sub Gregorii Betici nomine partim peculiari volumine ab Achille Siatio, partim in quibusdam PP. Bibliothecis emissi sunt, Mox in alias collectiones sub veri aucto- ris neminereeepti. Libellus precum cum preatione, an. demum 1650, Jac, Sirmendus edidit ; et sq:culo dimidio post, QuesneUius Fidem Theodosio oblajam, inter Canones et Constitutiones Kcelesjim Romane dedit.
SAECULO XVI,
4555. Basilee, ap. Henr. Petri, in-fol. Faustini li- ber de fide contra Arianos; in Bas. Joan. Heroldi Or- thodoxographis, n. 54.
4609. lbid., ex ead. officina, in-£ol., idem liber inter Mon. Orihodexographa J. Jac. Grynai , p. 1098-2018.
46575. Rome , in edibus Populi Romani , in-A^, Gregorii Betici, Heliberitanse sedis antistitis liber de Trinitate, sive de fide, nunc primum editus stu- dio Achillis Statii, Cat. Bibl. Bunau.
Paris., ap. Mich. Bonnium, in-fol. Gregorii Baetiel fiber de Trinitate et fide, in tomo VIII. Bibl. PP. Bign., p. 786, locum ultimum occupat. Αἱ in eadem
Bibliotheca, tomo V, p. 746, eumdem plane librum C
sub ipsims Faustini nomine, inscriptum Faustini opus in fide contra Arianos, exstare annotavit /ui- gius (a).
1577. Colonie, per Materyum Choliyum , in-8*, ijdem liber ex Achillis Statii ediüone, Cat. Bibl. Bu- nau.
4589. Parisis, in-fol, Gregorii Batici Illiberita- ni edis episcopi ad Gallam Placidiag Augustam de Trinitate et fige contra Arjanos liber, jn Bibl. PP. ed. sec. tomo 1V, p. 1275. Atqui in eodem tomo, p. 859, et ante bunc quidem exstat Faustini episcopi de fide coutra Arianos opus. Animagdverut Fabricius (b) in eo apographo, quod sub Gregorii Batini nomi- pe editio prima εἰ secunda Bibl, PP, exhibet, episto-
1618, Colon, Agripp. , in-fol, Faustini disconi liber de Trinitate, seu de fide coutra Arianos, qui liber etiam sub nomine Gregorii Basici fuit editus; in tomo IV Bibl. PP., p. 545.
1044, Parisiis, in-fo). Faustini episcopi Jiber de lide cona Arianos; in tomo lV Bill. PP. ed. quer- ie. C 1644-1654. Parigiis, apud ires bibliop. iu-fol. idem liber in tomo IV Bibl. PP. ed, quinta. Priefe- Hio ad Flaccillam eism hic majori parte mutila eom- paret, ut. Gallandius observat, qui propierea ed. Uxoniensem ad eamdem descriptam putat.
1630. Parisiis, ap. Sebast, et Gabr. Cramoisy, in-9^, Marcellini et Faustini presbyterorum partis Ursini adversus Damasum libellus Precum sd impe-
B ratores Yalenünianum, Theodosium et Arcadium;
nunc primum jn lucem editus opera Jecobi Sirmondi, Boc. ὁ. presb., Cat. Bibl. Reg. Paris, t. ], 093, eub &eculo vii,
Premittiiur Prefatio de Schigmate Ursini subje- ciiunque est Beseriptum Theodosii pro Marcellino et Fausüno presbyieris, Sirmondi Prafatio brevis et £oucinna, libri el causz tolius argumentum luculen- ter exponit, alque subjuncta habet veterum de Con- troveria inter Damasum ei Ursinum egitata testimo- pia.
1675. Lutetia Paris., Joan. Bept, Coignard., in-&, Faustini presb. Fides missa Theodosio imperatori. Edidit Paschasius. Quesnalliys inter Canones. οἱ Con- situ, Eccl. Romana ad Leeuis M. opora, t. 1}, p. 138.
1677. Lugduni, apud Anistouios, in-fol, Faustini diaconi seu presbyteri liber de Trinjtale seu de Fide (untra Ariagos. Accessit libellus Precam ad impera- torgs cum rescripto Theodosii editus prunum a Bir mondo, in tomo Y Bibl, Max, PP., p. 657-661,
1018. Oxonii, e thegur.. Sheldoniano, in-8", Fau- &lini presbyteri scriptoris seculi quarti οἱ (idei ortho- doxa adversus Árisnos vindicis acerrimi Opera.
Exbibentur : 1" Faustini presb. Fides Theod. imp. missa et in. Codicem Canonum | Ecclesig Romana rc- £epia; 3" Marcellini εἰ Fagpyiini Libellus Precum cum pra[atione de Gchiupgie Ureini e4 Rescripto Theodosii, p. 1-61; δ᾽ de Trinitate liber ad Flaecillam (inscriptio δ initium ipsius libri habet ad Geffgm P(aeidiam ),
Jam ad FJaccillgm priore parte mapcaqu esee, cum ta- B pag. 65-161, Adjecta eunt in singulos libellos adno-
men in Orthodoxographis 6, yniversis Collecjioni- bus, iu quibussub Faustini nemine evulgatur, atque adeo in his ipsis Bibl. PP. editjonibus integra illa exstel. Facile igitur conjici potest, defectum istum 8d sdilopgm Achillis Staui pertivere, ande haud dubie sing ulla cura ej. cireumsperlioue , tapquam diversus 4 Faustini opusculo ὠμοῦ, iu. Bibliothees- rum primas editiones illatus egt. S&qLO Xv
1610. Parisiis, in-fol. Faustini episcopi de fide *ontra Arianes liber, in Diéf. PP. tomo IV, p. 765.
. (a) De Bibliothecis PP., p. 51, cf. &.
tata rerum memoriam illustrantia, Prater przfato- Rem premituitur incerti eyctoris 14 Vitarym, que Catologo D. lsidori et Jldéfonsi adnegtuntur, notitia 44 Marcellino. Pranfatie ad Flaceillam magna parte decurtata big reprawentatyr incipiege ἃ verbis : Inci- piamus ergo obedignter,
1696. Perisiis, ex typographia regie, in-fol. libel- lug Precum ex editioue Sirinondi, in Operibus ejua, 10mo 1, p. 220-262. Couuilit editor operum Sirmou- dianorum cum cod. ms. Bibl. Colbertine, indeque variantes lectiones &ppgosulj, Itemque nonnullas ex
(5) Bibl. Lat. M. et inf. cd. Mansi tom. Il, p. 146.
$1 | DE TRÍMTATE. | $4
Bemigiane eodice, quarem Mabilloaias copiam ei A
fecerat.
1100. Lagdask, in-f[ol. Faustini presbyteri Fides
missa Theodosio imperatori, ia Codice Canonum et Cenatiiutiensum ecclesie Romano edito ἃ Quesnellio in Appendice ad Opera Leonis M., tomo ll, pag. 73, cap. $8.
SECULO ΚΨΗΙ.
4787. Venetiis, in-[ol. Fausüni presbyteri Fides snissa Theodosio imperatori in. Cedice Canonum et Eocles. Constit. Sedis Apostolice ad Opera Leeuis edito à Belleriniis (ratribus, tomo lil, p. 278. -
4710. Venetiis, ex typogr. Joan. Bapt. Albritii, in-[ol, Faustini presb. Opera. Accesserunt ejusdem Fausti- ni et Marcellini libellus Precum ad imperatores; cura Andrea Gallandii, in Bibl. PP. Aui. οἱ Vet. SS. Eecl., t. VIll, p. 444-474.
Primum locum occupant libri de Trinitate, deinde Fides T heodosio missa, postremo libellus Precum 68» quuntur, Prefer variantes ab editoribus diversis ex tod. mss. allatas, aceesserunt annotaliones quidam Mazochii ex libro supra laudato et Gallandii conje- cturze quaedam. Acceduat prolegomena de Marcellino ei Faustino eruditissima. Prol. c. 40, p. xus-zv.
FAUSTINI PRESBYTERI
AD GALLAM PLACIDIAM' DE TRINITATE, SIVE DE FIDE CONTRA ARIANOS.
FAUSTINUS AUGUSTA; FLACCILL A.
Reginam te orbis Romanus suspicit: et quía Jam nihil est, quo amplius crescere debeas in rebas hu- manis , sublimitatibus non contenta terrenis , sacra Tn Deum fide ccetestia desideras possidere, qu: ve- Tus Filius Dei, in se pie credentibus pollicetur. Et h»c quasi una de sapientissimis elaboras, intelligens omnem hanc regni sublimitatem nihil profuteram, $i non ad celestem gloriam censequendam verz fi- εἰ cognitione ei defensione contendas. Et tamen -pparet, quam grata sis in. Christe Deo et Domino mostre, qui vobis hoc regnum tribuit; cum sollieita 'miterrogatione perquiris , quomodo capitula illa sol- "antur, que ab Áríanis adversus Catholicos sacrae legis mterpretattoifbus opporuntur. flabens xffeciam vere fidei , cupis, yrout possibile est, intelligere, uod fideliter credis. Quia et tunc magis anima refi- wiosa, velat divinis epulis pascitur, cum quod credit, imelligit. Sed et cum exsecreris impias voces hzereti- corum, tamen religioso studio instrui adversus eos desideras, ut et rationem jam respuas : ne hoc quod vxsecraris, quasi ex Tegri potentia, przsumptioris videatur esse, non probationis. Sed huic tam pio, tam necessario ei pulcherrimo desiderio tuo, etsi me imparem vides, tamen ut resistens dbviam venire non zulleo. Corfiteor enim quod "hac me inhabilis conscienfa, et imperitia squalidi sermonis suffundit, "t taceam: "hac fervor fidei, periculum eredit esse 8i tacezm : quomodo eniin periculum. non videtur, si adversus hostem impium provocati conscientia elo- quendi, qx verecundia, quasi terga vertamus ! Ma- xime , cam n ausa fidei non sermonum sublimitas Tequirenda est, quando ipsa sola testimonia divina Sufliciem, qus potius operantur, quam quzevis Te- eundiereloquemia. Sell nec vitiorum conscientia co- gitasda eet, -quantio potius elevatur, si primo Deum
: Al. rectius cum Gennadio, Flaccillam. Adserit quidcm multa nobiscum iisdem sermonibus,
B noa uepidet confiteri , exemple illins evangelici 14»
6onis, qui quo die confessus est Deum, ipso die meruit cuim eo in paradisum, quem eonfecsus fuerak, introire. lncipiamus ergo, obedienjes religiosissumis preceplis tuis, collidere cam adwergario, non quideae de uostris viribus przsuaentes, sed iabentes fjda- ciam de praesidiali patrocinio Salvatoris, advereus quem more gentiliom et furore Judzeorum, bellum exagitat impieias bserelcorum, Sed quia in his que Scribere dignata es ex persona beretücorum, vidi plurima esse confusa , δὲ videreris mihi non plenius nOB&e 49 8 Asserant Ariani; melius opinates swmnpel grieum liquide palam lacere quomode credant, et quomode sub ambiguitate sermonis &implices aniaeg £àpiant; et tune maime, cum sub eommuni confes
C &ione inpia sus wenba eouumendant : quia et Luut
gamum ad seluüiesem &delis regpiusio manifesta est,
si prius sacrülegsm secUr impia leagiversalip gropa-
leur. CAPUT PRIMUM. Se professione impia Arianorum.
I. Ariana impietas * asserit multa nobiscum qui- dem iisdem sermonibus, sed non iisdem sensibus (confitetur), cum ad divinz fidei confessionem voca- tur. Nam ilsdem quibus et nos vocibus personat Deum Patrem, et Deum Filium, et omnia a Deo Potre per filium faeta, et filium aute δίδου! genitum. Sed cum nobiscum per bxc verba concordet, vilitlominus sacrilegis verburum interpretationibus a piis Eccle- sim catholic: sensibus * abrumpit, ita dicens pa-
D trem , vt non vere genuerit : ita filium quoque pro-
nuntians, ut apud eum adoptione , non natura sit fi- lius, id est, ut aliunde ad filii nomen ássumptus, non vere Qe Deo Patre sit genitus. Nam licet et ante sze- eula filium natum esse fateatur, lamen ei initium tribuit dicendo, Erat quando non erat. Sed el 88
deest. ! Abrumpitur.
$0 FAUSTINI PRESBYTERI 40 quoque per eum facta dicit universa, ut eum asserat A occasio est. Non licet interpreti aliter sentire, quam
ex nullis exstantibus substitutum , quia przssumpsit non vere de Deo Patre genitum: et inde est , quod Jta vult habere persuasum, Christum Deum quidem esse, sed non verum , cui initium deputetur; et fi- lium quidem ita, ut factus intelligatur esse, non na- tus. Si quidem non vere de patre natus est, sed de nihilo substitutus ; ob hoc quoque et * mutabilem credit, quia in fide ejus non vere Deus, non verus filius est : et ut hos impios sensus apud ignaros vel simplices commendet, adhibet quoque, ut sibi vide- tur, Scripturarum divinarum testimonia , dicens ex persona Sapientie * probatum, Dominus creavit me initium viarum suarum in opera sua ( Prov. vin, 22). Cliristum autein sapientiam esse Apostolus quoque
scriptum est ; nec opus est , ut nunc nostros sensus ingeramus : sufficit ad plenam percipiendz fidei no- titiam, ut divina verba recitemus. /n principio, in- quit, erat Verbum. Numquid aliqua hic est opinio temporis, numquid aliqua suspicio seculorum , vel aliquod intervallum puncti aut momenti alicujus , ut dicere audeas, Erat quando non erat?
lll. In principio erat Verbum ; et ne forte verbum intelligas , quud est loquentis officium, sequitur, et Verbum erat apud Deum : non dixit, « verbum quod locutus est Deus, sed, et erat Verbum apud Deum : ipse postremo interpretatus est, quid sit Verbum, di- cens, et Deus erat Verbum. Si in principio erat Verbum, et hoc ipsum Verbum apud Deum erat , et Deus erat
con(irmat divendo, Christum Dei virtutem, et Dei sa- p Verbum, confusa est impietatis inteutio. Probatur
pientiam (1 Cor. 1, 24 ). Constat ergo Christum , qui est, Apostolo interprete, sapientia, essecreaturam : (el jam, inquit,) consequens est , ut nou sit verus Deus, qui sit creatura : jam nec verus filius, qui non sit a Deo genitus , * sed creatus : erat ergo , quando non erat.
Il. lI2c sunt nequiti:e ariua proposita , adversus qui ire * provocamur, ut assertionis adversa pro- paletur impietas ; non quidem , ut diximus , nostro ingenio, sed gratia Dei adjuvante semper pios cona- tus. Tu modo, queso ne squalido sermone fatigeris, sed reruin intenta virtutibus , da calculum veritati. Hoc autem nou ut librum * scribimus, sed quasi cum presente adversario certis disputationibus diimni- camus. Et imprimis contra hoc quod dicunt , Erat
enim de capitulo hoc, Christum filium Det et sem- per fuisse, et semper inseparabilem a Patre, et sem- per Deum. Sicut enim sine initio est, cum dicitur, In principio erat, sic et cum dicitur, apud Deum erat, inseparabilitas ejus a Patre sine initio declaratur. Sed et cum hoc Verburn Deus esse definitur, non est ambiguum, quod sine initio Deus credi.ur. Hoc enim quod premisit dicens, In principio , ad omnia refe- rendum est, id est, In principio erat Verbum ; et cum sequitur, et Verbum erat apud Deum, εἰ Deus erat Verbum ; sine dubio, in principio, subaudiendum est. Denique et ip-e ita concludit, dicens: Hoc erat iu principio apud Deum ; quomodo ergo « erat quando nouerat,» qui semperest ? quomodu «ex nullis exstan-
quando non erat, occurrendum est, quod semper (ἃ tibus est,» qui semper apud Patrem est ? quomodo
fuerit; et opponendum de Evangelio testimo- nium , dicente Joanne, In principio erat Verbum (Joan. 1, 1). Sicut enim Christus Dei sapientia et Dei virtus est, ita et Dei Verbum est. Cum ergo ait, In principio erat Verbum , quomodo Ariana impietas dicit, Erat quando non erat ? /n principio, inquit, erat Verbum ; non dixit, [n principio factum est Verbum: et utique quod in principio erat, semper fuisse cre- dendum esi. Si enim, ut putat impietas , factura est filius ; sine dubio Scriptura divina hoc ipsum quod
factum est principio prodidisset, ex illa utique insti- . tutione, qua et Moyses locutus est * dicendo : In prin- cipio fecit Deus celum el terram. Si enim et lilius Dei faciura esset, dixisset Joannes, In priucipio factum
creatura , qui semper Deus , imo et. per quem uni- versa creatura est ? Sequitur enim, Omnia per ipsum facia sunt. Quomodo «ex nullisexstantibus factus est,» per quem omnia [acia sunt? Si enim et ipse factus est, quomodo per ipsum omnia facta sunt ? non enim cum fieret, potest sui auctor esse , qui non fuit : at- que ideo infectus credendus est, per quem omnia [a- cta sunt ; quia vanum est, et absurduin , ut et ipse, cum non exsiaret, factus per se esse dicatur.
IV. Similiter et Paulus docet Christum semper fuisse, et Deum esse , et :equalem Patri. Tunc enim vere Deus est, cum equalis est Patri: quia nec equalis esse dicereiur si non vere Deus haberetur. Injuria est enin veri Dei, δὶ ei non Deus verus dica-
est Verbum. Sed prxvideus evangelista, magis autem ἢ) tur :qualis. Ponit itaque in Epistola sua: Hoc enim
Spiritus sanctus per evaugelistam, futuros impiz mentis homines , qui dicerent de filio , Erat quaudo non erat, ideo sic ccepit: In principio erat Verbum; nibil euim illo anterius est, qui invenitur ante prin- cipium. Scriptura divinz ob hoc editze sunt, ut se- cundum illarum sensum nostram fidem dirigamus, non ut nostros sensus illarum sacris dictionibus in- seramus. Viderit, si sunt quzdam capitula, «quz $ui obscuritate dare putantur occasionem ambi- guitatis; certe in hoc capitulo nulla ambiguitatis * Al. Commutabilem.
3 Prolatum. 8 bLitsi creatus est.
existimate in vobis , quod in Christo Jesu : qui cum in forma Dei esset (constitutus) , non rapinam arbitratus est, esse aequalem Deo, sed semetipsum ezinauivit for- mam servi accipiens (Philip. n, 5-7). Si vere homo est Christus, cum formam servi accipit ; vere quoque Deus est, cun in forma Dei esse perhibetur : nec alia ratione :equalem diceret , nisi in forma Dei esse verum Deum voluisset intelligi. Et qui verus Deus
est, utique semper est : et qui semper est Deus, non
potest dici de eo, Erat quando non erat. Sed et per
* Deprecamur. δ Scripsimus. * Scribendo.
