This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at|http : //books . qooqle . com/

MAKVAKn

Y^l.g

:n^

PATROLOGIiE

CDRSUS COMPLETUS

SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, BSTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, CECONOMICA,

iHIMDM SS. PmDN, DOCTORUN SCRIPTOiUINQIJE eCGLBSIASTICORUN.

SIYB LATINORUM, BIVB ORfiCORUM,

QVI AB jEVO APOSTOLICO AD jETATEM INNOCENTII III {ANNO 1216) PHO LATINIS ETAD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (AAW01439) PROGRjECIS FLORUEfiUi\'T .

RECUSIO CHRONOLOGICA

OmilUM Q\]£ EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICiE TRADITIONIS PER QUINDECIM PftlOaA

ECCLESIiE SiECULA ET AMPLIUS,

iUJTA EDITI0NK8 ACGURATISSIMAS, INTER 8E CUMQUB N0NNULLI3 CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, FCaQUAU DIUGENTER CASTIGATA ; DI3SERTATI0NIBUS, COMMBNTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER IL1.U!3TR\TA ; OMNIBU8 0PEBIBU8 POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUyB TRIDUS NOVISSIMIP SiBCULIS DEBENTUR ALldiJLUlAS , DBTECTIS AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALTTICIS, SINGULOS SIVU TOMOS 8IVE AUCTORES ALEi;u J U 3

MOMENTI SUB8EQUENTIBU3, DONATA ; CAPITULI8 INTRA IPSUM TEXTUM RITE DI8P0SITIS, NECNON ET TITULIS 8IN0ULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE- RJAM SIGNIPICANTIBUS, ADORNATA; OPBRIBUS CUM DUBII8, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLE8IA8TICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA; DVCXNTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS; AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, GKm/NULOQIClB^ j 8TATISTICIS, 8YNTHETIC18, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUB RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUU, llOR.^LB,

LITUROIGUM, CANONIGUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA 8INE ULLA EXCEPTIONE ; BJ^H i'fu4i- 8BRTIM DUOBUS INDICIBUS IMMEN3IS ET GBNERALIDUS, ALTERO SCILICBT HERUM, QUO CONSULrO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUJtlEU I 0MI8S0, IN QUODLIBET THEMA 8CRIPSBRIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SGRIPTUR.E

' SACR^, EX QUO LECTORI COMPERIRB SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM

8U0RUM LOCIS 8INGUL08 BINOULORUM LIDRORUM 8. SGRIPTURiB VERSUS, A PRIMO GENBSE03 USQUE AD NOVISSIMUM AP0GALYP8I8, COMMENTATI 6INT. I BDCTIO ACGURATISSIMA, CiBTERISQUB OMNIBUS FACILB ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR CHARACTERUM NITlDfTAB CHARTiB QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFEGTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NUMBRU8, FORMA VOLUMINUM PERQUAM GOMMODA SIDIQUE IN TOTO PATROLOGIiB DECURSU CONSTANTBR 8IMILI8, PRETII BXIGUITAS, PILBSERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODIGA ET CHRONOLOGICA SEXCBNTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUB HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM ZN N08TRA BIBLIOTHEGA, EX OPERIBUS ET MSS. AD 0MNE9 ^TATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUB PERTINENTIBUS COADUNAIORUM.

1 SERIES LATINA

I IN QUA PRODEUNT PATRBS, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECaESIiE LATINyfi

A TERTULLIANO AD INXOGENTIUM UI.

AGGURANTE J.-P. MIGNE,

Blbllothec» Clerl anlvcrs»,

5ITB CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SGIENTIiB EGCLESIASTICiB RAMOS EDITORB

PATIWLOGIjE LATINjE TOMUS CLXXllL

lEO MARSICANUS ET PETRUS iDIACONUS. RODULPHUS ABBAS S. TRUDONIS. FALCO BENEVEN- TANUS. LANDULPHUS JUNIOR. S. OTTO BAMBERG. EPISC, MATTHiEUS CARD., GILO TUSGUL., GAUFRIDUS CATAL. STEPilANUS PARIS., EPISCfGUAITElvLTS-C L15NIAC. MON.