δι . DE TRINITATE. 48 ipsum omnia faeta ait apostolus Paulus scribens: A horum verborum , id est faciamus, et nostram , pa-
Quia in ipso creata sunt omnia, sive qu in celis, sive quc in terra, visibilia et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive poleslates ; omnia per ipsum et in ipso creata sunt , et ipse est ante omnes (Coloss. 1, 16, 17). Ergo ipse semper est, per quem et in quo omnia facta sunt. Sedet Hymnidicus cantans ait: Omnia in sapientia fecisti (Psal. cui, 24). Non ta- men ipsam dixit factam esse sapientiam : quia el Apostolus cum dicit, et ipse est ante omnes , factum negavit. Si enim eum qui non erat, factum credi vo- ]uisset, ita posuisset, e! ipse factus est ante omnes : at cum dicit et ipse est ante omnes , omnibus dedit ini- tium, quorum anterior, immo et factor est : ipse vero sine initio est, qui ante omnes non factus, sed
tris et filii personas significat. Quod autem singulari- ter imaginem dicit , una deitas , una virtus utriusque persou:e manifestatur. Si creatura est Christus, quo- modo in opera Deo consors adhibetur? ad ipsum enim dicitur, faciamus. Si non est verus filius , quomodo una illi cum patre imago est? Adoptivus filius non habet imaginem adoptantis : potest quidem liabere Anunificentiaom , non autem potest imaginis habcrc naturam. Scio quidem esse discretiones imaginum , quas nunc exsequi longum est, ct non necessarium. Sed quod facit ad causam, vindico, dicens : Hoc in loco nulla discretio est imaginis , ubi patriset filii una jmago perhibetur. Non enim dixit, Faciamus ad imagines nostras, sed, ad imaginem nostram. Et ne
esse memoratur. Item A postolus : Unus, inquit, Deus p forte stupida. mente, o quisquis ille es hzreticus ,
pater, ez quo omnia, ei nos in ipso: et unus Dominus noster Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum (I Cor. vm, 6): et lieic cum dicit per Chri- stum esse omnia, apertissime factorem discrevit a fa- ctis, nec posse intelligi naturam factur: in eo qui fccit omnia.
V. Sed videamus si et Moyses hoc idem docuit, quod apostoli annuntiaverunt, id est, omnia ex Deo facia csse per filium. Inter cztera, cum fabricam mundirefert, ait: Ei dixit Deus, Fiat firmamentum in medio aqua, el sit dividens inter aquam et aquam : et factum est sic. Et fecit Deus frmamentum, et divisit Deus per medium aqu& (Gen. 1, 6). Cum dicit, Et dixit Deus, Fiat firmamentum , in. dicente patris in-
usurpares etiam de una persona dici potuisse facia- mus, ul scilicet apud se cogitantis affectio sit, non designatio personarum ; subsequitur, et fecit Deus hominem , ad imaginem Dei fecit eum (Ibid. 27). Quz coram in luce posita sunt, si quis non videl, οἴδουβ est ; Deus, inquit, fecit, ad. ima- ginem Dei fecit. Nonne apertissimum est , quod jan tunc Spiritus sanctus per Moysen evangelica sacra- menta tractabat dicens, Deum et Deum , non tamen duos deos, quia una imago est patris οἱ filii? Et, o quam pfrospecte omnia edita sunt! Deum et Deum sacra Scriptura pronuntiat , ut Sabellium excluderct defeudentem patris et. filii unam esse personam : δὲ ne duos deos introduceret , inter verba quibus plu-
telligenda persona est: cum autem dicit, Et fecit (» ralis significatio personarum est, unam imaginem
Deus, in faciente filii intelligenda persona est. Nam si non putas ita intelligendum , apostolica periclita- bitur a:sertio, dicens : Unus Deus pater, ex quo om- nia el nos in ipso : etl unus Dominus noster. Jesus Christus, per quem omnia el nos per ipsum : nisi enim totam fabricam mundi per filium factam esse eredi- deris, immo et omnia invisibilia sive et visibilia, quemadmodum in fidem recipis vocem Apostoli di- centis: Unus Dominus noster Jesus Christus, per quem omnia, et illud quoque quod supra retulimus, quia in ipso creata sunt omnia, nec nou et illud, Omnia in sa- pientia fecisti? Sed et hoc Joannes prosecutus esl: Omnia per ipsum facia sunt : quomodo omnia, si ne- g3s de filio Dei dictum, et fecit Deus firmamentum :
inseruit. Hoc ita esse invenies, intendens testiuonio dicenti, Faciamus hominem ad imaginem nostram. Quid ' agis, impietas Ariana? Si creatura Christus est , quomodo creaturz et creatori una imago est ? VH. * Sed ne iterum Arius sub occasione perso- narum , diversitates induceret naturarum, diversitas naturz non admittit unius formz: communionent. Multe sunt voces in libris Moysi , quibus redargui possint impii in filium , immo et in patrem : nam quomodo non et in patrem h:ec tendit impielas, quz profano spiritu exercetur * in filiun, cum patri adi- munt quod vere patris est, auferentes filio quod vere filii est : quomodo enim pater cst vere, qui secundum ipsos non genuit? quomódo Cliristus vere
E: divisit. Deus per medium aque? Ergo et Moyses py filius est, quem negant vere de ipso generatum ? Sed,
factorem inducit filium, non factum. Si enim factum sancto Spiritu revelante didicisset, inter c:etera qus facia describebat, ipsum quoque prius factum esse memorasset.
VJ. Sed absolutius inferius prosequitur , ubi jam fabricati mundi incola faciendus est ; Et dixit Deus, Faciamus hominem ad imaginem εἰ similitudinem nostram (Gen. 1, 26 ). Non est enim unius personz dicere, faciamus ad imaginem εἰ similitudinem no- stram , sed neque diversa deitatis. Nam pluralitas
! Forte, ois. * Hxc periodus superius in Faustino collocat hoc in loco Personam.
PATROL, XII.
ut dixi, multe sunt voces in libris Moysi, quibus redargui ἢ eorum possit impietas : sed quia hxc ipsa non studio librum scribentis exsequimur, sed veluti in scheda certag summas quasi properantes * delimamus , ut tuo qualitercumque videamur obe- disse prrcepto, cster» voces pretereunda sunt, maxime quia in divinis vocibus non numerus testi- moniorum , sed auctoritas requirenda est ; quz ido- nea est etiam si una voce proferatur. Sufficit iaterim de hoc uno capitulo Moysen concordasse cum Évan-
3. Et in filium.
δ Delibamus , vel delineamus.
45 FAUSTINI PRESBYTERI ' A geliis et apostolis. Deum et Deum proedicat Moyses : À Nemo in visione creatur: patrem videt : de inspec-
sicut superius testimonium ὁ loquimur de Genesi, ita οἱ Joannes Deum et Deum annuntiavit dicens : In principio erat Verbum , et Verbum erat apud Deum , el Deus erat Verbum (Joan. 1, 1). Nemo dixit duos deos, licet Deum et Deum diceret : nemo non unam imaginem patris et filii annuntiavit, et ideo unum Deum novit dicere in confessione fides catholica : non tamen ut per confessionem * unius Dei filius ne- getur esse quod Deus est : quia sieut pater Deus est, ita et filius Deus est : nam si non sicut pater Deus est , ita οἱ filius Deus; quomodo illis una imago est secundum Moysen? vel quomodo secundum Paulum, in forma Dei Christus est z2qualis existens Deo? Vill. Sed et Joannes cum Verbum Deum asserit in principio apud Deum esse , non extra Deum esse; per hanc Verbi Dei a Deo inseparabilitatem idem mihi videtur signilicare , quod in signifleantia imagi- nis et form:xe est. Nam si per unam imaginem eam- demque formam , patris et filii inseparabilitas ostem- ditur, cur non cum Joaunes Dei et Dei inseparabili- tatem annuntiat per hoc quod ait, 4“ Verbum eral apud Deum , et hoc erat in principio apud Deum, unam imaginem, eamdemque formam patris et filil si- gnificasse credatur ? Plane hic sensus videatur am- biguus , si non idem evangelista hoc ipsum paululum infra apertius prosecutus esti dicens, et vidimws gloriam ejus, gloriam quasi wnigeniti a patre (Ibid. 14) : sicut una imago, eademque forma, ita et gloria non alia est filii, quam quz patris est. [nterea
tione enim creatura creator videri potest ; pater au- tem non videtur nisi de inspectione filii. Si ergo Christus creatura est, et non vere filius , non potest in creature visione pater videri : et quomodo ait , Qui me videt , videt et patrem , nisi quia vere filius de Deo patre natus est? et ideo cum videris filium, necesse est ut et patrem videris. Siue filio enim pa- ter non est, sicut nec filius sine patre. Inde etiam subdidit, Ego in patre, et pater iu me ([bid., 10): non utique per quamdam passivam confusionem ; sed quia consequens est ut ubi pater est, illic esse cognoscatur et fllius; et ubi filius est, illic etiam patrem exstare cognoscas. Est et alius sensus dicti istius, Qui me vidit , vidit el patrem : non qui corpo-
B reis oculis in corpore vidisset Jesum , vidisse patrem
refertur ; alioquin absurda est increpatio Domini ad Philippum dicentis , Tanto tempore vóbiscum sum , et non me nosti, Philippe (Ibid. , 9)? secundum corpus enim non solum Pbilippus videbat Jesum, sed et omnes Judzi qui el adversabantur : nec tamen per hoc quod videbant secundum corpus Jesum, patrem quoque vidisse credendi sunt. Quid ergo est, Qui me vidit , vidit et patrem? intende cordis aciem, et vide secundum fldei spiritualis obtutus, Christum filium Dei non creaturam esse, sed creatorem : intende eum vere esse Deum sine initio sempiternum ; et se- cundum hoc , quod Deos , invisibilem , inzstimabi- lem , incorruptibilem , indemutabilem , et per omnia talem, qualis est et pater ejus qui eum genuit: et ita vi-
qui Christum de adoptione filium dicis, quomodo C dens flfium, patrem quoque te vidisse non dubium est.
intelligis gloriam ejus quasi unigeniti a patre? Quod si plures esse Dei filios, de adoptione profiteris : quod si el Christus adoptivus est, quomodo unigenitus a patre est, cum non sil unigenitus existentibus quo- que aliis per adoptionem filiis ? Quod si vere unige- nitus a patre est ideo quia ipse solus de ipso vere patre generatur , quomodo adoptivus asseritur, cum adoptivus inter plures adoptivos proprietatem unige- niti a patre habere non possit? Sed etsi adoptivi suut, de nullo tamen eorum dictum est , et vidimws gloriam ejus , gloriam quasi unigeniti a. patre. Sed de Christo solo dictum est, et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a patre : non ergo adoptivus est, de quo hoc dicitur , quod de adoptivis dici non potest. Et merito illi una imago cum patre est, quia ipse solus unigenitus a patre est. Quid ergo mirum , si in filii imagine patris imago signatur? Ideo et ipse Salvator dicebat, Qui me videl, videl et patrem (Joan.xiv , 9) : non hoc, ut Sabellius , dico quasi se ipsum patrem dicat esse , qui sit et filius. Coufiteot enim patrem esse, qui genuit : filium vero esse , qui Datus est. Sed cum dicit , Qui me videt , videt et pa- trem , sicut patris et filii non unam ostendit esse per- sonam, ita unam ostendit esse deitatem ; eum iu patris et filii substantia nulla diversitas invenitur.
IX. Iterum in hoc quoque loco dicam , si creatura est filius, quomodo qui videt filium, videt et patrem ?
! 4g Joguitur 7
X. Hoc sensu accipe et illud quod ait, Ego in pa- tre , et pater ín me. Pater cum sit perfectus , petfec- tum filium genuit ; et cum sit invisibilis, incompre- hensibilis, inzstimabilis Deus et verum lumen ; et filius talis natus est , qualis est ille qui eum genuit : et ideo ait, Ego ín patre, et paler in me: cum enim omnia qu:e sunt paternz virtutis et deitatis babean- tur in fllio, pater in fllio est, et fllius in patre : et ideo przmisit ; Si me sciretis , el patrem meum scire- tis (1bid., 7); et hic ostenditur quod eadem sit pa- tris et filii substantia, eo quod sit una utriusque cognitio. Sed creature et creatoris non est una cognitio , quia non est una substantia. Patris autem et filii aua cognitio est ; ergo non est filius creatura, sed creator est, sicuti et pater creator est : et Deus est, sicuti et pater, non tamen per hxc duos deos dicimus. Hic est ubi, impie h:eretice, diabolico fu- rore quasi in stultitiam istius confessionis inardescis, cum Deum et Deum audis , nec tamen duos dcos di- eimus. I,flatos enim de littera s:zeculari , in hac quxe- stione insanabiliter zgrotas ; et putas te debere con- $tringere, sut duos deos dicamus, cum Deum et Denm confitemur. Noli infelix adversus Christum Dominum totius ereatare , Aristotelis artifleiosa ar- gumenia colligere , qui té Christianum qualitercum- que profiteris , nec adversus piam confessionem ine- uarrabilie de Deo sacramenti et ealcelo calumniator,
* Unus Dews filius.
45 DE TRINITATE. 46 quasi ex disciplina terrenx supputationis * circeum- À Arius, et non blasphemet in Christum, quem filium
scriptor advenias. Inspice potius divinos libros , et de divina fide divinis utere sermonibus. Legisu uti- que, Et in (umine tuo videbimus lumen (Psal. xxxv , 10). θυ hic distantia luminis a lumine est? po- suisset enim et distantiam , si fuisset , ne quis lumi- nis a lumine nullam distantiam crederet : quod si nulla distantia est, non ergo duo lumina, sed unum lumen est, cum in lumine patris, filii lumen agno- scitur. Hoc lumen est de quo et Daniel loquitur di- cens , Et lumen cum ipso est (Dan. vu, 22) : non enim de aliqua createra hoc dicitur , sed de splendore íp- sius Dei existentis sempiterni luminis. Si pater sempiternam lumen est, sine dubio et filius lumen est sempiternum. SÍ vero negatur filius Dei lumen
confitetur. ltem Arius negat Christum esse patrem : neget lioc et Sabellius, et pie credat, quod Christus vere Deus est, non existens pater, sed fllius. Ad- huc apertius dicam. Sabellius vincat Arium, quod Christus verus Deus est ; et Arius vincat Sabellium, quod Christus sub confessione veri Dei verus οἱ fi- lius est : et mthi catholico ambo vicerunt, immo et mecum ambo vincunt impietatis errorem, cum me- cum intellexerint sacra fidei veritatem , quie et plu- ralitatem personarum intelligit, et unitatem deitatis in hac pronuntiatione Domini dicentis , Ego et pater unum sumus. Sed hanc divinam pronuntiationem , et hanc piam divine pronuntiatlonis intelligentiam Arii sectatores cnm quxrunt subvertere , alio mode
6566 sempiternum , quomodo in patris sempiterno B interpretantur, et dicunt , unum sunt quidem, sed
lumine lumen filii , quod non est sempiternum , vi- detur? Sed in laudibus Dei non est liec falsa dictio sauctorum : ΕἸ in lumine tuo videbimus (umen. Ergo et filii lumen sempiternum est , quod non distat a pa- tris lumine sempiterno ; et ideo licet lumen sit fl- lius , et patet lumen sit; anam tamen patris et fllii lumen est, quia in patre et filio nulla discretio est, nulla separatio laminis est, quomodo nec imaginis secandam Moysen , nec form: secundum apostolum Paulum.
Xl. Sacramentum auteni inseparabilis unitatis se- cundum hoc, quod uterque, id est, pater οἱ filius vqualiter οἱ indivise, neque secundum portionem, Deus unus : et pluralitatis secundam hoc , quod unus
non substantia , non deitate, non potestate , sed vo- luntate : id est, quia unam eamdemque habeant vo- luntatem, ideo ait, Ego et pater unum sumus. Di- cite, ?* o impilssimi , substantivum Verbum Dei est ; et qui lingux sermonem dedit, nescit loqui, et igno- ravit altum sensum vestrum propriis et competen- tibus sermonibus explicare , et inefficax fuit dicere, Ego εἰ pater unum volumus, si tamen hoc in loco unitatem voluntatis, et non substantiz ac deitatis volebat intelligi.
XII. Sed nunc, quzso, Regina, memineris qu: ca- pitula ex persona hereticorum scribere dignata es. Ipsi hzretici aiunt, Qui me misit pater, ipse mihí preceptum dedit, quid dicam et quid loquar (Joan. xit,
pater est, et unus filius. Etiam de lioc capitulo ma- (Σ 49) : et Descendit de celo, non ut. faciam voluntatem
nifestitur quod legimus in Evangelio , ipso Salvatore dicente, Ego et pater unum sumus (Joan. x , 50). Su- mus enim pluralitatem signiflcat personarum , quia hie pater , et hic filius : Unum autem unam eamdem- que in patre et filio substantiam deitatemque con- signzt, οἱ vere pater et filius unus Deus sit; cum ambo, id est, pater et filius unum sunt secundum deitatem , non unus secundum persenas. Ego et pa- ter unum sumus : hac una voce et Sabellius excludi- tur , οἱ Arius * confutatur. Sabellius enim ipsum di- cit patrem , qui sit et filius, hoc modo, tamquam sí unus habeat dao nomina , et interpretatur unum ideo dictum, ut unius persone singularitas crederetur. Contra vero Arius respiciens ad hoc quod ait, sums,
meam, sed voluntatem ejus qui misit me, patris (Joan. vi, 98). Hoc artificium lixreticorum est, ut alibi ne- gent, quod alibi confitentur : αἱ cum se vident prz- sentium qu:zestionum — absolutionibus vehementer astringi, serpegtino lubrico semper eludant. Certe di- citis, o heretici, preceptum dedisse fllio patrem, quid dicat, quid loquatar : et quomodo quasi nesciat loqui, vos verba ejus emendatis, immo jam patris; quia filius quod dicit, quod loquitur, secundum prz- ceptum quod dedit ei pater, et dicit et loquitur. Jam- ne intelligitis, quia cum profano spiritu adversus filii deitatem exercere contenditis vestram amen- tiam, etiam in patrem prorumpitis insanientes? Cla. mat filius, Ego et pater unum sumus : et vos quas
in hoc sermone , pluralitatem intelligens , introduxit f) grammatici velut inefficaciam dominica: pronuntia-
impiam pluralitatem deorum, credens unum sempi- ternum Deum , et alium qui esie cceperit Deus; unum omnipotentem , et alium qui non sit omnipotens. Sed, o czecitas in wtrisque! habent ante oculos quod pie videant , et incautis offensionibus impie litigare con- tendunt : saltem commodent sibi sensus suos , et pix fidel perspicieut veritatem. Sabellius admiratione virtutum quas Christus operabatur , Christum Deum verum esse credit, et non qui aliquando ceperit , sed qui semper fuerit, et possit omnia : credat hoc
! Calwmniator. * Confunditur,
tionis suppositi verbi demutatione supplentes emen- datis, et dicitis : Hoc quod ait, sumus, volumus intel- ligendum est; ut scilicet sic diclum sit, Ego et pater unum volumus. Sed reclamat filius etiam contra vos dicens illa, qu: dixit ad vestrze impietatis participes Judzos : Quare loquelam meum non cognoscitis (Joan. vm, 425)? Habeant locum suum parabole ct allego- rie et :enigmata : hoc tamen loco apertissime et ple- ne dicium est, Ege et pater unum sumus : et quo- modo unum sunt, alibi quoque declarat, cum dicit :
3 Heretici impii.
"| FAUSTINI PRESBYTERI | i8
Credite mihi, quia ego in patre, el pater in me esl À tatis ejus qui Deus est, et alia vis voluntatis ejus qui
(Joan. x, 58) : et ne videretur ipse de se usurpare , quod non erat ; ut veritatem dictionis ostendat, prz- misit dicens : Non creditis quia ego in patre, el pa- ter in me? Verba qua ego loquor vobis, a me ipso non loquor : pater autem in. me manens ipse loquitur, el opera qua ego facio ipse (acit (Joan. xiv, 10). Sed et alibi : Sicut docuit me pater, hec loquor : et qui me misit, mecum est, et non reliquit me solum, quia que placita sunt ei, facio semper (Joan. vii, 23, 29). Non quia filius ignoraret quid sibi loquendum erat : quid est enim quod Dei sapientia ignoret? Sed ut duri- tiam indomitze fidei tux ad piam divini unitatis in- telligentiam patris quoque auc!oritate molliret, ait : Pater in me manens ipse loquitur (Joan. xiv, 10) ; vel illud, sicut docuit me paler , hec loquor (Joan. viu, 98). Sicut autem opera filii, opera patris sunt , eo quod faciente filio, pater in ipso manens faciat: ita quod loquitwr filius, pater in ipso manens loquitur non aliud, quam quod loquitur filius ; quia nec filius aliud loquitur, quam quod loquitur pater in ipso ma- nens. Eadem ergo patris et filii loquela est, sicut ea- dem et operatio; et ideo dicebat, alioquin propter opera ipsa credite (Joan, xiv, 12). Quse utique simili- ter faciebat ut pater : ut postremo vel auctoritate operum crederetur, quia filius in patre est, et pater in filio.
XIII. Hoc autem quo modo intelligendum est quod sit, Ego in patre et pater in me, jam supra expoai- tum est. Sed el nunc brevius dicam. Secundum in-
Deus non est. Voluntas Dei naturaliter bona e:t, per fecta est, indemutabilis est, semper eadem existens, et sine inilio existens, el sine fine perseverans. Vo- luntas vero ejus qui non est Deus, eo quod habeat
. initium, sicut et ipse qui nou cst Deus potestet nutare,
potest et verti, sicuti et ipse qui non est Deus : ac per hoc non vere bona, quia non vaturaliter bona, nec vere perfecta, quz potest verti el minui : ita ut quod * ho- die voluit, crastino nolit, et quod hodie noluit, cra- gtino velit.
XIV. Dicam exemplo apertius : Angelus iste qui nunc diabolus est, antequam (eret diabolus, bonam habuit volüntatem; sed ubi factus est diabolus, pro- pri arbitrii agitatione amisit bonam voluntatem ;
B ideo scilicet, quia ex factura * subsistit, et non natu-
raliter. Deus est. Hoc et de omni creatura rationa- bili sentiendum est : etsi enim quidam eorum non declinaverunt, neque declinant à bona voluntate; ta- men* in natura habent posse declinare, quia crea- tur: sunt, et non Deus, Hoc enim quod non decli- naut, ex disciplinz perpelua observatione obtinent, non ex " natura: indemutabilis veritate. Deus autem * ipse solus sine initio bonus et perfectus et iucon- verlibilis est sine initio, babens quoque bonam vo- luntatem et perfectam et inconvertibilem ; nou insti- tutione , neque ex profectu observationis habet bo- nam et perfectam et inconvertibilem voluntatem, sed ex nature indemutabilis veritate, qua et bonus et perfectus et inconvertibilis Deus est. Viderit, si qua
differentiam substantie audiendum est, Ego in patre C fortassis est baeresis, qua hunc sensum respuat : tu
el pater in me. Sed et illud quod ait, Ego et pater:
unum sumus , secundum indifferentiam substantiz unum sunt pater οἱ filius. Nolo ergo, impie hzretice, ut indifferentiam substantiz patris et filii adimas, et importune unitatem voluntatis interseras, quam ali- bi impie negas dicendo : Scriptum est , Descendi de celo, non uL faciam voluntatem meam , sed voluntatem ejus qui misit me patris (Joan. v1, 98). Qui in hoc ca- pitulo ignorans dictionis ejus sacramentum, tam iin- pie negas paris et filii unam esse voluntatem ; quo- modo tibi credam, quia siuceriter confiteris, quod una eadem voluntas patris et fifii significetur in hoc quod pronuntiavit Dominus dicens, Ego ei pater unum sumus? Tu si vere credis, quod pater et filius unum
tamen przecipue ad hoc, Ariane, consentis, qui et ip- sum filium Dei quem totius creaturze Dominum confi- teris, " vertibilem et mutabilem dicis , quod eum a Deo factum de nihilo przedicas, non * tamen de Deo vere natum. Si hzec tibi sententia east, quod omnis creatura vertibilis est et mutabilis, Christum autem dicis esse creaturam : ergo et ipse, secundum te, ex conditione ? naturz vertibilis οἱ mutabilis existens, non habet inconvertibilem et iademutabilem volun- tatem. Et quomodo interpretaris, quod pater et filius unum sunt voluntate? cum patris et filii, secundum te, diverse sint voluntates et contrarix ; quia scili- cel una est indemutabilis et inconvertibilis, alia vero mutabilis et convertibilis, deprehenderis et detege-
sunt voluntate, non video quomodo negare possis D ris, h:eretice fraudulente, quomodo conaris simplices
quia et substantia et divinitate οἱ potestate unum sunt. Quare enim non una substantia sil, una. di- vinitas et potestas, quibus una voluntas est? Si enim ex :quo illis voluntas est, ex zequo divinitas est. Si non ex zquo divinitas, nec ex zquo voluntas. Dei enim voluntas, et cujuslibet, non tamen Dei, vo- luntas ' pariare non. potest : quia alia est vis volun-
* Pariare, id est, esse par. —
4 Hodie voluit, crastino nolit. Hxc improvide omissa sunt in editione Oxoniensi.
s Subdidit..
^ Innatum Paris. fort. Innatum habent.
5 Creature.
animas circumvenire οἱ capere. Constrictus enim et coarctatus testimonio dominice pronuntiationis di- centis, Ego et pater unum sumus, ut de hac voce qua- litereumque *? evoles, qux claris sermonibus in pa- tre et filio unitatem deitatis ostendit, succubuisti ne- cessitate, non arbitrio, ad hoc ut vel !! ad monu- mentum in przsenti capitulo summis labiis, et ut ita
* Sicut solus.
' Deum vertibilem.
5 Forte autem.
9 Creature convertibilis.
10 Te voles.
Ad monumenium. Forte, ad momentum.
*
49 DE TRINITATE. 50 dixerim, superficie sola verborum, unitatem volun- A vacuum miserimus, tamen adhuc in Dei gratia re-
tatis interseras, quo expressius et vivacius et medul- litus unitatem deitatis excluderes. Tollis enim sen- suin, unitate substantiz, qui facile creditur ex ipsa simplicitate verborum ; et interpretaris sensum, uni- tate voluntatis; ἡ ut quia supra dicta ratio ejus non facile apud omnes intelligitur, interim simplicem de- cipias auditorem, cum illud agis ne unitatem divini- tatis intelligat. Nam et unitatem voluntatis in patre el filio, fides catholica sincerissime et verissime cre- dit, non labiis (tautum) sed et toto corde, quz et unitatem substantie et divinitatis agnoscit. Sicut enim indemutabilis et incouvertibilis est substantia cum Patre Filius, ita et indemutabilis et inconverti- bilis voluntatis est cum Patre Filius. Atque ideo una
petendnm nohis est, et impudens * eorum frons illa quz est sine signo Domini, crebris testimoniorum lapidibus elidenda est; ut, etsi non caro eorum ef- fundit cruorem, multis * effossa vulneribus tamen vel" pudor suffusione sanguinis erubescat, si etiam
.* ex iis que illorum esse scripseras, opprimantur.
Ilzc verba hiereticorum ais esse. Ex nihilo, inquiunt, Deus sibi filium fecit. Si fecit eum ex nihilo, * creatura est, et non filius. Et quid est, quod filium. dicis, quem creaturam esse confirmas, cum dicis eum factum ex nihilo esse? non ergo potes et filium eum dicere el creaturam : filius enim ex nativitateconsistit, creatura vero ex factura. Quid tibi contraria profite- ris? unum elige de duobus : dic aut filium vere fi-
voluntas est Patris et Filii, sicut et una virtus etuna B lium , aut creaturam vere creaturam. Si ita filium
imago, magis * aut dixerim quod ipse Filius volun- tas est. Patris. Sicut enim Patris el Filii una imago cum sit secundum Moysen , tamen et ipse Filius ima- go Dei invisibilis (Coloss. 1, 15) scribitur ab Apo- Sstolo; ita et una voluntas cum sit Patris et Filii, (pie) definitur quod voluntas Patris est Filius. (Si- cut est) Dei invisibilis imago, similiter et de virtute intellige. Fides enim catholica dicit, unam virtutem esse Patris ct Filii; et tamen scribit Apostolus, Chri- stum Dei virtutem esse et. Dei sapientiam (1 Cor. 1, 24). Pie ergo dictum est, quod Filius voluntas est Patris, sicut idem ipse est sapientia Dei. Et tamen si adhuc movet hic sensus, intende ad ea qu:e dicimus : certe Dci sapientia Christus est. Quid autem est Dei vo-
dicis, ul vere tilium dicas, negasti eum esse creatu- ram. Et quomodo de nihilo factum eum esse dicis, quem vere (ilium confiteris ? Si autem dicis eum vere esse creaturam, cur eum filium nominas, cum in eo istius nominis abneges veritatem ?
Il. Sed (de) vivis lapidibus divinze vocis percutia- mus frontis ejus impudentiam. Tu dicis eum esse creaturam : ego dico eum esse filium : quis inter nos de professionis veritate pronuntiet ? puto, quod li- beuter habeas, ut ille judicet, a quo tu, renuentibus nobis, factum dicis Christum ex nihilo. Audiamus ergo quid de coelis ipse pronuntiet. Hic esi filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui (Matth. m, 17). Numquid dixit, Hic est quem ego feci ex ni-
juntas, quam Dei sapientia? non enim in Deo aliud QC hilo? Et vide , quia hoc tunc primum dixit, quando
voluntas, et aliud sapientia : in hominibus quidem potest esse voluntas, non tamen lizc ipsa sapientia; quia voluntas hominis eruditione et meditatione et profectu ad sapientiam sibi possibilem pervenit. Dei autem voluntas non eruditione, non meditatione, non prefectu ad sapientiam pervenit, sed ipsa nihil indi- gens, naturaliter ? substontiva sapientia est. Unde et Christus Dei sapientia existens, Dei quoque voluntas est; quia in Deo non aliud voluntas , et aliud sa- pientia.
CAPUT 1l.
De eo quod heretici dicunt. Ex nihilo, inquiunt, Deus sibi filium fecit : ei fecit eum ex nihilo, creatura est , et non filius.
Ι. David uno lapidis ictu Golix frontem percutiens magni corporis fortem stravit inimicum (I Reg. xvii, 20). Sed nostra: non est virtutis de uno lapide vin- cere ; duplici, ut opinor, ex causa : quia nec nos ta- les vires habenius, quales habuit et David; et isii nimis frontem przferunt * impudenti impietatibus obduratam : unde jam licet multos lapides non in
! Aut quia.
* Enim.
* Substantia.
ὁ Impudentia et. . * Frons eorum lapidanda est , ut et si. * Pertusa.
Jesus ut homo accessit ad baptismum : et, puto, non alia ratione quam quia poterat credi non esse filius Dei, qui corporeus videbatur, et inter c:eteros homi- nes ipse quoque ut homo peccator veniebat ad bap- tismum, cum peccata propria non haberet. Ne ergo, (cum) sacramentum bhaptisinatis in homine assumpto 10 consummat Jesus, non vere Dei filius crederetur, - clamat de ccelo Pater, Hic est filius meus dilectus. Intellexerat quidem. et Joannes suum illum esse Dominum, quando et !! venienti ad baptismum ait; Ego a te debeo baptizari, et iu venisti ad me (Matth. ut. 24)? Sed ne forte apud alios Joannis testimo- nium non tam magnum videretur, ut vinceret fidem carnis et humilitatis in Christo, et omnia omnino
D qux per carnem ejus agebantur ; ipse quo nemo ma-
jor, ipse quo nemo melior cognitor, dat testimonium de colis diceus: Hic est. filius meus dilectus, in quo bene complacui. In quantum enim inanifesta fides erat circa carnem Salvatoris, in tantum et manifesta fides esse debuit circa deitatem Salvatoris: tunc enim et verus Deus est, si sit οἱ verus filius. Carnem quidem ejus, vel potius hominein dicam, nemo am-
1 Pudore ceu.
8 Kt ea.
* Creatus.
!9 Consummans.
!! Advenienti. 2 ,
5 FAUSTINI PAESBYTERI | 53 bigebat, quia nec ambigi poterat : sed illud quod in A ρ»ίαομὶ : ipsum audite (Ibid., 5). Certe Moyses et Elias
homine erat, et natum cum liomine, quia videri per naturam non poterat, ne cssel incertum, voce et quasi digito patris ostenditur dicentis: Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui ; et ! interea pari auctoritate fldes utriusque substantize , id est,
Dei et hominis commendatur in Christo. Hominis -
enim in se fldem Dei filius ipse * signabat per con- ceplionem et partum Virginis, per infantiz vagitum, per cunas et involumenta, per ipsa matris ubera, per ipsa materni lactis alimenta, per incrementa ἢ corpore: ztatis, per hoc ipsum quod venit, ut bap- Uzaretur. Vides quomodo interim usque ad baptis- mum * expressit in se hominis veritatem , tanto pressius hoc agens, quanto et difficilius credi pote-
pariter videbantur cum eo loquentes , quos ulique de adoptione factos esse filios Dei negare non potes : et quomodo de solo Christo vox divina testatur dicens ; Hic est filius meus dilectus, in quo mihi complacui : ipsum audue ? Si enim et Christus de adoptione filius est , cum staret inter duos filios adoptivos, dixisset utique , «Et hic filius meus est, » ne Cbristus solus filius esse crederetur : at cum dixit, Hic est filius sneus dilectus, adoptionis filios separavit , ut proprie- tas vers» nativitatis in Christo solo filio crederetur. Sed non suf(icit ut Cliristum tantummodo filium suum esse profiteretur ; addidit etiam quod vero filio de- bebatur, dicens, ipsum audite. Magnam , immo et parem sibi auctoritatem ostendit in filio, cum ita
rat, Deum (in) hominem fieri. Et ue forte ad hoc p audiendus est fllius, ut audiendus el pater est : /p-
coacium putes, οἱ non sponte filium Dei, filium quo- que lacum esse hominis, audi Apostolum dicentem de eo : Qui cum in forma Dei esset constitutus, non rapinam arbitratus est, esse se equalem Deo, sed se- metipsum exinanivit, formam servi accipiens ( Philipp. n, 6, 7). Si ergo semetipsum exinanivil, formam servi accipiens, non coactus es, sed sponte factus (esi) filius hominis, existens in forma Dei, Deo zqualis. Habes igitur filium exprimentem ip se fidem hominis.
Ill. Item videamus fidem in eo divinitatis expres-
Sam : et licet sufficienter supra de fide ejus divini-
tatis expressum est , et adhuc sint alia quoque mul- ta copiosiora quibus fides divinitatis apparet; tamen illa nunc taceo : suf(icit enim mihi si * fidem diviui-
tatis in Christo solus interim pater ostendit dicens : αὶ
Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui. Quid ais, hz:eretice? credis sine dubio Christo, quod se filium hominis fecerit : quid * censes de patre? estue veridiens apud te, cum Christum filium suum esse testatur? 7 (si non) credis patri, cum Christum filium suum esse testatur, jam majoris apud te auc- toritatis est Cliristus , cui de fide in se hominis cre- dis ; et minus idoneus est pater, cui de fllii testatione non credis. Et quomodo patrem majorem Deum viu- dicas, cujus vocem quasi minimi depretias ? vel quo- modo Christum Deum minorem asseris , cui tantum credis, quantum nec ei, quem majorem przdicas? Magnus iste * honor tuus est quem patri defers, ut ei non credas de filio suo profitenti. Qui tamen ite-
sum, inquit, audite. Quidquid ergo jam dixerit Christus, audiendus est. Et videamus, si nusquam se dicit esse filium Dei, si nusquam se Deum patrem habere profitetur. Ipsius vox est : Omnis plantatio quam non plantavil pater meus , eradicabitur ( Matth. xv, 15). Et iterum : Domum patris mei fecistis domum negotigtionis (Joan. n, 16).? Alibi quoque : F4 tu credis in. filio Dei (Joan. ix, 55)? Numquam presu- meret dicere , Paler meus , patris mei , et tu credis in filio Dei , nisi esset confidentia nature, quae vindicat vocabulum veritatis in patre, de conscientia pro- prix nativitatis. Quid enim insolenter ille loqueretur, (Qui semetipsum humiliavit factus obediens usque ad '^ mortem crucis.
IV. Sunt et alia testimonia plurima : sed nos nuuc non librum scribimus ut omnia prosequamur , sed causa brevitatis paucis testimoniis summas claudi- mus, ut vox illa obruatur, qux:e negat Christum esse filium Dei. Sane dicit se Christus filium quoque esse hominis, cum ait : Et videbitis filium hominis ( Murc. xiv, 62). Et, Quem dicunt esse filium hominis (Mah. xvi, 15)? Hoc est enim sacramentum fidei in Christo, ut cum illum filium Dei esse credideris , credas quo- que et filium hominis esse eum factum. Illud enim quod filius Dei est, naturaliter possidet; hoc autem quod filius hominis factus est, !! qua beneficius no- bis praestitit !* : et ideo qui Christum filium Dei es- se non credit , impius est ; sed et qui Christum filium hominis esse factum confiteri !* dedignatur, ingratus
rum ei alibi profitetur illum suum filium esse, quando p est. Tu tamen, heretice, credis quod Christus fllius
cum apostolis Petro et Jacobo et Joanne Domi- nus ascendit in montem, et refulsit facies ejus sicut sol (Math. xvii, 2). Percutiat iterum divinum testi- monium tuz frontis impudentiam : Ei ecce, inquil
tubes lucida inobumbravil eos : et ecce voz de nube di- cens : Hic est filius meus dilectus, in quo bene com-
! Interim patri.
3 Significabat.
ὃ Corporis, et forte corporea.
* Exsurrezit.
5 F'ide in Christo divinitatis solus. * Sentis,
! Credis ne.
* Honoratus est.
quoque hominis factus est, et cum hoc ipsum de se Salvator dicat, non abnuis. At vero cum dixerit pa- ter, Hic est filius meus , et cum dixerit lilius, Pater meus; u uL cor Pharaonis '* obduras , et nou credis? Superest impudentie (u$ , ut quasi melancholicus non vera perspiciens, patreur et filium dicas esse
* Et alibi.
!? Veritatis morlem et mortem crucis.
!! Quia benefinis.
13 Qua beneficius nobis prestitit. Alia exemplaria rectius, quia beneficia nobis prastitit , alia Vero, quia beneficus nobis persiitit. ΟΧΟΝ
!3. Dedignabitur, .
!'* Obdurascit.
55
DE TRINITATE.