PARISIIS . '

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUGCESSORES,

IN VI A DICTA : AYEf^VB DU MAINE, i08.

\ . 173

GlUhy. — Ez typis PAUL DUPONT, 13, vi& dkci Bae-d^AtniorM. S17.1S.94.

S/ECULUM XII

LEONIS MARSICANI

ET

PETRI DIACONI

MONACHORUM CASINENSIUM

ET OPUSCULA

ACCEDUNT

RODULri ABBATIS 8. TRUDOlilS

GESTA ABBATUM TRUDONEISSIUM

NECNON

FALGONIS BENEYENTAIil, LANDDLPOI JilORIS

cnuomcA

INTBRIilSCENTUR

SANCn OTTONIS BAMBERGENSIS EPISCOP., MATTHiEI CARDINALIS, GILONIS

TUSCULANI, GAUFRIDI CATALAUNENSIS, STEPHANI PARISIENSIS, EIM-

SGOPORUM, GUALTERI CLUNIAGENSIS MONAGHI.

0PU8CULA, DIPLOMATA, EPISTOLiE

ACCURANTE3 J.-P. MIGNE MUIotheMB Clerl nBlverM»

mc oimsDini cohpistordii a sihcijlos scibntue ECCLESusnCie rahos htmnK

TOMUS UNICUS

VfcRir 10 F». 6.V!XU3S.

PARISIIS

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SlXCE.ssORIiS IN VIA DICTA : AYENVS DV UAINE, tO«

1895

ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM OUI IN HOC TOMO CLXXIII CONTINENTINI

RODULPHUS ABBAS S. TRUDQNI&. Gesta abbatum Trudonensium. coL 11

Rodulphi epistolae. 193

Vita Lietberti episcopi Camcracensis. 433

Acta translalioais S. Gereonis. 433

LEO M.VRSICANUS ET PETRUS DUCONUS.

Cbronicon Casinense auctoribus Leone Marsicano, et Petro diacono. 440

Yita S. Mennatis auctorc Leone. 990

Acta translationis S. Mennatis auetore eodem. 992

Narratio de consecratione et dedicatione ecclesiae Casincnsis auctore Leone. 997

De viris illustribus Casinensibus auctore Petro diacono. 1003

Liber de orto et obitu justorum ccenobii Casinensis auctore eodem. 1065

Ejusdem liber de locis sanctis. U15

Ejusdem prologus in Regestum Casinense. II33

Petri diaconi disciplioa Casinensis. II34

Ejusdera epistolae tres. II37

Ejusdem Rhythmus de uovissimis diebus. II43

FALCO BENEVENIANUS.

Chronicon Mediolanense. II49

MATTILEUS CARDINAUS.

Epistolae et diplomata. 1261

S. OTTO BAMBERGENSIS EPISCOPUS.

Epistolae et diplomata. 1313

GUALTERUS CLUNIACENSIS MONACHUS,

De miraculis B. Yirginis Mariffi. I379

GILO TUSCULANUS EPISCOPUS.

Epistola de vita Uugonis Cluniacensis abbatis. 1387

Hisloria de Tia Hierosoiymitana. 1389

Epistola adyersus Antiochcnum patriarcham. 1390

GAUFRIDUS CATALAUNENSIS EPISCOPUS.

Epistolae et diplomata. 1394

STKPHANUS PARISIENSIS EPISCOPUS.