5
mentitos. Non, inquit, nego filium ; sed nego verum A laudata confessio est, sive ex peculiari dilectione Sal-
filium : ergo et Petrus ideo beatitudinis vocem pro- meruit, quia Christum verum filium esse non credi- dit, licet filium Dei vivi sit confessus. Magnum revera confesss fidei sacramentum est in Petri conscientia, ut cum labiis dicat, Tu es Christus, filius Dei vivi ( Matth. xvi, 46), in corde tamen habeat , quod non sit verus filius Dei vivi. Ego homo sum : verba audio, verba intel!igo, interpretationem tacitam cordis au- dire nou possum. Christum filium dixit Dei vivi : nisi et adoptivum adjecerit, ego aliud nihil intelligo, quam quod et loquitur. Viderit si Christus , ἡ qua Dominus et Deus cor aspicit : mihi tamen qui auri- bus tantum audio, debuit etiam per vocem fieri cor- dis ejus manifesta confessio , propter quem et Petrus
vatoris, * qua ita erat ei proximus, ut etiam supra. pectus ejus recumberet (Joan. xii, 23). * Videamus, quid hzrens pectori ejus hauscrit. Deum nemo vidit umquam , nisi unigenilus filius qui est. in sinu pairig (Joan. 1, 18). Nulla creatura videt Deum , secundum hoc quod Deus est; et ideo ait : (Deum) nemo vidit umquam. Sed sequitur, et dicit : nisi unigenitus filius: ergo unigenitus filius non est creatura, qui Deum videt quem nulla vidit creatura. Et ne forte unum * eum de adoptivis filiis crederes, amputavit sensus impii occasionem, cum eum dixit non solum filium , sed etiam unigenitum filium. Hoc nomen non habet socios : el licet dicantur alii filii; adoptione tamen , non nalura sunt filii. Sed Christus solus unigenitus
interrogatur : non euim sibi soli Petrus interrogatus p filius est, quia solus verus filius est , non adoptione,
est, sed et omnibus (nobis) ; ut cum ille de Christo bene confitetur, et nos similiter disceremus pari confessione ad beatitudinem pervenire. Et interea vi- deamus ἡ si digne Petrus beatitudinis praconium consequitur, credens in corde quod non sit verus (filius), sed adoptivus : si digna lhixc patris revelatio est, et non potius carnis et sanguinis. Plurimi certe adoptione sunt filii Dei : et non solum Jeremias , qui adhuc eum esset in vulva matris, sanctificatus est (Jerem. 1, 5) ; neque solus Joannes Baptista, qui in utero matris infans exsultavit in spiritu (Luc. 1, 44) : sed neque solus Elias, qui mortem adhuc usque pas- sus non est, vel quilibet ex numero prophetarum, ex . quibus unus, ut in Evangelio relatum est ( Matth.
xvi, l4), putabatur Christus: sed ad hoc nomen (;
adoptionis, meretrices et publicani , quamvis emen- datione ὃ venerunt. Et ne quis me putet blasphe- mare, audiat in Evangelio dici : Meretrices et publi- cani precedent vos in regno celorum (Matth. xxi, 51), ubi non nisi filii adoptionis sunt. Cum ergo nec blas- pbemis nec turpibus adoptionis gratia denegatur , si corrigànt se: hoc pro maguo sacramento Pater Petro revelavit , quod scilicet filius quidem Dei vivi est, sed adoptione potius, et non nativitate, et tantum nomine , non etiam et nominis veritate? Plane qui hoc credit, non beatus ille est, sed miserrimus om- nium hominum, habens non solum intelligentiam carnis et sanguinis, verum etiom el spiritum dia- boli. Sed quazso, Regina, sentias, quod multa in hoc
sed natura, uon nuncupatione tantum, sed et genere: solus (inquam) verus filius est, qui etiam in sinu pa- tris est. Filii adoptivi in sinu Abrahz sunt : qui au- tem verus filius est, et unigenitus filius eet, in. sinu patris est. Intellige tamen et in hoc inseparabilem pa- terng. substantia filium, quod im sinu patrie dicitur esse. Item legimus : Sic enim dilexit mundum Deus , ul filium suum unigenilum darel ; ut omnis qui credit in eum, non. pereat, sed habeal vitam eternam ( Joan, "1, 16). Non video, quomodo dilectio Dei commende- lur ad mundum, si non verus et unigenitus est filius, quem dedit pro mundi redemptione. Mundus sine dubio creatura est; δὶ Christus creatura est, quid contulit mundo, dans pro creatura creaturam ? Omnis crea. tura servili conditione censetur : si Christus creatura est, servus est : quomodo redemit ad libertatem , cum servus nullo jure possit conferre libertatem ? et tamen Abraham, ut commendaret dilectionem quam habebat ad Deum, proprium et verum unigenitum et dileciissimum filium obtulit in holocaustum, cum hoc ipsum Deus ad probandum cunctis ejus in se dileo- tionem fieri przecepisset. EL tu dicis, impie, quia Deus volens commendare dilectionem suam mundo, non habuit verum filium quem daret, $ed usus est neceg- sitate, more sterilium , ut, quia verum de se genhi- tum filium non habuit per naturam , vel ex nibilo factum daret ?
VI. Dic, impie, (ergo) majore virtute dilectio- nem commendavit Abraham, proprium et unigeni-
loco diei poterant, quz: ad consequentia festinans D tum filium offerens, quam Deus qui non habuit pro-
pratereo; credens quod data occasione, quasi una de sapientissimis plus possis sentire quam loquimur, secundum sententiam Salomonis : Da sapienti occa- sionem, et sapientior erit (Prov. 1x, 9).
V. Hzc vestra, Ariaui, doctrina est, bxc vestra interpretatio singularis, hoc secretum fidei vestrae mysterium : Adoptione, inquit, Christus est filius, et non verus filius. Interrogemus et Joannem : potest et hic verum didicisse , sive quia interfuit cum Petri
! Forte, scilicet, quo.
! Forte, Sed.
? Heic quedam in Paris. Faustino ojnissa. * Quia.
prium , neque vere unigenitum dedit, Et est, * qnod velit Deus magnopere commendare : et inferius (non) commendat, cum commendaverit homo. E. ille Deus quem majorem pr:edicas, minor est homine ip commendanda dilectione : minus enim commendavit ileclionem, si non verum et unigenitum filium dedit pro mundi dilectione : et Abrabam plus commenda- vit, qui proprium et unigenitum obtulit. Sed absit hzc impietas, ut vel in dilectione commendanda mi-
* Videns.
* Deum.
1 Redimit.
" Quidquam.
55 FAUSTINI PRESBYTERI | 56 nor sit Deus , qui est per omnia in:estimabilis : ve- A est, et postremo per omnia, secundum hoc quod
rum enim et unigenitum filium dedit, diligens mun- dum. Hoc enim Paulus vas electionis exsequitur , volens Dei in nos commendare dilectionem dicens , Qui suo filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tra- didit illum ( Rom. vm, 52) ; cum dicit, Filio suo, proprietatem veritatis expressit in uomine : et vide tamen, quo sermone usus est, dicens, Qwi suo filio non pepercit. Legisti utique dicentem Deum ad Abra- ham, cum filium pro Dei dilectione vellet occidere : Ne injicias manum (uam in puerum, ne facias illi quid- quam : nunc enim cognovi, quia times Deum tuum, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me (Gen. xxu, 12). Di- cit οἱ Paulus : Qui filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus (radidit eum : dicit Apostolus ex Dei voce, quo- modo * commendaret dilectionem fuerat verbis divinis, si non et hic de vero filio lo- queretur : et tamen, quis * nesciat in patre Abraham et Isaac filio ejus imaginem przecessisse futurze verita- tis ? In Deo patre et Christo unigenito filio ejus sacra- ' mentum praecedentis figurze monstravit. Apostolus , consignans ipsis sermonibus veritatem, quibus et primum figura signata est , dicens : Qui proprio filio suo non. pepercit , sed pro nobis omnibus tradidit eum. Si ergo figura erat in Abraham, cum offerret fi- lium ; veritas autem in Deo patre, cum tradidit filium : quid ais doctor impietatis * ubi major vis versari debet, in figura, an in veritate ? sine du- bio in veritate. Et quomodo tu miuorem exhibes veritatem , pleniorem vero figuram ? plenior enim
Deus est, :qualein ei qui cum genuit. Vides qualem dedit filium — pater. Ecce jam Deus in:esüimabiliter superior invenitur in filio : et nunc considera , quod hunc talem unigenitum filium pro mundi dilectione prastiterit : et expende nunc , quidnam sit mundus ; utique ereatura est: similiter et Deus. quid sit , ex- pende : utique creator est : et nunc jam compara, quem dilexerit Abraham, et quem dilexerit Deus. Abraham quidem Deum. Sed recense quanta Deus Abrahze prastiterit, et invenies, quod Abraham multo minus Deo dilectionis dehitum reddidit quam debebat , licet reddiderit quantum reddere potuit. Deus autem mundum diligit pro nulla sibi data ab eo gratia. Vides quia multo est commendabilior dilectio Dei quz non
: improprie usus B ex debito przstatur, quam illa Abrahz qu: pr:e-
8tatur ex debito. Sed vide adhuc supercminentiam dilectionis qua Deus diligit mundum , non solum sibi, qui eum condidit nullo merito justitie commenda- tum , verum etiam peccatorem οἱ adversum se im- pium. Mundum ergo dilexit Deus peccatis et impicta- tibus reum, non quia peccata et impietates dilexerit mundi , sed dilexit. mundum, ut de peccatis et im- pietatibus mundus ipse liberetur. Et audi Apostolum per hc mire commendantem Dei dilectionem , cum scribit ad Romanos : Ut quid enim Christus , cum ad- huc infirmi essemus , secundum tempus pro impii, mor- uus esi? vix enim pro justo quis moritur. Nam pro bono forsitan quis audeat mori. Commend«t autem Deus charitatem suam in nobis : quoniam si cum adhuc pec-
est figura, ubi verus lilius offertur: et minor est C carores essemus, Christus pronobis mortuus est ; multo
veritas, ubi secundum te, non verus filius tradi- tur. Sed plane major est veritas, et minor est fi- gura. * Hoc si vis probari, crede verum unigenitum filiun Dei; et intelliges, quod multo plus quam Abraham, gessit Deus, dans filium suum unigeni- tum pro mundi dilectione secundum Evangelium (Joan. m, 16), vel cum secundum Paulum, suo β- lio non. pepercit , sed pro nobis omnibus tradidit eum. Abraham enim licet filium obtulerit , tamen pro Dei dilectione obtulit, cui quidquid obtuleris, non e- quas ad quod dignus est ; et obtulit filium , quem posteaquam per naturam habere non potuit, per Deum tamen contra naturam est adeptus : obtulit ergo Deo, quod ei contra spem natur: dederat Deus , et obtulit (ilium.
VII. Facitad causam, si dixero se minorem ,et sine illa conditione praesenti quandoque mortalitatis lege moriturum : contra , examina " quid Deus prz. stiterit : filium suum pr:stitit unigenitum, quem non sero ex alicujus adeptus est gratia, sed semper habet sine initio ex proprietate natur:e natum de se talem, qualis et ipse pater est qui eum genuit , in- visibilem, inzstimabilem, sempiternum, impassibi— lem et immortalem et omnipotentem , sicut ipse pater
! Etiam
3 Commendarit. 8 Qui finium. * Hoc est si.
magis justificati nunc in sanguine ipsius , salvi erimus ab ira per ipsum (Rom. v, 6-9 ).
VIll. intelligo quidem, * quod hoc testimonium discuti desiderat : sed nunc quód faciat ad causam breviter pandimus. Mundum , habitatores mundi in- terpretatus Apostolus ostendit, quod pro impiis , et peccatoribus moriuus est Christus, ut suam charitatem commendaret in nobis , qui sumus in. mundo : et mo- ritur, inquit, Christus, pro impiis , et peccatoribus ; quandoquidem vix pro justo quis moritur, licet forsi- tan pro bono quis audeat mori. Jamne intelligis quam inenarrabiliter pracellat dilectio Dei ubi est veritatis expressio, et quam minor sit dilectio Abra- hx ubi figura signata est ? Non hoc dico quasi non multum dilexerit Abraham ; immo tantum dilexit Deum quantum et potuit, quantum nemo ex natis mulierum supergredi potest. Sed licet multum dile- xerit Deum, et de toto corde et de totis viribus animae su: dilexerit : tamen inenarrabili supereminentia di- vins dilectionis in infinitum superatur. Quis euim possit explicare dilectionem quam Deus mundo pre- stitit, dans unigenitum filium suum ita, ut homo nasceretur qui Deus est ; et haberet secundum * car- nem humana sorte initium nativitatis, qui sine initio
δ Quod.
* (Quidquid. 7" Carnis humane. sortem.
57 DE TRINITATE. 58 dc patre natus est ; et ille :«qualis Deo in forma Dei A ptione sit filius, et non verus filius. Et bene, quod
existens semper, accepta forma servili minor fleret, non solum patre, verum etiam angclis, immo et hominibus, nescio, si non et multum infra, ὁ vcr- mis quoque comparatione ; et postreino,, ut secun- dum naturam susceptae * aniin:e , usque ad mortem tristiiam pateretur, qui totus gaudium est, nou solum Abrahz, qui diem ejus cupiens videre , vidil et gavisus est (Joan. vin, 56), sed et omnium homi- num sauctorum. Przstitit ergo mundo unigenitum
filium suum, ut qui vera vita est, pendens in li- £no secundum carnem, mortem crucis pateretur,
occultata. iuterim sempiterna et inviolabili divinitate ejus, 4:5 illi una est cum patre ejus. Vide dile- ctionem, ut pro mundi salute Dominus majestatis crucifiyatur in. terra qui se filium Dei credentibus vitam zternam prazstat in coelis. O te beatissimum, patriarcha Abrabam, cujus maxima dilectio in Deum non nisi inexplicabilis divinz dilectionis inundatione submergitur : et nescio si non hoc (totum) pro res- pectu tux? dilectionis et fidei Deus iinpio. praestitit mundo. Tibi enim οἱ semini tuo promiserat Deus, ut heres esses mundi per justitiam fidei(Rom. ww, 15), sicul docet apostolus Paulus.
IX. Sed satis tardo ,si hunc locum voluero plenius exsequi : ad te convertar, hzxretice, commonens , ut intendas quomodo Deus diligens mundum, dedit unigenitum suum filium ,vel , ut ait Apostolus , quo- moo suo filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eun. Si sacramentum istius ineffabilis divi- nze dilectionis agnosceres , numquam adversus filium Dei impias componeres quzestiones ; quas qui pix mentis est, per illa qux supra diximus, intelligit abso- lutas. Sed adhuc reliquam partem propositi testimo- nii * videamus ut tu: frontis impudentia multo pres- sius * obteratur. Nam cum dixisset : Sic enim dile- zit Deus mundum ,. ut filium suum unigenitum daret , prosequitur, et dicit : Ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam eternam. lterum dicam , est unigenitus filius : quomodo qui credit in eum, non perit, sed vitam habebit eternam , cum credere in creaturam , sit Divinitatis offensio ? Respice ad apostolum Paulum ; considera, qux opprobria, quas * obscenitates de his referat, qui, ut ipse ait, commutaverunt veritatem | Dei in. mendacio , et colue-
C in nomine ejus ? qui
Joannes, ille Joannes recubans supra pectus Domini , causam scripti Evangelii referens posuit, et dixit : Multa quidem et alia signa fecit Jesus coram discipulis $uis, qua non sunt scripta in libro hoc : heecautem scri- pta sunt, ut credatis , quoniam Jesus est Christus filius Dei , et ut. credentes vitam cternam | habeatis in no- mine ipsius (Joan. xx, 50, 51). Estne opus adhuc apertius explanare ? multa, inquit, «t alia signa fecit Jesus : et licet non sint omnia scripta, quia nec scribi poterat infinita rerum copia; tanien hzc ipsa ideoscripta sunt, ut credamus, quod Jesus est Christus filius Dei ; e( ut fidem singulorum provocaret, ostendit et premium dicens : «t credentes vitam cter- nam habeatis in nomine ejus. Si * vere adoptione
B esset filius Dei, et nou natura, si sola nuncupa-
tione, et non etiain quod in nuncupationi intel- ligeutia est ; nusquam rmnagis hoc ipsum erplanas- $ct, quam in ultimo scriptionis, ne fides in am- biguo derelicta , vitam :eternam perderet per cre- dulitatis incertum. Sed Evangelista, qui ad hoc positus est, ut habens gratiam sancti Spiritus illa maxime lucidius panderet, qu:e ad vitz terna prxinia pertinerent, non ambiguo clausit Evangelium, sed manifestissime expressit, idco scripta Evangelia, ui credatis , inquit, qucniam Jesus est Christus. fi- lius Dei , et ut credentes vitam aternam habeatis in nomine ejus. Etiam ne hic suspicio est creatura in filio Dei, ubi, qui crediderit quod f(ilius Dei est Christus, &ternam vitam possidet, el non aliter quam utique non est creatura, sed creator, et nou adoptione filius, sed 1 verus filius Dei: in noniine euim creaturz ne quidem vitam tempora- lem potest quis assequi, visi si aliquis eam non au- ferendo przstare dicatur.
X. De nihilo, inquit, fecit Deus sibi filium. Przrtereo multa testimonia : loquatur Joanaes Christi Domini dilectione perspicuus. Scribens Epistolam ait : Omnis
- qui diligit patrem, diligit eum qui ex eo natus. est
(1 Joan. v, 1) : numquid ait, diligit eum quein fecit Deus ex nihilo? scd nec patrem omnino nominasset , nisi scisset de eo natum filium δ. Et [e nunc, quia ita intelligendum est, ut tu, hxretice, interpretaris ; quod scilicet ab eo factus sit ex. nihilo, quem ex pa- tre natum dicit Joanues : οἱ quaro, numquid secun-
runi eb servierunt. creatur polius quam Creatori Ὁ) dum te solus Christus factus est ex nihilo ? Nonne,
(Rom. 1, 95). Tu si sic credis, et sic colis, et servis unigenito filio Dei , ut eum dicas esse crea- turam , illa te mala miser exspectant quibus illi pu- niuntur, qui commutaverunt veritatem Dei in mea- dacio, et colueruntet servierunt creature potius quam creatori. Adoptione, inquit, Christus filius Dei est, et non verus filius. Omnia leguntur Evan- gelia,et nusquam scriptum est , quod Christus ado-
! Vermium.
* Humane anima.
* Videas. - * Obtureiur.
5 Obscuritates.
ut taccam de aliis, etiam mundus ipse ex nihilo fac- tus est ?* ergo et muudus a nobis diligendus est, si diligendus est pater. Sed clamat idem Joannes : Nolite diligere mundum (1 Joan. u, 15). Numquid tam levis est Joannes, ut ipse sibi contraria praedicaret ? Absit hzc iinpietas, ut dicatur, Joannes repugnantia sibi* lo- quitur, qui in sancto Spiritu loquebatur. S«it distan- tiam facti et nati iu ipso jam principio Evangelii sui,
* Forte, vero. ' Vero. * Filium, et non factum : Nunc.
* Loqui.