Epistolae. 1411

Diplomal^. ^ 1421

LASDli^H&S lUI^JOR '. •• •

Historia !\Iodio!anensis. 1249

• • •

• • • ••• ••

A.V.\0 DOMINI ■CXXXVIII

BODUI.FUS

ABBAS S. TRUDONIS

NOTITIA HISTORICA ET LITTERARIA

(Fabric. Biblioth. md(L$tinf. Lat.,X. \, p» 115)

Aodnlfus, abbas monasterii S. Trudonis (Saint-Tron), dioecesis Leodiensis, ipe vitm su» notitiani exhibet a libro vm ChroDici Trudonensis usque ad lib. xiii, unde pauca ezcerpenda sunt. Natns est in villa quaB sita est super Sambriam fluvium, Domine Monasterium, uoi habetur abbatia monialium nigras vestes ferentium. Leodii studia Iractavit usque ad annum xviu, deinde monachus factus Porceti juxta Aquisgranum, ad custodis,magistripuerorum,ceIlerarii, niinorlsetmajorisprffiposilidignitatem aspira- vit. Postea ad monasterium S. Trudonisperrexit, nbi rursutn pueros docuit, postea decanus sive prior, tandemann. 1108 abbas fuit. Eleclus quoque. 1121 abbas S. Pantaleonis indioecesi Goloniensi munus atramqaeadministravitjdisciplinaBmonasticflBstudiosissimus. Vi-i?eChronicaregia S. Pantoleonis, tom.l, Eccardi, p. 927 ; Vai.AndreffilBibl. Belgicam, p. 801 ;SwertiiAthenasBelgicasyp.665 ; Oudinum, to.moll, p. 1010 ; Galtiam Ghristianam, t. III, p. 739, 958.

FjaB opera sont sequentia :

1. Gesta abbatumTrudonemium^ ord. S.Benedicti, edita a Oacherio, SpiciL tom. VII, edit, nov8Btom.II» p. 639.

2. Epistola ad WaleramnumducemLimburgensei|i,advocatummonasteriiTrudonensis,i>e esiusmoiuh zUmstatu : exstat in Aub. MiraBi Godice piarum donationum, tom. I, p. 61, edit. novffi : aiia p. 520.

Z.Bpistola ad Stephanum, episcopum Metensem, destatu monasterit sui :estht>era HistoriaBTrndo* nensjs, pag. 691.

4. Bescriplum ad ccenobium S. Pantaleonis, aquo quaBsitus fuerat, an lieeaialiquidpro receptione pue^ rorum acetperef Ezstatin Alanectis MabiUonii, tom. II, p. 495, et 466 edit. novsB.

5. Vita Lietberti episcopi Cdmeracensis. 'Av<uyu^&»c edita erat a Oacherio t. IX (edit, novn tom. II, pag. 138) ; nostro autem vmdicat Mabillonius ex ms. oodioe Aqutcinotienst, ubi subscriptio h6B0 erat : Explieit Vita domini Lietberti episcopi, edita a quodam monacho nomine Rodutpho

6. Ineditisunt Carminavaria^ quorumipsememinit HistoriiBTrudonensisiib. viii, p. 690;et Trithemius qaoaue : Volumen septem librorum contra Simoniacos ipse loco citato memorat, Mabitlonius in monasterio uemblacensi invenit, et contenta narrat ; sed illi posteaingenerali monasterii conflagratione perierunt, prout testantur Martene etOurand prffifat. ad tomum IVGollectionisampliss.,paff. 17. Meminit quoque, p. 687, Comp»to^ionum,qu8B multisaententiis divinisetsecretis concihomm plennfuerunt, item Graduatit a se conscripti.

7.Acfa translationisSancti Gereonisuniusmilitislegionis rAedcvorum* GditaestaSorio d«24Novemb.^ nec non a Martene et Ourand Collect. ampliss. tom. VI, pag. 1013. 8. VitaPetri Venerabilis, ibid, pag. 1187 (a).

(a) Ett Rodulphi alteriut Guniacensis monachi. £dit.

Pathol. GLXXIIL

.!^

tUAULFI A&BAfiS S. TRUBCMld

M

GESTA ABBATUM TRUDONENSIUM.

EDIDIT D. B, KffiPKE PH. D.

Georgius HeiDricus (Pbtrz, Monwmenta GermanuBhistoriea, Script. t. X, p. 213.)

PROLEGOMENA.

Nullum facilemoDasterium exo mnibus quiB ori- ginis suarumque reruQiUudatorMi^veiieriipt^el benignioremprflBbuit §eftbendl mafei1^,Yel accu- ratiores habuit auotores, qui per longius temporis tpatium fortunn secundfiB yel ad vers» vicissi tudines prosecuti sunt, quam quod io Masbaoia fundataiHi est SanctiTrndonis monasterium. Per septingentos trigintaocto annos a quatuor rerum scriptoribus gesta abbatummonasteriiSancli Trudonis deduoia sunt, quffi integra plenaque in hoc Monumentorum Germaniae Yolumine primum dare luci publicas haud immnritODobis gratuiari posse videmur. Annienim 628 usque ad 1366, grande historiee Germaniss spa- tium omniqiie memoria digttaffi, ifibisquos propo' niBitis vigiatiuoof esloramUbrisoomprehensi suDt. Nodooiniaqmdem quatoor illi Triidonenses, qui et priorumetsuorumtemporummemoriamposteritati cOmmendaruntyeademauetoritateseribere poteranly cum neqaeattliqaioraexipsoram reeordationetra- derenti neme dmfies eodem feliei ad scribendum ingenio essent ornati. Sed hffic est eorum laus, ut qood uAusquUfoe s«alo«> suieque YirilMie j^ofote

A potuerit, haud male ad effectum perduxerit. Summa ▼^*^ gratiik kabei|(lB m% fik nto, qui primus ad scriDendasresTrudonensiummanusadmovit,atque ut eamdem viam, qua ipse praeierat, ingredi cona- rcDtur suo exemplo iuvitavit reliquos. Gst hic vir JMNiulfii» cbbas Tradouensis, cujus nomea apud suorum temporum homiues prfieclaro hoaore cele- brabatur,qui primushorum geslorum fuudameata saluberrimo posuit consilio. De quo, cumunius ex omnibus Sancti Trudonis scriptoribus uomcD ser- vatum sit, paulo altius ostrepeteDdum. Cum vero et ipse, et qui primus post eum scribeudi partes exeepit, ubarrime scripMrU de juTeoiii ejtis »tate ei vila moftaefaiea, deque ttiDeribus et ratfone qoa abbatis muDUs admiDistraverit, hoc loco leviter

Q tantuDi adumbrasse sufflciat, quflsapudipsum au- ctorem ma|or» eum uliiilafte umeqaitqoe poteat legere.

Rodalfas (i) parentibus plebeiis Monasteru ad Sabim,incomitatu Namurcensi, ubi liogoa ulebaa- tur Walonica, anteannuSiiOTO ut videlQr (f)Balus» i«oelelMrfii«aLeod1enshimsdiolao«mibasfItoram

NOTiE

({) Primus quod sciam ex recentioribus qui Ho- dum feceruBt mealioaeB eai Trithemkta in Cbroa. Hirsaugiensi ad a. Il20, ubi hso leaoBtor : OtorMti Aw fmne temporibu§ BoduifuB aobat wtmtatUrii Sancii Trudom$inBrabanii(elimht$tno§tri ordimu, in dicecesiLeodiensif k$moin Seripimis $m Hmpe- siatedocii$$imu$t necminusreyuiarimttesancHm(h niaquam Ulierarumerudifionevenerabiiis, gtdscri* psiltnierc4ielsraingeniisuioim$cuiain$t§nevoiumen eoniraSimoniacos m libros sepiemdimsumfCkroni' eon quoque irmsiscii temporie iibrum c^mrpemdi unum et qucedam alia nobis incognita, Eadem fere legootur apqd euadem Trlihenmai ki libro De scriptoribus ecclesiasticis ed. Fabricius^ p. 93 : Jlo* duifus abbas Sancti Tnutonis in dicecesi Leodiensi, OrainisdiviPatris Benedicti, natione Teutonieus^vir in divini$ SaHpturisjufiexerciiationeperitus et in $CBCularibu$ iitter%$ non xnfme doctu$,carmine varen$ et prosa etmu$icu$excellen$^necminu$operequam $ctentiaclaru$.Scrip$itutroque$tylonon epernenda ' opuscula,dequibu$ferunturcontraSimoniacostibri nXfChronic4 Quoque iiber i, carminamulta. Canitu etiam m laiMm$anctorumplure$ dulciet reaulari