59 FAUSTINI PRESBYTERI | 60 sicut supra expositum est , cum de ipso capitulo tra- A utique propter nos exercuit, subsequitur dicens :
Ctlaretur: et ideo non ut facturam intelligit eum, quem dicit ex patre natum ; quia nec singulariter poneret , si hoc quod ex patre natum est, facturam voluisset intelligi, sciens multos factos esse ex nihilo; sed singulariter ponens , de solo vero filio posuit di- cens, quod ex paire natus est, quia ipse solus ex patre natus est, cxeteri autem omnes facti eunt uL a conditore. Noli ergo facere divinis sermonibus vim: quid iufers, quod ille non loquitur? quid doces, quod ille non docuit ? Si Christianus es, et si apud te verus doctor est Joannes, crede quod docuit. Ex patre, in- quit , naius est : hoc (si) credideris, si diligis patrem, et diligendo patrem, diligis filium qui ex eo natus est: quod si non credideris, quia ex patre natus est ; quod
et dedit nobis intellectum. bonum : sine dubio quia ipse dator honus est, dans intellectum bonum. Non impie intelligimus, si hunc intellectum bonum dixerimus Spiritum sauctuin. esse, qui el dicitur . Spiritus intelligentie, in quo cognoscimus ipsum verum. Sine Spiritu enim sancto non polest vo- rias cognosci: labes Lestimonium in Evangelio, ubi et ? Deum ipsum sanctum Spiritum pollicetur, el de ipso ait, quod ipse mihi testimoninm perhi- bebit (Joan. xv, 26 ); utique per apostolos, vel per quoslibet (ilii Dei predicatores, daus eis in- telligentiam, qua * Spiritus intelligentie verum co- guoscendi. Uude et apostolus Paulus scribens ad Coriniliios ail : Nos autem non spiritum. hujus mundi
neque patrem diligis, neque eum qui ex eo natus est: B accepimus, sed spiritum qui ex Deo est : ut sciamus,
non autem diligis hoc modo, cum in patre negas es- se quod patris est, id est generare, et in filio negas esse quod filii est, id est nasci. Et audi nunc, quale tibi beatus Joannes nomen iniposuit dicens : Hic est nntichristus, qui negat patremel filium (I1Joan.11, 22). Tu quidem falso Christiani tibi cognomen imponis ; sed ! a veridico Joanne pro sectze tie. merito. antichri- stus vocitaris. Mentior, si non tu in patris vocabulo intelligis creatorem, si non in filii nomine asseris creaturam. Joannes patrem et. filium nuncupat: el tu in his nominibus creatorem οἱ creaturam inter- pretaris. Merito ergo vocaris antichristus, qui negas patrem et filium sub interpretatione impia.
Xl. Sed adliuc audi , 0 quisquis ille es insolens et
contumax in filium, et de patris persona gloriaris : (;
et intellige, quia. pstrem habere non potes, si non - confitearis et filium. Idem prosequitur Joannes : Qui negat filium, neque patrem (habet ) : qui confitetur filium, (et. filium) et patrem habet ( Ibid. , 25 ) . Vides ubique Joannes ipsa nomina ponere, ut nibil aliud intelligatur, quam quod est in natura nominum : οἱ tamen, si adhuc frons impudentiz tu:e potest ictus lapidum sustinere, et si tanla obstinatio duritiz tud est, ut cum audis patrem et filium, non tamen ves rum patrem neque verum filium credas ; ecce idem Joannes qui est dileclus a Domino, vicem reddens
domiuicz dilectioni , fortiori lapide jam non tantum.
frontem, sed ipsum caput serpentinum tux couquas- sat impietatis, scribeus in ultimo epistole sux : Sci-
que a Deo donala sunt nobis. Dedit ergo intelle- ctum bonum, id est Spiritum sanctum, ut cognoscanius épsum verum(l Cor. n, 12).
XII. Δάϊιυς sí non intelligis de tot supra editis dictionibus, vel ex consequentibus animadverte omnes suspiciones impiz interpretationis exclueas : Ut simus, inquit, in ipso vero filio ejus Jesu Chri- sto. Et adhuc amplius densat piam fidem dicens : Hic est verus Deus : et nondum tacuit, sed cumu- lat et exaggerat , ut impius sensus sophisticis cons fidens arguinentationibus obruatur : subsequens enim ait, Et vila. clerna, ct resurrectio nostra in. ipso. Ubi sunt nunc illa impia vestra sophisinata qua Aristotelis episcopi vestri magisterio didicistis dicen- tes : Filius est, sed non est verus filius : Deus cst , sed nou est verus Deus? Ecce uno testimonio tot modis filii verum nomen expressum eset , immo quia et verus Deus cet. Quomodo enim non verus Deus , qui verus est filius? quandoquidem non solum de vori filii nomiue Deus verus probatur, sed etiain per hoc, quod vita zterna est. Vita enit: zterna non habet iuitium neque fiuem : ergo Deus verus est Christus, non habens initium neque finem, exis- tens ipse vita slerna, qua est sine iniiio et [ἰ- ue, Sed et cum resurrectio nostra est, potestas in eo vera divinitatis agnoscitur, cum mortem per virtutem resurrectionis excludit, exemplo sui quem assuinpsit lomiuis , in quo et de Virgine nasci di- gnatus est, in quo et nos jam resurreximus , habi-
mus quia filius Dei venit (1 Joan. v, 20, 21 ), et in- D turi unusquisque nostrum specialem resurrectionem
carnatus est propter nos, el passus est, et resurgens de mortuis assumpsit nos, e! dedit nobis * intellectum bonum, ut cognoscamus ipsum verum, et simus in ipso vero [ilio ejus Jesu Christo. Hic est (Deus) verus et vi- la aeterna, et resurrectio nostra in ipso. Explicari non potest, quantos adversum e sermonum lapides et saxa congessit sub uno boc testimonio. Scimus, inquit, quia filius Dei venit. Habes unam de filio confessionem, et paululum infra post sacramenta incarnationis et passionis ejus et resurrectionis, qua
! Veridico Joanni. Sensum, 9 ΡΜ.
pro merito fidei ac vite, sive ad refrigerium , sive ad ustionem. Vide, miser, ne adhuc non credas verum esse filium, et incipias habere resurrectia- nem ad paenam perpetuam gehennae in tenebris ex- terioribus , wbi erit fletus oculorum el stridor den- iium (Matth. vni, 12) , si tamen uon. adhuc. aliquid 5 leirius 1n2net. impios in filium.
XIII. Satis, ut opinor, licet pauculis testimoniis comprobatum est, quod sit verus Dei filius , natus de patre , non factus ex nihilo. Sed adbue quaeso ,
* Dominus. * Deterius.
61 DE TIUNITATE. 62 exhibe infatigabilem potientiam , ut bec ipsum de A cum ex utero genuit , non conira quam Deo diguumn
veteri Scriptura vel uno testimonio comprobeimus. Dicis , hxretice, ex nihilo filium factum , cum hoc nusquam legeris : negas illud quod scriptum est : quia ex patre natus est. Dic mihi , cujus verba sunt : Ez utero ante luciferum genui te (Psal. cix, 5)? Si ambigis, respice ad initium Psalmi ejus, et lege scriptum : Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dez- leram meam, donec ponam inimicos tuos. scabellum pedum (uorum (lbid. , 1). Hoc testimonio ipse Sal- valor usus est, * ut cum vult se Dominum credi , loquens ad eos qui illum solum hominem natum ex semine putabant David , non etiam et Deum qua Dei filium. Sed et Paulus apostolus hoc ipsum credens, quod et olim Spiritus sanctus in David locutus est et
est , opinemur. lllud * tamen certissime confitendum est , quod verus est conditor in significatione operis manuum, δὲ verus est pater in significatione uteri gignentis , etsi nihil in se membrorum habeat.
XIV. Sed quia soletis dicere, o Ariani , « la Deo jd ipsum est facere, quod et generare, » oppor!une el lianc vestram perversitatem de presenti occasio- ne convincam. Multa suut nempe opera * manuum, sed unus est unigenitus filius ventris : non ergo id jpsum esl facere, quod et generare : et omnia quidem per Verbum, et in sapientia facta sunt ; Verbum outem sive sapientia , non per aliquem , scd ex Deo nata Ἷ sunt : unde non id ipsum est facere , quod et generare. Nisi enim essel distantia inter facere et
postea exposuit, ait in Epistola sua : Ad quem autem B generare, nihil prohibebatur dicere, manus mec
angelorum dixit aliquando , sede ad dexteram meam (Heb. 1, 15)? hoc explapaus , quia neuio de angelis talis est, qualis et filius : omnes enim augeli f.cti sunt , solus autem filius natus est, cui et dicit, sede ad dexteram meam ; quia et solus ipse est unigenitus filius qui esl in sinu patris (Joan. 1, 18). Non autem nunc expositio totius psalimi necessaria est, sed illud solum probaudum , quia Dominus Pater dicit Filio Domino meo, Sede ad dexieram meam ; ut et illud quod iu sequenti dieitur, non alius quam pater dixisse credatur, id est, Ex utero ante luciferum ge- nui te. Nonne etiain hoc testimonio verissime pro- batum est, sepuliam vocen) impiam esse dicentium, quod ex nihilo fecerit Deus filium ? Quomodo enim
ex nihilo , cum Ipse pater clamet , Ex utero ante lu- (7
ciferum genuit te ? Et vide , ne putes nos intelligere , quod Deus membrorum parliumve compositione * consistat. Absit haec impietas. Deus enim, quodcam- que illud est , simplex est ; totus idem est secundum substantiam , non pars et pars, non membrum et membrum ; sed , ut diximus, simplex nescio quid , quod sit integrum, et perfectum, et inzstimabile 3 tamen et inexplicabile. Licet ergo talis est, ul non membris partibusve subsistat , tamen Scriptura di- vina eum vult nobis fabricatoris veram intelligen- tiam commendare, ex his 40:8 novimus , loquitur dicens : Opera manuum ejus esse colos (Psal, ci, 96), vel unamquamque creaturam : quia apud lo- mines vere et proprie opus vel fabrica intelligitur ,
generaverunt (e , et cceli ventris mei sunt opera. (Sed) sicut dictio multam habet differeutiam , ita el res quas dictio determinat. Ex utero , inquit , ante lu- ciferum genui te. lloc autem dicit pater ad filium , non quod filius * ignoraret , sed ut nos scire posse- mus proprietatem patris ad filium, vel filii ad pa- trem : ideo ita scriptum est, sicul et ipse unige- nitus filius existens sapientia ait : Aute omnes autem colles genuit me (Prov. vin, 25). Unde et hoc loco ante luciferum genitus esse dicitur. In luciferi voca- bulo omnis ubi ubi lucidior creatura signatur : unde cum dicitur, ex utero ante luciferum genitus hoc, spe- cialiter docetur, quod vere ex patre sit natus , et non faclus : quod autem ail, ane luciferum, ante omnem creaturam siguificat , secundum quod dictuu est, ΕἸ ipse est ante omnes (Coloss. 1, 17).
CAPUT lil.
Quod Dei filius sit omnipotens , el indemutabilis , et. quod wna sit omnipotentia Patris et Filii , sicut et una deitas : et de sacramento incarnationis filii , vel polius suscepti ab eo hominis.
l. Percutiamus et aliam eorum blasphemiam , per quam, uti scribis, dicunt quod nou sit omnipotens filius. Et hoc breviter faciam , ne longius extendens, laborem legenti * tribuam. Dicant , quando non est oninipotens , per quem , ut ipsi quoque confitentur , omnia facia sunt : dent unum opus patris quod non fecerit et filius, ut probent non esse omnipotentem
quod efücitur (manibus) : denique cum visum est D filium : at cum nullum sit opus, quod non patris
arte aliquid fabricatum , ad manus refertur artificis. Similiter autem * inter nos volentes filii designare naturain, uteri facinus mentionem : nemo enim de veris filiis non de utero nascitur. Et Deus ergo γον" leus ex se natum filium deinonstrare , dixit quod eum ex utero genuerit, ne tu, hixretice, calum- niarerisex nihilo. Sed sicut cum Deus manibus fecisse dicitur, ut Deo dignum intelligendum est : ita et
* Ut cum. Ut redundaro videtur. * Subsistat.
ὃ Forte, tanium,
* ]nter nos. Malim etf nos.
ὃ Tantum.
existat el filii, sine dubio omnipotens est filius, fa- ciens quzcumque facit omnipotens pater. Suf(ücit, si hoc jpsum etiam divinis testimoniis approbemus. Apud prophetam Zachariam legimus ; 0, o , fugite a terra Aquilonis , dicit Dominus, quoniam a quatuor veniis celi colligam vos in Sion : resalvamini , qui in- habitatis filiam Babylonis, quoniam hec dicit Domi- nus omnipotens : Post honorem misit me auper gentes
-—Pppr
CE FAUSTINI PRESDYTERI 64 que exspoliaverunt vos; quoniam qui tangit vos , sicut A Hebrzos (Heb, 1, 10-19). Habes ergo per hxc capi-
qui tangit pupillam oculi ipsius : quoniam ecce ego infero manum meam super 608; et erunt apolia , qui spoliaverunt illos : el * scietis quia Dominus omni- potens misit me (Zach. vi, 6-9). Si intendas huic ca- pitulo, invenies quod filius omnipotens a patre om- nipotente sit missus, uL positis in captivitate sub- veniat. Considera enim prophetam dicere : H«c dicit Dominus omnipotens : et audiamus , * propheta refe- rente, quid dicit Dominus omnipotens : Post hono- rem , inquit, misit me super gentes : sine dubio filius est , qui post honorem * missum esse se dicit super gentes , quem propheta dicit Dominum omnipoten- tem. Hic ergo filius existens Dominus omnipotens in ultimo testimonio , et scietis quia Dominus omni-
tula. et omnipotentem filium , et indemutabilem , et omuium conditorem, sicul et omnium artificem, di- cente Salomone : Omnium enim artifex docuit me * sapientia (Sap. vii , 21). Sed ne duos omnipotertes intelligas , prxecavendum est : licet enim et pater sit omnipotens et filius, tamen unus est omnipotens , Sicul et unus est Deus : quia Patris et Filii eadem omnipotentia est, sicut et eadem deitas, secuudum quod supra pro viribus et conditione temporis coar- ctantis expressum est. Sed et nunc inferius expla- nabitur testimonio Esai prophete : Fatigata est 4Egyptus, et negotiatio /Ethiopum , et. Sabaim viri excelsi ad (6 transibunt , et (ui erunt. servi et post te sequentur alligati vinculis , et adorabunt te, et in te
potens misit me, ut supra dictum est, ab omnipo- B deprecabuntur : quoniam in ie est Deus, et non est
tente missus est patre. Sed et apostolus Joannes in Apocalypsi h:ec dicit : Amen, testis fidelis, initium
creature Dei (Apoc. m, 14), qui est, et qui erat,
et qui venturus est Dominus Deus omnipotens (Apoc. 1, 4,8; 1v, 8). Et Salomon inter cxtera ait de sa- pientia, qux: utique Christus fllius Dei est : Splen- dor * est enim lucis terna , et speculum sine macula; Dominus omnipotens, nomen estei (Sap. vii , 26 , 27) : ]tein : Ipse et qui redemit illos , Dominus omnipotens nomen est illi. Itein in Mach. : Nondum enim omni- potentis , εἰ omnia possidentis Dei judicium , majestatis, et imago bonilatis illius , e cum sit uná , omnia potesl. Quomodo non omnipotens est, cuni possil omnia? Nam et supra de eadem sapientia dixerat, omnem habens virtutem. (Ibid., 25) : ergo omnipotens est, omnem habens virtutem. Sed adhuc ipse Salomon ait de eadem sapientia : Et permanens in semetipsa manet (Ibid., 27). Et alibi Salomon : Non enim im- possibilis est omnipotens tua manus (Sap, χι, 18). Item ipse : Omnipotens sermo tuus exsiliens de regalibus sedibus (Sap. xvu1 , 45).
11. Agnosce omnipotentiam ejus, cum omnia in- novat : agnosce interea et quod indemutabilis est, cum in semetipsa permanet omnia innovans : id est, licet omnia iunovet, ipsa tamen indemultabilis perseverat; quod uisi non Dei omnipotentis est. Sed quia vere indemutabilis est filius et conditor omnium , etiam his Psalmiste versibus approbatur : In initio tu Domine terram fundasti , et opera manuum (uarum sunt celi : ipsi peribunt, tu autem permanebis, el omnes sicut vestimentum velerascent : et. sicut oper- torium mulabis eos , et mutabuntur : (u autem idem es, et anni tui non deficient (Psal. c1, 26-28). lloc de filio Dei scriptum interpretatus est Paulus scribens ad
* Sciebatis. * Prophetam referentem. * (Quem missurum.
* Splendor est, etc. Locus hic a librario male habitus, sic restitui posse videtur, Sap. v , 26 , 27. Splen- dor est enim [uncis alerna, el speculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius. Et cumsit una, om- nia potest. ltem. : Ipse qui redemit illos , Dominus omnipotens nomen est illi. Item in Macliab. : Nondum omu/peren/is et omnia possidentis Dei judicium potes
Deus prater te. Tu enim es Deus, et nesciebamus , Deus Israel. Salvator. Erubescent. et. confundentur omues , qui adversantur ei , et ibunt * cum confusione. (Isa. xv, 14). Intende, quia ad filium dicitur, et (ui erunt servi , el post te sequentur alligati vinculis, et
adorabunt te, et in te deprecabuntur. Ergo et hinc
Deus verus ostenditur filius , cum adoratur. Dei enim est adorari : siquidem et alibi " docet Apostolus de filio Dei esse scriptum : Et adorent eum omnes an» geli Dei (Heb. 1, 6) : scilicet quia vere Deum et Do- minum. Sed in przsenti testimonio Esaix, sicut ipse Deus, sic etiam in ipso Deus est : ait enim, Quoniam in te Deus est , et non est Deus prater te. Et cum dixerit in Dco Deum esse, subsequitur , et
C dicit : Tu enim es Deus , et nesciebamus , Deus Israel
Salvator. Ergo cum Deus in Dco est, et non est Deus praeter eum in quo Deus est, et ipse est Deus Sal- vator [srael ; ostenditur unitas divinitatis in Patre et Filio, sicut el omnipotenti: , el quidquid omnino divin:e substantia: est : hoc solo differens a patre filius, quod ille pater est , et hic filius ; id est, quod ille genuit , et hic natus est : non tamen quia natus est, minus habet aliquid , quam quod iu. Deo patre est, imago Dei invisibilis existens (Coloss. 1, 15), el splendor glorie , et character substantie ejus (Heb. 1, 9). Hoc qui de filio Dei noa credunt, Esaiz seu- tentiam sustinebunt. dicentis : Erubescent , e con- [undentur omnes qui adversantur. ei , et ibunt * cum confusione. Sed eL * Jeremias, de filii deitate expri-
D mit dicceus : Hic Deus noster est, et non '? deputabitur
alius absque eo : qui invenit omnem viam prudentic , el dedit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto sibi : post (Rec) in terra visus est, el cum hominibus conversatus est (Baruch. 1 , 56-38). Non. utique pater Deus , sed
effugere. Quomedo non omnipotens , etc. Oxo. — Legerim equidem in loco Machab. : oninia prospi- cientis, Vulg. II Machab. «n , 55 : omnia inspicientis.
5 Sapientiam.
* [n confusionem.
' Dicit.
* [n confusionem.
* Immo Baruch.