melodia composuit. Claruit sub Hertrieo V, anna Dom. i4M. Dehi rei litterarift sefiptores accarathis modor modo levius Rodulll Vifam litteris manda- miil ; ila PoseeviftQs in Apparatu sacro !l, 350. V. ADdreasin Bibliotheea Bejgica,p. 7(n.9«rert}n8, Alben» Belgietf p. 669. yo89ias,Dehistoricis Latioiir p. H%. Geleniss, De magnitadine Cofonise p. 365. riseni Ftores Leodienses, p. i5l. MabirioD., Aan. ordie. sancli Benedieti V, 403 : Tl, 66, iU, 9SS. OttdiniM in Comment. de antlquls script. eccies. n, lOiO. Dupin, Nomeile biblioih. des ctuteurseefel^. I X, 185. Cave, Biblioth. script. eccles. i^57f. F^bridaa el Man^, Mbliott. scrip. med. et intttfxx^ Laf. VI, 4%i^, Foppem, BlMoth. Belgica U, lOSS. Getflier, Hisi. gek. de$ auteurs $ettr. XXH, 68. Bistoife Hi- tiraire de la France XI, 675. Mart^oe et Durand, CoU. amplisa. IV, f. i7« G4Ui» ChrMlianla lU, 958. Paquot, Uimoire pour $ervir d Chi$toire liit. desPays-Bas II, 569. De Windt, Bibiioiheek der ne- "dertandschenGe^chid^chrt/ver^l, 26. Supplementd Vart de virifier les date$, m collecUone Nauveaux nUmoire$ de VAcadimii d$ BfuxMm^ VIII, 9i. (2) Quod probari yideturiis^queesequuntur.

ii

GBSTA ABB. TBUDON. -« PhOLBOOMBNA.

ift

Uaporiiaiboiiifl ariibiis iastniotus est.TumPoroeti A apadAquensem arbemnomettadYitam monarehi-' cam Aselini abbatis tempore professus esi anno stetisdeetmo ooiaYO, eum legendis sanoiomm Vitia animas ejus ad coBlesiia petenda essei ereetos (3)« Gara vero ibi paulatim ad praipoeiii munus prove^ ctiis» sine uUo frootu pro regula aoouraiius ser vanda eontendissei, in aliis monasteriSs, e. g. in Hersfel* deosiposiannum 1088 (4), eipmeipue apud (Had* baeenses, qui seYeriorem Cluniaeensium normam sUm Yita dooem sumpserant» hospiiari eoapit» ei post Axelini mortem, quas a. 4091 aoeidii (5), For- ceto relioto in alium rebgiosae Yiiae porium confu- gere aiatnit In Plandriam itaque profeciua ad Sancti Trudonit monaaterinm Yenii hospes annis iOM-liOl (6)f ei a Theoderieo abbate, qui fehoem g I ^as indolem perspexerat, ad refrenandam Trudo- I aeosiam feritaiem,qu«inier iniesiinaabbaittmbeUa I iagfuerat, iootus ei adjoior reientosesi. Duos per aonos acholarammagisierpfieros primisUiimunim mdimeniis imbnit, ei monaohorum cABiumsaiis Imrbarumsecundum Gnidottem Areiinum feUoissiue eaendaYii. Dein annooirciierli03 prior eledtus» aeeerriao aiudio monaehorum disoiplinam in meUo^ rsmsiaiom r^fbrmare ecepiii Gumquein saluberri^ mo boe consilk» abbaa Theodericua Uberam ei de^ dissaipoteelat«m,consianierpognansoonifa effbros meoaehos, moree eorom emendaYii el somiruia mooittteril aBdifloia resareinaYii. Anao YeroilOO psne desperans de taotiaehls in exsiUum iYit, sed eodem anno roYoeatoS) iandema* 1107 hoc eYidt* ^ ui Qoniacensium UsUs ApndTrudonetlaes inlrodu* osraiinr. Quantum Yero odii quaniumque inYidim Us omnU)us in se suso^perii» ipse, suppHssso qui' dem sno momine, satis tamen aperte indieaYii {7)« Sed hi alus eiiam pericuUs Bodulfus abbati suo fiiMisshBot fuit adjutor conira fleiftrioum dueem Uatbargeneomt qui monasierii adYoeakie major Hesiliiamram moaachlina TrndoaensibM abbaiftitt obtrudere conabaiur. Sei longe majores tempes- taies concusserunt monasterium, cum post Theo-» derici obiium mense ApriH a. 1107 de eUgendo mm abbate dlflMltiAa q««elio«torta essett €um enlm qhi Berihiatiiid f&ti^ba&t ^M pnf ti» tutoi^^m

adepti eneni Heinricum quinium regtm, ab hujus legaiis ei Gisleberio eomiie Duraohiensi adYOcaio in monasierium iUe introduoius eei abbas (8). Qua de causa Roduifusad Adatberonem epiaeopiiaalie* iensem miaaus legaius^ad oojus dominium apecia» bat Sancti Trudonis abbaiia, se adjunzii oomiiem exeroitui Priderict aroliiepisoopi GoloaiensiB ei G<^ defridi duois LoYaniensis, qni eodem tempore Yir- donum ad regem proflciseebantur. Qua inexpedi- tione, quam prssdones potius quam miUlesfaoere Yidebantur (0), cum decem per dies summo oum YitSB perieulo hsBsissei et enimicorum insidtts y^t oYasissei, tantalneum eruperunt adYtrsarioram odla, ut Rodulfus in tutioremloeum Saoeti Lauren- Ui monasterium se reciperet (10)* TandemYero ad doneoTtUam hrn turbes redierunt ; in eooeiUo eaim Heinrioi regls LeodU eodem anno habito Heriman* nns ad usnrpato munere le abdieaYiii et Rodulfus die 80 Jan. 1108 abbas eleotoe, die 18 Pebr. eon^ seoratus esi (il). Gratioribus iaodem pMotdis erepius eet morte Herlmanni, qui aiino 4114 non sinemagnomonasterU eommodoeYitae3tceftsii(lS). Sedmot innoYas ealamitaM ineidttabbfti. BtAhitt enim lM)numinter(sOdefridumLoYaniealeiildueem otGislAbertetn coiniiem Duraehtensem, quo eod«m ahno 1414 in oppidi Sancti Trudonis ineendio mo*' nasteriom etiam tixdom restaarittam ighe adustutd ost (13). QuUb»us ex beUoruiti fluettbus eum Yit emersisset, denuo in altum mare rejfectus est. Nam iu tvahit d6 episcopato Leodiensi exortis contra Alexandrum, queca confirmaYerat itnperAtor, Ro^ dtdfUsfautor erat Fridericiepiscopicanonice elecU* maluitque in exsUium ire anno 1121 quam cum excommnnieato iUo^^ejusque amieis commiinicA^ re(l4).Primum Gandm apudSanotumP^trum com'» moratus, dein Calonlam prof^ctus est, ttt s^odo Priderici arohiepiseopi Coloniensis interesset qna Alexander se ab^piseopato Leodl^adt f eeedere telle ptOMistt. Patilo post d. 8 S8pt. 1121 A monachis Sancti Pantaieonis abbas elecius esi Rodulfus, ma- ghaque cum laude suomm usque ad annum 1123 monasterio prffifuit(15). Quo iempore tesiis inter- fuiieffodiendis reliquiissanciorumThebdsOftkm, ex quibus nonnuUas ad Sanctum Trudonem transmi-

NOTiK

g;

mi

\ t^mpOM FVUl^Hei abb&ti)f, Ut ips^ t^slatur I, 5, btQUs mtotto irgcUnlt itt tainili^ aUnls 1095 et 1099 d^Us apud Wbnk Hdssi^cbe Uttd4sgesch. Ur- kiM^bucn lom. II, Sl.