190 Exigimabitsr.
65 DE TRINITATE. 68 filius factus homo in terra visus est , et conversatus A te deitatis przestat in salutarem hominis disciplinam,
est cum hominibus, naturam in se hominis exercens Sine peccato propter nostram salutem ; de quo et legimus : E! Verbum caro factum est, et habitavit in nobis : οἱ vidimus gloriam ejus , gloriam quasi unige- niti a patre (Joan. 1, 44).
Ill. Si ergo Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, natus ex virgine nobiscum Deus ; quo nunc, hzretice , proficis? Si infirmitates assumptze. carnis objicias , si animae liumans quam cum carne susce- perat, ἡ utiles nobis stus describas ; cum constet cum, secundum quod Deus est et Dei filius, esse per omnia ut Patrem impassibilem. Ideo eniin et illa quz sunt deitatis ejus pr:misimus ,. ut jam si quid bumilitatis et infirmitatis in Christo legitur, non dei- 115 ejus violata credatur, sed naturae suscepti homi- nis, et disciplinze quam tradebat, exsecutio * pro- beiur. Vauum est enim noluisse ut hominem nasci , licet ex. virgine ? tamen hominem, nec infirmam hominis in se designare naturam. Vanum est prao- cepta dare, quibus homines viverent , οἱ ipsam jam, quia seinel homo esse dignatus est , sine prxcepto- rum observatione concur(risse. Ille si non hominis infirmitatem factus homo exercere voluisset , quis crederet, quod homo factus fuerat ex originis nostre matrice, licet sine viri complexu? quandoquidem hodieque non desunt, qui negent eum nostram ge- Stasse corpulentiam , etiam postea quam infirmita- tem carnis exercuit. Ille si factus homo non servas- sel, quam docere venerat disciplinam , non bonum
magisterii dedisset exemplum. Quis enim discipu- C
lorum servare conaretur, quod non magister ipse servasset factus ut homo ; cum hodie jam quicumque servat ipsius exemplo , relevatur ut servet ? Vides quia et infirmitates pati debuit , ut homo natus pro- baretur ; et factus homo observare quodcumque do- euisset , ul czeteros invitaret ; magis autem dixerim ut czeteros sublevaret : jam enim caro nostra didicit ejus carne relevari. Si enim infirmitates hominis pat noluisset , ut quid et de virgine * homine natus est ? οἱ si nolebat observare precepta , quia Domi- nus; ul quid ei formam servi acceperat , quie pr:c- ceptis οἱ obedienti: obnoxia est? * atquin totum sa- crainentum a Deo assumpti hominis hoc , * quod in Adam non est de inobedientia servatum, in Christo
salvantur multi).
IV. Videamus nunc et sacramentum passionis. Totus Adam peccaverat ; totus Adam expulsus de paradiso fucrat : totum suscipere debuit expulsum ,
. qui totum salvare venerat. Non autem videbatur
totum expulsum in se suscepisse , nisi illum susce- pisset per substantiam carnis et animz? : hoc enim totus homo est per naturam. Hoc autem tunc pro- bari potuit, si ipsas infirmitates carnis ejus et ani- m: sustineret , licet sine vitio peccatorum ; ut vere non aliam substantiam carnis el anima suscepisse putaretur : ut eum in se hominem ab infirmitatibus et passionibus liberat , etiain hos qui secundum ve- stigia ejus sectantur, liberatos esse crederemus. Sed
B Patrecinetur huic sensui gentium doctor Apostolus
vivacius, et ut mysticus scribens : Sicut enim in Adam omnes moriuntur , ita et in Christo omnes vivificantur (| Cor. xv, 23). Sed naturam suscepti in eo hominis melius describat Esaias : Domine quis credidit audi- (ui nostro ? el brachium Domini cui revelatum est? Annuntiavimus coram ipso sicut puer, sicut. radiz * in- teterata sitienti ; non est species ei neque honor forma : εἰ vidimus eum , et non. habebat. speciem neque deco- rem : sed species ejus sine honore , deficiens preter ce. feros homines: homo in plaga positus , et sciens ferre infirmitatem , quia aversa est facies : depretiatus esl, nec a'stimatus est. Hic peccata nostra fert, et pro nobis dolel : et «estimavimus eum in dolore esse et in plaga et in malo : ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, et infirmatus est propter peccata nostra: doc- Irina pacis nostre super eum : plaga ejus nos. sanati sumus. Omnes sicut oves. erravimus : homo a via sua erravit , et Dominus tradidit eum pro peccatis nostris : et ipse propler quod male tractatus est, non aperuit os. Sicul ovis ad occisionem adductus est, οἱ sicut agnus coram Londente se , sic non aperuit os aum : in humi- litate judicium. ejus. sublatum est. Generationem ejus quis enarrabit?.quia auferetur a terra vita cjus: ab ini- ὦ quitatibus plebis mec adductus est ad mortem; et dabo malos pro sepultura ejus, el ipsos divites pro morte ejus. Quia iniquitatem non fecit, neque dolum in ore suo locutus est (Isa. 1m, 1—9).
V. Sufficit hoc testimonio probatum , quod om- nem in se hominis naturam peregit, sine peccato
homine de obedientia servaretur. Hoc ipsum Apo- D) tamen suo, licet peccata nostra 19 portaret. Sed ne
stolus Paulus inter cetera 4028 divine tractat, asse- rit : Sicut enim per inobedientiam unius hominis pecca- tores constituti sunt multi, ita et per unius obeditionem justi constituuntur multi ( Rom. v , 19). (Sicut enim per unius hominis contemptum peccatores constituti sunt multi, 7 ita et per sacramentum obauditionis jn Christo , quam non ex infirmitate , sed ex bonila-
! Utile est.
3 Probaretur.
? Tantum.
* [n homine homo. " Atqui.
* Forte desit , tu.
homo tantummodo crederetur, interposuit , et dixit : Generationem ejus quis enarrabit? illam utique "" quia de Deo patre generatus est , qu: sine initio est : et ideo de ea ait, Generationem ejus quis enarrabit? non quasi ignorabilem , sed quasi inexplicabilem dicens. Omnes enim catholici scimus, quia de Deo patre natus est, sed inenarrabiliter : et ideo ait, Generatio
? Habes.
5 [nveterata. Forte, in terra.
? Forte, qui.
16 Forte, portdrit.
ν᾽ Quia. Forte: qua. Sic enim paulo gost -. tonc autem generationent, QUA de virgine wasctwr .
d ^. FAUSTINI PRESBYTERI | 08 nom ejus quis. enarrabit? Hanc autem. generationem A passionem mortis, οἱ quod gralia Dei pro omnibus gu-
qua de virgiae nascitur secundum earnem, refert Evangelium, ejus quoque tempora describens. Divi- nae autem generationis initium, ut diximus, investi- gari non potest , sicut nee divinitatis quze. illi una cum patre est : et ideo ait , Generationem ejus quis enarrabit? Si ergo in sacramento fidei hoc accepi- mus, ut Chrislum Deum credamus et hominem ; Deum quidem , de Deo sine initio lantum ; hominem autem , quia de virgine in temporibus natam : non calumniemur divinitati ejus , cur pro nostra medela quz sunt hominis exsequitur , habens im se aecep- tam hominis naturam : quia nec liomo negandus est, cum propriz divinitati$ naluralem exerit potestatem, accepta in se forma servili. Si ergo et orat patrem ,
siavit mortem , ad decorem operis interpretatur sa- plentissimus Paulus ita subsequens : Decebat enim eum propter quem omnia , el per quem omnia , multis filiis in gloriam adductis, ducem salutis eorum per pas- sioncs consummare (l1 bid., 10). Vides quam pulchrum, quamve decorum nostra salutis sacramentum in eo, quod filius est, minoratus ostenditur. Quomodo crgo ad offascandam divinitatem ejas improperas, quod exsequitur ad decorem ? Pater major me est : hoc tuhe dixit, postea quain Verbum caro factum est , et habitavit in nobis.
HW. Et vide ne dematabilem credas , quasi desierit esse Verbum , postea quam caro facttumn est; sed ma- nens semper Verbum Deus , et caro quoque factum
et si nihil a se facere se dicil (Jean. v, 19), nisi quod p est. Etsi enim dizit, Et Verbum caro factum est, pres-
patrem viderit facientem ; ut nihil nunc aliud dicam, certe humanz extollentize modum, qua magister Im- pouit ; ut lanto magis discat homo Deo deferre , quanto detulit et verus filias , qui eausam subjectio- nis propriam non habebat, qui et formam orandi de- derat, ut non tam fleri nostram voluntatem rogare- mus , sed voluntatem Palris qui in colis est ( Matth. m, 91). Et ideo quod docuerat ut impleret , ait : Non veni meam voluntalem facere, sed voluntatem ejus qui misit me (Joan. v1, 58). Sed et quod minor facetus est , quod crescit , quod proficit, quod esurit, quod sitit, quod laborat, quod flet, quod dolet, quod tristis est, postremo quod moritur : ad naturam assumpti hominis referendum est, quam pro nostr: sacramento
sius loqui voluit, ne quis in eo non veram carnem crederet. Siquidem et post tam pressam locutionem non desunt qui dicant , carnem illum habuisse puta- tivam. Ut autem manifestum sit Verbum carnem fa- ctum , non demutatione divine substantix , sed sus- ceptione carnis liumanz , Intende quid sequitur : Et habitavit in robis. Non ergo interceptum est Verbum demutatione , quod per carnem assumptam habitavit in nobis : habitatio enim probat perseverantiam Verbi. Hoc ideo interposui, ne quis filium Dei demutabilem credat , cum legit : Et Verbum caro factum est. Dicit ergo filius, Pater major me est, postea quam Verbum caro facttm est , et suscepit. officium ministràntis. Venit enim non ministrari, sed ministrare. Pater major
. Salutis mystice exercuit, sub intelligentia qua supr& C me est ( Matth. xx, 88 ). Quid ais * deitas? quomodo
in testimonio Esaiz relatum est. Sub hoc fidei sacra- mento non solum illa capitula solvuntur de quibus interrogare dignata es, sed et omnes quzsliones quas contra filii divinitatem coaptant itspii haretici.
CAPUT IV. De hoc quod ait Filius : PATER MAJOR ME EST.
I. Accipe* nunc et has quaestiones, quas ex diversa * parte proposueras fortiores, specialiter absolutas. Dicunt , inquis , hzeretici ad depretiandam filii per- petuam et perfectam in omnibus deitatem, Pater ma- jor me est ( Joan, xiv, 48). Sed requirendum est , quando lioc filius dixit : nonne quabBde impletdm est in eo quod scriptum est : Minorasti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore coronaeti eum ( Psal. vit, 6) ? Quomodo minoratus est, exponat apostolus Pau- Ius tertii coeli conscius : Paulo minus, inquit, ab an- gelis minoratum videmus Jesum propler passionem mortis ; gloria et honore coronatum, ul gratia Dei mor- tem gustaret pro omnibus ( Heb. vi, 9 ). Pro omnibus , 3i(, non pro se: ergo qui pro omnibus gustavit mor- tem, quid mirum si pro omaibus et minoratus est? Pro omnibus (autem) gustavit mortem ; non pro se, eo quod pro omnibus in peccati reatu positis ipse bomo factus, nullo proprio peccato tenebatur obnoxios. Et vide quomodo hoc ipsum, quod minorefes est ptopter
! Acceperunt. .; ES 77^
dicis patrem te esse majorem ? certe una tibi et patri imago est secandum Moysen, eademque forma se- cundum apostolum Paulum , qui me etiam docuit , quod sis splendor glorie et character substantie ejus ( Heb. 1, 5). Sed et tu ipse docnisti dicens : Qui me vidit , vidit patrem ; ek ego in patre et pater in me (Joan. xtv, 9). Ego et pater unum sumus (Joan. x, 50). Sed et quecumque facit pater , facis et tu similiter : tua enim verba sunt : Quecumque enim ille facit, hac et filius similiter facit : et sicut paler suscitat mortuos et vivificat, sic el filius, quos vult , vivificat , el ut ho- norificent fitum , sicut honorificant patrem (Joan. v , 419—921). Cum ergo eadem tibi imago est, eadem for- ma eademque substantia , eadem naturz unitas , ea-
D dem potestas, eadem libertas voluntatis, idem bonor,
et omnia omníno qua patris sunt, tua sunt, quia qux tua sunt, patris sunt ; quoniodo dicis, Pater major me est, cum in omnibus quz sunt deilatis, ta- lis es qualis et pater ? Loquatur apostolus Paulus in quo Christus loquebatur, secundum quod ipse ait : An experimentum quaritis , qni in me loquitur Christi (Il Cor. xm, 5)? Qaid dicit Apostolus? qni cum in for- ma Dei essel constitulus , non rapinam arbitratus. est, esse se equalem Deo (Philipp. n, 6). Ergo secundum hoc, quod in forma Dei est et quod :equalis est Deo,
non est major pater. Et quomode majer e&t pater,
! Veritas.
80 DE ΤΑΙΝΙΤΑΤΕ. t subsequentia demonstrant : Sed semelipsum, inquit, A fecit hunc Jesum, quem vos crucifizistis, (Act. w, 56.)
exinanivit, formam servi accipiens (Ibid., 7, 8).
- Π|. Vide neet hie intereeptionem divinitatis in- telligas , eum 2udis , semetipsum exinanivit : intende cnim ad hoc quod sequitar , formam servi accipiens. Manere ergo in suo statu ostenditur, qui formam ser- vi dicitar accepisse. Sed quamvis maneat οἱ perse- veret in eo status divinus ; tamen semetipsum exi- nanivit, scilicet per occaltationem divinitatis, formam eervi accipiens in sintilitudine hominum füctus , et ha- bitu. inventus μὲ homo. Humiliavit seipsum factus obediens usque ad mortem , mortem autem crucis. Jam talis est si dicat, Pater major me est : Non impugnat aquslitatem divinitatis, sed designat sacramentum humanitatis per. hoe quod semetipsum exinanivit for-
Sed hujus quoque quaxstionis absolutio manifesta est secundum superiorem expositionem, in qua dixi- mus fllium Dei etiam filium hominis factum. Qui etsi pati non potest, quia filius Dei est Verbum et sapientia Dei existens, quia secandum hoc sem- per impassibilis perseverat sicut et pater ejus; ta- men per hoc quod homo factus est, natus de Maria virgine, passibills est : quippe qul et mortem susti- nuit, el mortem crucis, manens in se semper, quia Deus inviolabilis , etiam cum versatur in homine et erucifigitur. Hunc ergo Jesum qui est secundum carnem , Dominum illum et Christum fecit Deus. Nam secundum boc quod est ünigenitus filius Dei, qui est Verbum et sapientia Dei, non est aliqua fac-
mam servi accipiens. Jam talis sí dicat , Qui misit me f tura, neque exspectans promotiónes, quippe e3i-
Pater , mandatum mihi dedit, qnid dicam , et quid [o- quar (Joan. 11, 49) ; et: Descendi de calo, non ut fa- ciam voluntatem meam, sed voleniatem ejus qui me mi- δἰ! (Joan. τι, 58) ; ostendit, quod semetipsum exina- nivit , formam servi accipiens , in similitudinem homi- num (actus, et habitu inventus ut homo : htmiliavit se ipsum factus obediens nsque ad mortem : et (amen 4018 est in his diminutio ejus divinitatis, si ad amputan- dam in hominibus arrogantiam ipse non sibi arrogans loqueretur ? Mentior, si non hoc ipsum testimonium ideo posuit apostolus Paulos, ut ad humilitatem Sal- vatoris excmplo singulos provocaret. Hoc ita inve- nies, si eamdem Epistolam quam scribit ad Philippen- ses , intentius legeris. Sed et hzrctici nolunt ob sa-
cramentum exiraniti Dei per acceptionem form: C
rervilis esse dictum , Pater major me est. Dicamus et nos patrem majorem de solo sacramento generatio- nis: et hunc enim pium sensum nonnulli catholici prosecuti sunt dicentes, patrem et filium ejusdem substantie , et ideo secundum substantiam alterum altero non esse majorem. Qualis enim pater est Deus, talis et Deus fllius est : nihil enim minus ex se ge- nuit, quam ipse est : perfectus enim existens per- fectom genuit. Etsi ergo , qua Deus , Deo zqualís est filias ; tanren, qua filius , mivor dicitur patre : id est, quia fllius de patre sit, et plenitudo existers
plenitudinem geruit : pater autem yeruait filium , et
Ideo non dixit, «Deus major me est,» sed, Pater ma- jor me est.
CAPUT V.
(Quod in Actibus Apostolorum legitur : CEnTISSIME ITAQUE SCIAT OMNIS BOMUS lSRAEL, QUIA DOMINUM ILLUM EY CanisTuM DEUS FECIT BUNC JESUM , QUEM V08 CRUCIFIISTIS.
l. Inter extera oreticorum, ut scilicet Def filias faetora credstor, etiam hoc ex persona divers par- tis ! posuisfis , quod legimus in Actibrs Apostolorum beato Petro dicente : Certissime ítaque sciat. omnis domus ] srael, quia et Dominum illum et Chrigtwm Dess
! Posuistis. Forte posuisti scripserit auctor, Flac-
cillam compellans, ut ssepe alias. Et sub ft&etrt. qui- dem hujus $ 1, eamdem reginam alloquens , dicit :
$lens in omnibus Deus perfectus , sicut et pater efus. Hic autem Jesus , secundum carnem * Christus fac - tus est, quando primum forma illa servilis quam ac- ceperat de dz peccato, liberata est. Ad:sim enim de dominio in servitutem recidit ex commissione pec- cati : Omnis enim qui facit peccatum, servus est.(Joan. viti, 54.) Salvator autem renovavit multo firmius, immo et incorruptibilius in assumpto homine dotni- nium , cum in eo ipsum peccatum quod per Adam fuetat causa abjectze servitutis, abstersit. Sed facttrs est iteram vere Dominus, cum 1n illum populi cre- dentes se ejus dominio subdiderunt. Provocatus enim per hortamenta sacrz Scripture dicentis, Servite Domino in timore ( Psal. n, 11); unusquisque jam cognoscens in Christo salutare dominium ait : Nonne Deo subdita est anima mea (Psal. ται, 2)? Bujus ser- vum fieri summi decoris cst, et quasi quzdam su- pereminens mundo nobilitas. Ideo et Apostolus glo- riam suam scribit: Paulus sereus Jest Christi (Rom. 1t, 1). Vides quomodo sit factus Dominus, quando illum et is qui persecutus fuerat, suum Dominum pro summa sibi gloria confitetar. — —
Il. Factus est autem ὃ Jesus secundtm carnem non solunr Dominus, sed et Christus. In Cliristi au- tem nomine, regis sacerdotisque sacramenta ver- santur. Legimus in veteri Scriptura, sacerdotes et reges apud Israelitas olei unctione consignatos, at- que idco christi vocabantur. Christus enim quod Grace dicitur, hoc apud Latinos unctus sive linitus
D cst interpretatus. Sed Salvator noster vere Christos
secundum carnem factus est, existens verus Rex, verus et Sacerdos : uttumqte idem ipse, ne quid ἰὴ Salvatore minus haberetur. Audi itaque ipsum re gem factum cum dicit : Ego autem constitutus. sum ret αὖ eo super Sion montem sanctum ejus ( Psal. ", 6). Audi quod etiam sacerdos sit de patris testi- monio dicentis : Tu es sacerdos in eternum secundum ordinem Melchisedech (Psal. cix, &). Aaron primos Fh lege ex unetione chrismatis factas. est sacerdos; et non dixit, secundum Aaron, ne et Balmaoris sacer» Vides quomodo, etc.