rs) JU^Uiihm boe mo mdftaum ^^$6 Quix.Yir in

rtDOiPOrotd&hiibud beriUftsimus» bohteadit in Ad- YemHis iuli 4x1^ iidrtftht^ tU bibttotheca regia Bmlitiensi ; itt iiblfo ^em d^ abbaUa Poircetensi eottl^Hbdlt ttetlom^ qiUdem A^dUni occurrit,neque qttM iciiim &Uai i^jud mentio hm f &t. "** . tttttpt» qttp ad Satttttum Tmdonem Veneril 1)0« Btttlud cifchmkcribi nequit. If^iOt^. ddloblltttieQse ApriU TtW^WI Wl, ttl brobatiiV V,

rico regnante Yidisse intra quinque yoI sex annoi monasteriutn a septemdecim monachis esse relicium, unde patei eum jam anno 1 101 apud &uictum Tru- donemcommoi^atum esse. AnttpllO^inauguraUoni noYffi crypt» se interfuisse probai Vt, 2.

(7) YI. 22.

8)Vi2.

1 9) VII, 3, 4.

10) VII, 12.

(11) VII. 15, 16:YIU, 1.

(12) X, 11 *

(13) X, 14, 15. (14)X1, 11, i3, 44.

(15) X(, 16-^18. Cf. episiola 50 de inYenUone sanciorumtliebfleQrumetGaroaJtefidii PaaiaUoiiis ap. Kccard Corpus ftS. mM. «Yi 1 917.

15

RODULFI ABBATIS S, TRUDONIS

16

tit. Anno demum H23 mense Junid rediii ad suos A pestates, locorum redituumque probat eatalogtis^

TnidoneDses, cum tandem Adalberonis episcopi electione Leodiensium res pacatte et in pristinum statum essent redactiB.Sed horribilem sane praebe* bant aspectumresdomesticffi.Rodulfo exsuleGisle- bertus adyocatus mosnasterium denuo tanquaro proe- diomsuumexpilaYerat (16). Quibus miseriisomni- bus circamyestus) aliud consilium animo volvere ccepit abbas Romam proficiscendi^ ut inde sibi sola- tium peteret.Itaque comes factus Aiexandri olim inimici aui, qui peccatorem absolutionem peiitorus «rat, non sine novis et itineris et prmdonum peri- culis per Tusciam Romam annoil26 profectus est. Cum vero resRomanaslonge alias quam exspecta- verat esse vidisset, aano sequenli corporis morbis

quos Sancto Trudoni partim recuperavit» parttm novos acquisivit (23). Quantas vires quodque tem- pus consumpserit in reparando meliusque ssdifi- cando coenobio^ qoomodo dirutum iliud vastum monasterium ad finem perduxerit, Rodulfi conti- Huator nobis testis est (24). Summaque oparay quam in emandanda oKmachorum disciplina po* snerat, ita apud omiies iKmam monasterii famam extulit, monachorum numerus, qui «nte Hodui- fum vix 17 vei 18 fuerat, iiUus temporibus altwum tantum excederet (25). Quibus omnibus adtantum et giorifle et bonsB conditionis fastiginm monaste» rium evectum est, ut postero tempore ad mioora tantum descendere posse videretur. Sed ut stio

factus domom rediit (17). Niliilominus anno 1128 b tempori rebus gesiis, ita posteritati scriptis consu- apostolorum liminaiterum adiit cum eodem Alexan- luit Rodulfus.

dro, quiobexpiandam Simoniam, quapost Adall>e- ronis mortem ipso anno episcopatum adeptus esse accusabatur, Romam erat vocatus (18). Sed ob hoc solum aaoo 1129 in patriam salvus videbatur re- diise, ut novis tempestatibus abriperetur. Anno 1139 Trudonoises crudelissimo bello pressi sunt a GodefindoduceLovaniensi, cujusducatus ab impe- ratore datus erat Waleramno Umburgensi, et a Gisleberto comite, oui advocatia atijudicata erat ob innumerabiles injurias^quibusSanctum Trudonem vexarenon cess«d>at(19). Cumqueinter ipsosillos socios annos tl35 bellum exortum esset, Rodulfus cum suis non minora maia passus est (20). Sed post