* [f)ominus. * Dominus.
"i FAUSTINI PRESBYTERI 7 dotium successione haberi posse crederetur. Illud A sunt, apparet jam quomodo dictum sit, Certissime ita-
enim sacerdotium quod fuit in Aaron, successione constabat : sacerdotium vero Salvatoris non in alte- rum successione transfertur, eo quod ipse sacerdos jugiter perseveret, secundum quod scriptum est : Tu es sacerdos in. &lernum secundum ordinem Melchise- dech. Est ergo Salvator secundum carnem, et Rex el Sacerdos, sed non corporaliter unctus, sed spiritua- liter. llli enim apud Israelitas reges et sacerdotes olei unctione corporaliter uncti, reges erant el sa- cerdoles ; non utrumque unus, sed singuli * quoque eorum aut rex erat aut sacerdos : soli enim Christo perfeciio in omnibus et plenitudo * debetur , qui et legem venerat adimplere. Sed licet non utrumque singuli eorum essent, tamen regali aut sacerdotali
que sciot omnis Israel, quia et Dominum illum et Chris- tum. Deus. fecit , hunc scilicet Jesum quem vos cruci- fixistis; quem et idem Peirus supra virum nominavit dicens : Viri Israelite audite verba hec : Jesum Na- 2arenum, virum a Deo probatum in vobis virtutibus et prodigiis et signis ( Act. τι, 292); hunc scilicet Jesum Christum, quem et Paulus hominem dixit scribens ad Timothéum : Unus Deus, unus et mediator Dei et ho- minum, homo Jesus Christus (1 Tim. n, 5). Qui et dicebat in Evangelio : Nunc autem. quaritis me occi- dere, hominem qui veritatem locutus sum vobis (Joan. vini, 40).
IV. Non pro impio Photino hzc loquimur, qui nu- dum vult esse hominem sine Dei Verbi incarnatione,
oleo uncti corporaliter christi vocabantur. Salvator B sed coutra Arium antichristum recitamus , qui vult
autem qui vere Christus est, Spiritu saucto unctus est, ut adimpleretur quod de eo scriptum est : Pro- pterea unzit te, Deus, Deus tuus oleo letitie pro con- sortibus tuis (Psal. xviv, 8). In hoc enim plus quam consortes istius nominis unctus est, cum cst unctus oleo letitie , quo non aliud significatur , quam Spi- ritus sanctus.
Jl. Hoc verum esse, ab ipso Salvatore cognosci- mus. Nam cum accepisset librum Esaiz, et legisset, Spiritus Domini super me, propter quod unxit me (Luc. Iv, 18), adimpletam tunc dixit propbetiam in au- ribus auditorum. Sed et Petrus princeps Apostolo- rum illud chrisma unde Salvator Christus ostenditur, docuit esse Spiritum sanctum, id ipsum et virlutem
ipsum unigenitum filium, qui est Verbum et sapientia Dei, qua Deum, et non qua hominem crucifixum, et ipsum esse factum Dominum et Christum. Sed etsi durissima obstinatione contendunt dicentes de ipso Deo Verbo scriptum esse, quod Deus illum fecerit et Dominum et Christum ; nec sic pertimescimus fi- ducia veritatis, ne forte per hoc quod scriptum est, Verbum Dei factura credatur. Fac enim Verbuin Dei factum esse Dominum et Christum ; * quid hoc prze- judicat ejus substantie, qua semper est Verbum Dci? Intende enim quia non substantiam Verbi Dei dixil esse factam, sed boc ipsum Verbuin quod sem- per est filius Dei, factum esse Dominum οἱ Christum. Non enim id ipsum est, hoc quod omnino non erat,
Dei, quando in Actibus Apostolorum ad fidelissimum (, fieri, et id quod erat , aliquid fieri. Nam et Deus fit
et misericordem ( Cornelium) qui erat tunc Centurio, Joquebatur. Nam inter cetera ait : Incipiens a Gali- lea post baptismum quod pradicavit Joannes, Jesum ? Nazareth, quem. unzit Deus Spiritu sancto et virtute, hic circuivit faciens virtutes εἰ magnalia, * atque omnes liberans obsessos a diabolo ( Act. x, 31 , 98). Vides quia et Petrus dixit liunc Jesum secundum carnem unctum esse Spiritu sancto et virtute. Unde et vere ipse Jesus secundum carnem factus est Chri- stus : qui unctione sancti Spiritus et rex factus estet Sacerdos in ziernum. Hzc autem ideo prosecutus sum, ut liquido appareat Jesum filium Dei non se- cundum quod est Verbum et sapientia Dei , cruci- fixum, vel factum esse Dominum et Christum ; sed
aliquoties adjutor et protector, non tamen quia fac- tus est adjutor et protector, jam etiam hoc quod Deus est, factus esse credendus est. Nam et Moyses postea quam divinum sensit auxilium et protectio- nem, de Deo qui (eum) contra Pharaonem adjuverat et protexerat, dixit : Adjutor, et protector facius est mili in salutem (Exod. xvii, 4); et multa simillima testimonia invenies, 4018 ego, ne multum adbuc pro- longem, prztereo. Si ergo cum Deus sit adjutor, et
: proteclor, non hoc quod Deus est, fleri creditur, scd
hoc ipsum quod adjutor et protector esse designatur : quid est quod cum Verbum Dei factum esse Domi- num et Christum dicant, putemus Dei Verbi sub- stantiam factam? Numquid quia legimus, Et Verbum
secundum hoc quod assumpsit de Maria : quamvis D caro. factum est , ideo ipsum quoque Verbum factum
per assumpti hominis passionem , et unigenitum fi- lium Dei possum esse dicamus; non quia vere ipse unigenitus fllius, qua est Verbum et sapientia Dei, passus est, sed quia quidquid in assumptum homi- nem ejus injuriz vel passionis illatum est, id totum ad ipsum unigenitum impassibilem Deum quadam ratione revocatur. Unde et apostolus Paulus scri- bens ad Corinthios ait: Si enim cognovissent (1 Cor. n, 8), scilicet principes hujus szculi, numquam Do- minum majestatis. crucifixissent. Si ista manifesta ! Forte, quique
* Forte, debebatur. , αν ὄχ.
esse credendum est? Sed manifestissime expressum est, non tam Verbum esse factum quod erat in prin- cipio apud Deum (Joan. 1, 5); sed ipsum Verbum quod semper erat, postea factum esse carnem , ut factura ; non hoc, quod caro factum est. Ita ergo et cum dicitur Verbum Dei factum esse Dominuin et Christum, non eam substantiam Verbi Dei factam esse intelligendum est; sed quia Dominus et Chris- tus * factum est hoc ipsum Verbum, quod semper Deus erat.
73 DE TRINITATE. 74 V. Fit autem Dominus eorum, qui se cidem man- A mini et verbum non assumpserunt ( Baruch. wm) , nibil
cipant proposito serviendi. Et da mihi veniam, bea- Ussime Matthbae, si dixero, quod nondum tibi Christus Deus erat Dominus , quando adliuc telonio serviebas. Sed et Apostolis univer-is tunc primum
Dominus factus est, quando derelictis omnibus ei- :
dem servire maluerunt. lpsarum quoque gentium tunc Dominus factus est, quando idolorum vana su- perstitione derelicta, ipse gentes se ejus dominio tradiderunt : in quantum enim quis peccali servus est vel mammonza, in tantum Dei servus esse non potest. Cum ergo peccato et maminonz. quis abre- nuntiaverit, facieus justitiam babendique cupidita- tem respuens ; tunc Jesus Dominus ejus efficitur. Eadem quoque ratione eum etiam Christum fleri in-
in illa sincerissimi decoris aspiciunt : sicut ct lip- pientibus oculis nulla cst visio veritatis, quandoqui- dem aliter eorum renuntiat. aspectus , quam in fide rerum est; sed et cui saporem proprium redundans sui fellis amaritudo vitiavit, si dulcia mella degustet, ut amaram dulcedinem mellis infamat, non recogno- scens malum propric amaritudinis. Sed, o miser h:zretice , quid potes veri luminis videre, cum * cze- cutias vel ambules in viis tenebrarum , omnia quz sunt impietatis excogitans? Clamet licet vir ille spi- ritualis suavissimo experimento divinse epulationis invitans : Gustate, el videte quam suavis est Dominus ( Psal. xxxii, 9) : sed tibi, si gusiaveris, nihil suave sentitur in Domino, eo quod, sicut scriptum est,
telligitur : siquidem, ut supra dictum est , reges et p venenum aspidum sub labiis tuis est, eo quod os tuum
sacerdotes Christi vocabulo taxabantur. Factus est ergo Salvator rex eorum, qui regno mortis ulterius non tenentur adstricti; in quorum mortali corpore cessavit regnare peccatum, postea quam ! per divina magisteria didicerunt docentibus Apostolis: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore (Rom., vi, 19). Sed et cum fungitur pro nobis sacerdotis of- ficio, Christus verissime factus est, maxime defensor et advocatus pro nobis semper assistens, interpellans quoque patrem , quà solus purissimus sacerdos; ut expiata labe delinquentis, divina ejus propitiatione servemur. Per hzc ergo, quod Jesus factus est Christus et Dominus, non tam substantiz ejus di- vinz aliquid confertur, quam prospectum est, qui-
maledictione et amaritudine plenum est (Psal. xm, $). Denique cum infinita et ipse Salomon de Dei sa- pientia przedicaverit, et ita divine de ea fuerit pro- secutus , ul non aliud in illa crederetur, quam quod in natura Dei est : in illis omnibus hzereticus ezcu- - tiens hoc solum videre se credidit, per quod probaret eam esse creaturam. Sed scriptum est, inquit, Do- minus creavit me initium viurum suarum in opera sua. Sed nos non ibimus longius, neque de aliis libris Salomonis, que sunt pro sempiterna Dei sapientia, proferemus. Sufficit nunc , si de hoc ipso loco unde testimonium protulit, pars diversa superetur.
1 1. Ais, hieretice, scriptum: Dominus creavit me initium viarum suarum in opera sua : sed intende, quia
bus regni cjus et sacerdotii ac dominii potestas velut C baec ipsa sapientia nihilominus ait : Ante omnes autem
munus salutare collatum est. Non. videtur absur- dum, si illud similiter intelligas, quod ait : Ego au- lem. constitutus sum rex ab eo supra Sion montem sanctum ejus (Psal. n, 6) : etsi enim constitutus rex dicitur, tamen cum * addidit, supra Sion montem sanclum ejus, ostenditur, quod non de illo regno ejus dicat quod habuit etiam ante quam constitueretur rez supra Sion montem sanctwn ejus. Rex enim esl ante omnia zxva zvorum , continens ( potestate sua omnem quam condidit, creaturam ; unde et omni- potens) approbatur, quod possit omnia continere quz facta sunt,
CAPUT VI.
- De lioc quod Salomon : DouiNUS CREAVIT ME INITIUM VIARUM SUARUM IN OPERA SUA.
Il. Tangamus et illam in ultimo qusstionem, quam inter exteras addidisti : Dominus, inquit, creavit me initium viarum suarum in opera sua ( Prov. vini, 22). Dicit haereticus : Vides creaturam esse sapientiam, quz utique interprete Paulo apostolo Christus est.
Ergo Christus, inquit, qui est sapieutia, non est
verus filius, sed creatura (actus adoptione exsistens filius. Hoc venenum Arianorum est. Sed o quam cxca impietas ad id videre, quod pium est! Jam
semel quia, ut scriptum est, Oderunt sapientiam Do-
! Forte abundat per. * Additur.
ParaorL. XIII.
colles genuit me ( Psal. vm, 25). Quomodo erg | h:ec Ipsa sapientia in codem loco et creatam se esse dicit, et geuitam? Prius est, ut videamus, quid piimum Sit : utruin quod genita est, an quod creata est. Sed licet primum dixerit: Dominus creavit me initium via- rum suarum in opera sua; tamen, ne se creaturam putares, recurrit ad illud quod prius est, in sequenti dicens : Ante omnes autem colles. genuit me. Vide enim ne putes postea genitam, quia primum przmi- serit se creatam. Etsi enim in ordine sermonum primum positum est quod creata est, deinde autem quod genita; tamen sensus hoc judicat, quod pri- mum est genita, quam creata, ut sit sensus ita sa- pienti:e dicentis : Dominus creavit me initium viarum
D suarum in opera sua. Sed ne quis me putet per hoc
esse creaturam, aut tunc primum esse coepisse, quando me creavit initium viarum suarum in opera sua, subsequor et dico: Amie omnes autem colles genuit me ; ut scias prius me genitam, quam creatam. Cum enim dicit : Ante omnes autem colles genuit me, fecit illud esse postea qu»d creata est, ut prxcedat et sit auterius illud, quod genita est. Si ergo sic creata est, ut ante fuerit genita; sen-us impietatis exclusus est, * qua eam dixerat creatam; ut tunc primum substitisse sapientia crederetur, quaudo et retulit se creatam a Domino initium viarum suarum
8 (ρει vivas. * Que idco.
* 15
FAUSTINI PRESBYTERI 16
in opera sua. Ecce euim sensus manifestat, etiam A — V. Sed adhuc apertius edisseram. Certe sapientia
ante quam crearetur, sapientiam substitisse, quippe
qui prius est genita, quam creata.
[II, Sed magis commendabitur hic sensus catho- licus, si et ipsa verba, prout nobis possibile est, discutiantur, quibus vel genitani se referat sapientia vel creatam. Dominus, inquit, creavit me initium viarum suarum in opera sua. Inteude, quia cum dixe- rit: Dominus creavit me, non lacuit, ne vere creatura putaretur, sed prosequitur explanans quid sit creata, et ob quam causam sit creata. Ait enim, creavit me initium viarum suarum : et cum sequitur , in opera sua , palam est, quod ostendit et causas cur creata sit initium viarum Domini. Non ergo sapientia, quasi quie non esset, creata est ad hoc ut esset; sed cum
Dei ipsa est, qux et Verbum esse scribitur , ut in superioribus ostensum est. Et numquid quia de Verbo Dei scriptum est: Et Verbum caro factum est, jam et Verbum facturam asseveramus , quasi tunc primum esse co»perit, cum caro factum est? Sed bene, quia apertissimedemonstratum est per Verbum omuia facta, et in ultimis temporibus hoc ipsum Ver- bum carnem factum. Non ergo factura est Verbum Dei , licct factum caro esse dicatur : ita et sapientia licet dicatur creata esse initium viarum et in opera (ejus ) , non tanen creatura est; quam consiat ante omnem esse creaturam, quandoquidem omnia in sapientia facta sint (Psal. cui, 24). Addo et hoc, quia non omne quod creari dicitur, quasi fiat in substan-
semper substantialiter fuerit, tunc creata est secun- Β iia, intelligendum est. Denique quidam vir videns cor
dum dispensationem initium viarum Domini, el in opera Domini creaia est. [nitium ergo viarum Domini creata est, et in opera Domini creala est sapientia : non tamen , quia substantialiter ante non erat , ideo creala est sapientia. Αἱ vero cum dicit se ante emnes colles genitam , non propter (aliquam rem dicit se esse genitam; sed exsistens semper) patris sempi- terna progenies, ob quasdam causas creatam se dicit, initium viarum Domini, id est, in opera Domini. Ergo et ex lioc manifestum est non esse creaturam sapien- tiam, quz in aliud creata est, id est , in opera Do- mini ; cum ipsa sit genita, non in opera, sed de patre, ut diximus, exsistens sempiterna progenies.
IV. Sed et hoc intendendum est, quod aliud est dicere creari sapientiam , οἱ aliud est dicere quod sit creatura. Quamvis enim legatur creata esse $a- pientia, nusquam tamen legitur quod sit creatura. Non enim omne quod creatum est, jam creatura dicendum est, licet omnis creatura creata sit : sicut nec omne quod factum est , jam factura asseveranda est, licet omnis factura facta sit. Si videtur obscu- rum, exemplo dilucidabo. Legimus quemdam gratu- lari, ac dicere ad Deum : Ego autem cantabo virtutem tuam, exaltabo mane misericordiam tuam, quia (actus es susceptor meus, et re(ugium meum in die tribulatio- nis mec ( Psal. Lvii, 17). Ecce Deus factus est susce- ptor εἰ refugium ; non tameu Deus factura est : et hoc est, quod dixi : Non omne quod factum est, jam factura dicendum est. Deus enim non exsistens fac-
tura, qui semper est, factus est susceptor et refugium D
in die tribulationis homini; ut quod factus est susce- plor ei re(ugium in die tribulationis homini, videatur con ulisse, quod fictus est; non tamen quia susceptor et refujium. homini factus est, etiam Deus quoque factura esse credendus est, cujus divina substantia sempiterna est. Similiter et sapieutia si creata dica- cur, non tamen creatura est, qux? semper est : sed eum exsistat semper, creatur ad aliquid ut prosit, non ut creatura dicatur quasi facta, qua non fuit. Erat enim inseparabilis a Deo Dei sapientia : et [Ὡς ipsa exsistens Dei sempiterna progenies, creata est ἥη“ή“"ζΖ γε Dornini.
4 ec.
suum quibusdam sordibus infectum , precem fundit ad Domiuum dicens : Cor mundum crea in me, Deus (Psal. t, 12): non utique cordis substantiam in se fleri precabatur, sed ut hoc ipsum cor in eo exsi- stens, quod ei erat sordidum, creari mundum. Non omne quod creari dicitur, jam statim et secundum substantiam fieri intelligendum est : quapdoquidem cor quod erat, id ipsum, ut mundum crearetur a Domino, precabatur. Ergo et sapientia cum creata dicitur, nou tam substantia ejus, quasi qu:e non erat, facta est; sed ipsa exsistens, ut s:epius dictum est, creata est. initium viarum in opera ejus. Ergo quod ereata cst sapientia, ad mysterium vel rerum crean- darum vel humanz dispensationis intellige, quam cum Dei sapientia dignanter assumit, creata dicitur: quod vero se genitam dicit, ut nihil in illa minus divinitatis agnoscas, quam habet ille qui genuit. Valde enim impium est credere, quod aliquaudo Deus sine sua fuerit sapientia. Unde et quia vere genita est a Deo sapientia, (idem) exsistens secun- dum substantiam quod est genitor; sapientia autem ipsa Christus est (V Cor., 1, 24) : ergo Christus qui est sapientia, non est adoptione filius , sed verus filius, exsistens Dei progenies, et non factura.
CAPUT VII... De Spiritu sancto. .
l|. Universas quas de Patre et Filio scripseras quaestiones, prout Dei gratia prostitit, arbitror ab- solutas: si tamen hoc apud te verum est, tua reli- giosa prudentia judicabit : quamvis fatear et coarcta- tione temporis, et rei festinatione, et ipso arido angusti mei sermonis eloquio, summas earuni| me potius tetigisse quam plenitudinem prosecutum ; quia non ut librum, sicut. pr.edixi, scribere ceeperam, sed ut quasi cujusdam abbrevitionis de fide quzedam taxatio siznaretur; * ne ad hoc me tua mira bene- volentia provocatum infidelem crederes, si tacerem. Sed nunc de sancto Spiritu , etsi breviter, confiten- dum est : ne si non aliquid de eo specialiter dixeri- mus, credamur similiter blasphemare , sicuti et illi qui dicunt illum esse creaturam. florum tamen mira-
Ti DE TRINITATE. | 18 mur insaniam, quod impie seniia.t de eo quem A obtinet, qui sine initio et fino solus Pater vocatur ;
sanctum Spiritum confitentur. Si enim Spiritus Sancius est, quomodo creatura est? non enim sic sanctus est, ut c:leri, qui ad sancii vocabulum fide et Deo placita conversatione atque ipsius sancti Spiritus signalione venerunt : sed ipse naturaliter semper sanctus est ita, ut alios sanctificet, non tamen οἱ ipse, quasi ut ! qui ante non liabuerit, ex- trinseeus aeceperit sanctitatem, Hoc nomen sancti ita possidet Spirilus, ut possidet Pater et Filius : possidet eutem , non ipse aut Pater exsistens aut Filius, sed Spiritus Dei. Si autem Spiritus Dei dici« tur , non ut angelus Dei, neque ut liomo Dei, quo- rPum natura a divina subsiantia iucstimabiliter discteta est : sed sic est Spiritus Dei, ut sit ejusdem
ita intelligamus et verum vocabulum Filii Dei. Apud homines enim qui filius est, coepit essc quod filius est, et morte patris amittit hoc vocabulum. Frequen- ter autem et de filii vocabulo transit in vocabulum patris, cum genuerit filium : non 68, ergo proprium et verum vocabulum filil in creatura, qui et. esse coepit filius, et potest boc vocabulum non habere vel patris occasu, vel cum idem ipse transfertur in voca- bulum patris, etiam ante quam conditio mortis obveniat. Solus autem Filius Dei verus est filius, exsi- stens lioc sine initio, sine fine, semper habens Pa- trem, et numquam ipse, ut est unigenitus, generans accipit vocabulum patris. Unde el proprium et verum yocabulurm. filii in solo Filio Deiest, babens hoc natu-
substantie cum Paire et Filio : quia et una sanctitas B raliter, sicut et naturaliter verus Deus est. Si ergo
est Patrís et Filii et Spiritus sancti : quandoquidem idem Spiritus sanctus usque adeo vere et naturaliter sauctus est, ut hoc ei naturaliter el verum sit voca- bulum. Intende enim ad verba Salvatoris dicentis : Euntes ergo nunc, docete omnes gentes, baptizanies eos in nemine Patris ei Filii et Spiritus Sancii(Matth., xsviit, 19). Sicut enim verum vocabulum est Patris, et verum vocabulum Filii est; ita verum est voca- bulam Spiritus sancti. Et quomodo verum vocabu- lum Patris dicatur, scire poterimus, δὶ animadver- tamus quomodo verus Deus dicatur.
ll. Multi dicuntur dii, sed non sunt vere dii; et taceo nunc de satana ac d:emoniis eorunique simili- bus, qui usurpatione impia dii vocantur. Dieti sunt
cognovimus quomodo proprium et verum vocabulum patris est, et quomodo proprium et verum vocabu- lum filii est; sequitur, ut intelligamus ita, quomodo proprium et verum vocabulum est Spiritus sancti. ΠῚ. Scilicet cum hoc ipsum est naturaliter Spiri- (us sanctus , sine initio, sine fine; numquam enin ex zqua nominis auctoritate cum Patris et Filii veris vocabulis sancti Spirilus vocabulum jungere- tur, si non et sancti Spiritus proprium verumque vocabulum probaretur. Si ergo hoc ei proprium ej. verum et naturaliter , sine initio et fine vocabulum est; non est igitur creatura Spiritus sanctus , qui ila proprium et verum vocabulum sanctí Spiritus habet, sicut óulla potest habere creatura. Sed et cum
quidem et homines dii secundum hoc testimonium ; C Pr:ecipit Dominus, ut gentes in nomine Patris et
Ego dixi : dii estis, et filii Excelsi omnes ( Psal. 1.xxxi, 6) : sed quam non vere sint dii, subsequentia mani- festant, quie ita se habent : Vos autem sicut homines moriemini, el sicut unus de principibus cadetis (lbid., 1). Sí erge ubi quilibet sancii, dii vocantur; hoe illis pie et cum justitia viventibus ex Dei gratia pro- venit, maxime cum in eis Spiritus sanctus inhabi- tet; de quo quidem vocabulo excidunt , si non ambu- lare in viis Domini perseverent : nemo ergo de ereaturis verus est Deus, quia nemo aaturaliter Deus est. Solus autem Deus naturaliter verus Deus est, boe ipsum exsistens sine initie eL fine. Per hane nuac veri Dei intelligentiam intelligamus et verum votabulum patris. Apud homines exinde pater quis dieitur, ex quo genuit filium : sed licet ex se genue- rit lium, tamen mon proprie verus est paler, cui &ccessit hoc vocabulum, et hoc ipsuni a Deo przsti- tum : * qui quidem et tam diu pater dicitur, quam diu ejus vivit filius. Sicut enim nato ex se (ilio voca- bulum patris adeptus est, ita et morte (ilii vocabulum p*tris amittit. Deus autem solus proprie verus est Pater, qui sine initio et (ine Pater est. Non enim aliquando ccepit esse quod Pater est; sed semper Pater est, semper habens Filium ex se genitum; sicut el semper verus est Deus, sine initio et fine perseverans. Ergo sicut vocabulum veri Dei solus
! Quod. * Quo.
Filii et Spiritus sanetl. baptizentur; apertissimum est Spiritum sanctum non esse creaturam , vel ex ipsa societate quae illi ena cum Patre et Filio est; vel quod numquam przciperet Dominus, ut in creature nojine aliquis baptizaretyr : multum enim diving potentix derogaretur, si cum confessione di- vini nominis par quoque creatur: confessio ponere- tur. Et bene, quod unum nomeu posuit diceng : In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti; ut una principalis auctoritas crederetur indivisibilis et per- feci Trinitatis. Quomodo enim Spiritus sauctus ἃ priucipali auctoritate discretus esse credatur, quan- do de ipso scriptum legimus in quinquagesimo Psal. mo : Et spiritu principali confirma me (Psal. t, 44)?
D Ergo et per boc ostenditur , quod una esi! principa-
litas Patris et Filii et Spiritus sancti : siquidem et in omni conditione Patri et Filio consors invenitur. Accipe interim vel unum testimonium : Verbo Domi- ni celi firmati. sunt, et spiritu. oris ejus omnis virtus eorum (Psal. xxxn, 6). Et per hoc ergo ostenditur Spiritum sanctum nen esse creaturain : siquidem et ipse cum Patre et Filio conditor approbatur. Dicam plene et Deum , et Dominum Spiritum sancium , doctus ? a majeribus ecclesissticis vitis , qui et ipsi testimonia Scripturarum divinarum prius ἃ vi- ris apostolis eruditi , suis posteris tradiderunt. Ex-
3 Amaloribus.
79 FAUSTINI PRESBYTERI FIDES. | | 80 sequerer et ego singula illa qu:zeque testimonia, nisi A4 Viderit si quis putat se de eorum societate reum
apud animam fidelem de his quoque quz supra bre- viter intimata sunt, sancti Spiritus divinitas eluce- ret : maxime quia et nunc mihi non tam disputatio de Spiritu sancto proposita est , quam ut de divino ejus nomine pia confessio signaretur. Hoc tamen ad compendium probandz divinitatis ejus subdam , quod etiam per hoc ipsum Deus probatur Spiritus sanctus, per quod ostenditur non esse creatura. Omue enim quod est, aut divinitas est, aut creatura: sed Spiritus sanctus lioc ipsum exsistens, sine iui- tio et fiue, non est creatura : ergo Spiritus sanctus res est divinitatis, quia incorruptibilis et indemu- tabilis et sempiternus Spiritus Dei. Una est ergo di- vinitas Patris et Filii et Spiritus sancti, sicnt et una
non posse fleri, habens conscientiz propriz fiduciam, quia fidem integram vindical ita , ut numquam ipse ejus fidei prevaricator exstiterit : tamen ego in causa Dei cautius timere compellor ; siquidem et de ipsis cautum legimus : Hereticum hominem post unam correptionem devita , sciens quoniam per- versus est hujusmodi , et peccal, et est a. semelipso damnatus (Tim. im, 10, 11). Sed et de poena przva- rieatorum legimus, dicente Esaia : Et veniet omnis curo in conspectu meo adorare in. Hierusalem, dicit Dominus Deus. Et procedent sancli , et videbunt mem- bra hominum qui prevaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguelur : et erunt in visione omni carni (1sa., .xvi, 25, 24). Sed et Apo-
sanctitas ejusdem perfectae et inseparabilis Trinitatis. p stolus ait : Nolite jugum. ducere cum infidelibus ( 1I
IV. Sed hic finem faciamus : in quantum enim quis intentior ad sacras Scripturas de (ide loqui vo- luerit, in tantum non deerit quod loquatur. Hoc 23utem non ambigo, quod si quis forte eloquens hzc ipsa legerit, delinquentium incompti sermonis inveniet ; non tamen, si fidelis est, pi: coufessio- nis errorem, quam quidem in nobis ex Dei gratia prastitam cupimus usque ad mortem , auxilio ejus qui praestitit , vindicare sine labe communionis ha- reticurum atque pravaricatorum , quia et Deo teste metuímus eorum damnationis participes inveniri.
! Intimo.
Cor., vi, 14 ) ; quia et alibi idem Apostolus post de- scriptionem malorum : Non solum, inquit, qui faciunt ea , sed etiam qui consentiunt facientibus ea (Rom., 1, 54). Et mulia alia sunt testimonia divina , quibus supradictorum consortium prohibetur. Sed ego hiec ipsa, licet breviter ,* intimavi, ne nos de vana su- persütione credat aliquis nolle communicare cum talibus , quos perspicit per divinam senteutiam re- probari. Divinitas te incolumem ac beatam in fide eui nominis eliam in regno colorum prastet cum tuis omnibus affectibus inveniri.
-—
FAUSTINI PRESBYTERI FIDES,
THEODOSIO IMPERATORI OBLATA, IN CODICEM CANONUM ET CONSTITUTORUM ECCLESLE ROMANJE RECEPTA.
Sufüciebat fides conscripta apud Niczam adver- C quia qualis est Pater secundum substantiam ; talem
sus heresim Arianam : sed quia pravo ingenio qui- dam sub illius fidei confessione impia verba commu- tant*, nobis iuvidiam facientes , quod veluti heresim Sabellii tueamur; paucis et contra Sabellium prim:e fidei confessione signamus, et contra hos qui sub no- mine catholicze fidei impia verba defendunt , dicentes tresesse substantiis; cum semper catholica fides unam substantiam Patris et Filii etSpiritus sancti confessa sit.
Nos Patrem credimus, qui non sit Filius, sed habeat Filium de se sine initio genitum, non factum; et Filium credimus, qui non sit Pater , sed habeat patrem , de quo sit genitus , non factus ; et Spiritum Sancium credimus, qui sit vere Spiritus Dei. Unde et'divine Trinitatis unam substantiam confitemur ;
* Cod. Thuan. miscent. ΑΙ. commiscent.
genuit et Filium : et Spiritus sanctus , non creatura exsistens, sed Spiritus Dei, non est alienus a substantia Patris et Fili; sed est ejusdem et ipse substantiae cum Patre et Filio , sicut ejusdem deitatis. Nam qui nos putant esse Apollinaristas , sciant quod non miuus Apollinaris hzresim exsecramur quam Aria- nam. Miramur autem illos caibolicos probari posse, qui Patris et Filii et Spiritus sancti tres substantias confitentur. Sed et si dicunt, non se credere Filium Dei , aut Spiritum sanctum creaturam, tamen contra * impiam fidem sentiunt , cum dicunt tres esse sub- Stantias : consequens est enim , ut ires deos confi- teantur, qui tres substantias confitentur. Quam vocem semper Catholici exsecrali sunt.
* Sic'edit. At legendum videtur piam,
*nPS on τα τον
LIBELLUS PRECUM FAUSTINI ET MARCELLINI.
JFAUSTINI ET MARCELLINI PRESBYTERORUM PARTIS URSINI
ADVERSUS DAMASUM LIBELLUS PRECUM AD IMPERATORES VALENTINIANUM, THEODOSIUM ET ARCADIUM.
PRAEFATIO. De eodem schismate Ursini.
I. Temporibus Constantii imperatoris, filii Constan- lini, durior orta est persecutio Christianorum ab im- piis hereticis. Arianis, annuente Constantio, qui et Athanasium episcopum resistentem lizerelicis perse- cutus est, et ut damnaretur ab omnibus episcopis imperavit. Quod eiiam metu principis facere tenta- verunt omnes ubique pontifices , inauditum innocen- temque damnantes. Sed Liberius Romanus episcopus, el Eusebius Vercellensis , et Lucifer Caralitunus , et Hilarius Pictavensis dare senteniiam noluerunt. Hi ergo miuuntur in exsilium pro fide servauda.Cum Li- berio Damasus diaconus ejus se simulat proficisci : unde fugiens de itinere, Romam rediit , ambiiione corrupius. Sed eo die quo Liberius ad exsilium profi- ciscebatur , clerus omnis, id est presbyteri et archi- diaconus Felix , et ipse Damasus diaconus et cuucta Ecclesix officia , omnes pariter, presente populo Romano , sub jurejurando firmaverunt, se, vivente Liberio, pontificem alterum nullatenus habituros. Sed clerus contra fas, quod minime decebat , cum summo perjurii scelere, Felicem archidiaconum ordinatum in locum Liberii susceperunt. Quod factum universo populo displicuit , et se ab ejus processione suspen- dit, Post annos duos venit Romam Cons!antius, pro Liberio rogatur a populo ; qui mox annuens ait: Habetis Liberium , qui qualis a vobis profectus est., melior revertetur. lloc autem de consensu ejus, quo manus períidi:e dederat , indicabat. Tertio auno
redit Liberius, cui obvians cum gaudio populus Ro- C
manus exivit: Felix notatus a senatu vel populo, de Urbe proyellitur , et. post parum temporis, impulsu clericorum qui perjuravcraut, irrumpit in Urbem, et stationem in Juli. basilica trans Tiberim dare przsu- mit : quem omnis multitudo fidelium οἱ proceres de Urbe iterum cum mogno dedecore projecerunt.
II. Post annos octo, Valentiniano et Valente conss., x kalendarum Decembrium die defuncius est Felix : Liberius miaericordiam fecit in clericos qui perjura- verant, eosque in locis propriis suscepit. ]temque octavo kalendas Octobris, Gratiano et Dagalaiso conss., Liberius humanis rebus eximitur. Tunc pres- byteri et diacones, Ursinus, Amantius et Lupus, cum plebe sancta quze Liberio fidem servaverat in exsilio constituto , ceeperuut in. basilica Juli procedere, et
1 Arenariis. Arenariorum vox trita pro iis qui in amphi:eatra depuguant, ut Leg. 2,82, de Test., et Leg. $8, de Operib. hbert., evalibi. Nec aliter Tertullianus,
de Spect. cap. 22, simul damnans quadrigarios, scenicos, mysticos, arenarios.. Ad h»c in conc. Clialched. act, x :
À sibi Ursinum diaconum pontificem in locum Liberii
ordinari denoscuut. Perjuri vero in Lucinis Dama- sum sibi episcopum in loco Felicis expostulaut: Ur- sinum Paulus Tiburtinus episcopus benedicit. Quod ubi Damasus, quisemper episcopatum amibierat, com- perit, omues quadrigarios et imperitum. multitudi- nen pretio concitat, et armatus fustibus ad basili- cam Juli perrumpit , et magna cade fidelium per tri- duum debacchatus est. Post dies sepiem cum omnibus perjuris et * areuariis quos ingeuti corrupit pretio, Latcranensem basilicam tenuit, et ibi ordinalus epi. Scopus, el redimens judicem Urlis Viventium , et prefectum anionz Juiianum, id egit ut Ursiuus, vir venerabiiis qui prius fuerat pontifex ordiuatus , cum Amauiio et Lupo diaconibus in exsilium mitteretur.
p Quod ubi faetum. est, coepit Damasus Rowanam ple:
bem qua se nolebat procedere, fustibus et. czede varia perurgere. Presbyteros quoque numero septem detentos per officium nititur ab Urbe propellere. Sed plebs fidelis occurreus eosdem presbyteros eruit, et ad basilicam Liberii sine mora perduxit.
Ill. Tunc Damasus cum perfidis invitat arenarios , quadrigarios et fossores, omnemque clerum, cum securibus, gladiis et fustibus, et obsedit basilicam hora diei secunda, septimo kalendarum Novem- brium die, Gratiano et Dagalaisoconss., et grave pr:ze- lium concitavit. Nam effraciis foribus , igneque sup- posito , aditum unde irrumperet exquirebat. Nonnulli quoque de familiar'/bus ejus, tectum bhasilic:e. de- Strueutes, legulis fidelem populum perimebant. Tunc universi damasiani irruentes in basilicam, centum sexaginta de plebe, tam viros quam mulieres, occide- runt, vulneraverunt etiam quam plurimos, ex qui- bus multi defuncti sunt: de parte vero Damasi nul- lus est mortuus. Post tres autem dies , sancta plebs in unum conveniens , caepit adversus eum Domini man- da!a recitare, dicentes: Nolite timere eos qui occi- dunt corpus , animam vero non possunt occidere. Psal- lebat etiam in laudibus , et dicehat : Posuerunt mor- talia servorum (uorum escas volatilibus Celi , carnes sanctorum tuorum, bestiis terre. Effuderunt. sangui- nem eorum, velut aquam in circuitu Hierusalem; et non eral qui sepeliret. S:epe itaque eadem plebs adu- nata in basilica Liberii clamabat dicens : Christiane imperator, nihil te latet. Omnes episcopi Romam veniant : agatur causa: quintum jàm bellum Dama-
συναγαγὼν ὄχλον ἄταχτον μετὰ ξιφῶν xal ἄλλων τινῶν ἀραναρίων; vL infr» : μετὰ ξιφῶν xal ἀραναρίων xol δάδων τινῶν ; ubi trauslatio vetus Arenarios reddidi. Hxc aliaque plura de liac vocc cl. MatocWws νὰ Sx wee, εὐ Kalend. marm, Eccl, Neopolt., Avo. WV, SAX.
Γ
83
FAUSTINI ET MARCELLINI
81
sus fecit: a sede Petri hbomicidas foras. Dei autem A reipublice, vestra tranquillitatis provisione servanda
populus episcopos convenire multis precibus exora- bat, ut memoratum, tanta impietate maculatum , sententia justa procellerent, quem in tantum matro- n: diligebaut, ut matronarum auriscalpius diceretur.
JV. Voces ergo plebis ad Valentinianum sunt de- Jat principem , qui pietate commotus, reditum con- cessit exsulibus. Tunc Ursinus cum Amantio et Lupo diaceuibus, xvi kalendarum Octobrium, Lupicino et Jovino conss. ad Urbem rediit: cui plebs sancta gra- tauter occurrit, Sed Damasus tautorum sibi conscius scelerum , non mediocri tiinore coucussus , redemit omne palatium , ne facta sua. principi panderentur. lniperator