Primum intereosquos composuitlibroi obtineni locum GestaprflBdecessornm suorum abbatumTru* donensium, qu» eo consilio litteris mandavit utea conservaret, qucB priorum negligentia pene essent oblitterata, et hocpotissimum moneret posteros, ut priorum socordia vitata suarum renim gestarttm monumeniascripta conderent. Quodeomagis erat mooendum, cum prater illos, qui Vitam sancti Trodonissibi tradendam8umpserant(26), historiae Trudonensium acribend» manum admoverein men- tem venerat sane nemini. Fon tes igitur unde priomm temporum memoria hauriri poterat, exaruerant pene omnes. Nam de iisqusB Adalardi primi tempora

decursum longum malorum spatium ab omnibus q prsBcesseranti i. e. annum 999, memoria servata

his miseriis morte liberatus est. Cum anno jam 1132 paralysi itapercussusesset, ut sioemagno labore ambularenequiret (21), post trigiata annos, quibus in abbatis munere omni cum studio omni- busque animi sui viribus id unum egisset, ut Sancti Trudonis monasterium in meliorem statum redige- ret, die 6 Martii 1138 diem supremum obiit (22). Quod quam feiiciter cesserit inter gravissimas tem-

erat pene nulia ; neque ante Adeiardi II tempora, qui monasterio ad anno 1059 prsBerat, largiua historiflB flumen promanavit. Si jam tredecim iilos Gestorum libros, quos pdmus editor Dacherias uni Rodulfo ascripsit, paulo accuratius inspexe* ris, vix te fugiet ad uno eodemque audore hsee omnia minime soribi potuisse. AUus potius anctor Rodulfi vestigia presso pede secutus est. Mam

NOTiE

(16) XII, 1.

(17) xn, 2, 3.

(18) XII, 5. 6.

(19) XII, 7, 8.

(20) XII, 14.

f 21) XII, 9, 10.

(22j In nonnullis etiam tabulis Rodulfi invenitur : mentio: anno 1119 in charta qua continetur divisio jurium inter monachosTrudonenseshabitantes in Dunk et parochum, quse facta est per ipsum Ro- dulfum, apud Mirffiuml, 520; deinll31 inAndreoe episcopi Ultrajectensisconfinnatione cccIesifiB Albur- gensis data Trudonensibus, ibid. IV, 364 ; deniqpie anno ll36inStephani Metensis episcopi conflrma- tione monasterii Averbodiensis, quse facta estcon- sensu Rodulfi, ibid. 1, 102.

(23) Cf. Rodulfi epistolaad Stephanum episcopum Metensem inlibro IX etX, 2.

(24) IX, 29,30; X, 13. 16—18. XII. 10.

(25) IX. 30.

(26) Primus quicentum circiter annospost sancti Trudonis mortem vitam ejus posteris tradere apud animum constituit^ Donatus erat presbyter, cujus iibeilos lemtur apud Mabillon Act. ord. &mcti Bena dioti sflsc. U, 1069» et CUmqaier in Act SS. Belg. V.

Posthunc Guicardosquidam monaohus Trodoneai sis patroni vitam sibi sumpsit scribendam ssbcuIo undTecimo, cujus liber teneoris nescio quibus tegi- tur ; sed mentionem ejus fecit tertius scriptor VitsR sanctiTrudonisTlieodericus abbas in iibro suo his verbis ; quem (sanctum Trudonem) Umfeante Dona- tusdiaeonus eiposteaGuikarduSf uinusque linguce usqve ad interpretemuterqueperilU Latinitati tradi' derunt, Cf. Surii Act. sanct. Yl, 544.De Theoderioi Vita sancti Trudonis vide Sigebertum De viris il- lustr. cap. 171 IdemTheodericus conscripsit etiam serinonem de translatione sanctorum Trudonis et Eucherii ibid. pag. 566, qui vero nuliius faciendus et momenti. His denique accedunt Stepelini Mira- cula sancti Trudonis lib. II, qui conscripti sunt antea. 10o5;dedicatienim suntGuntramnoabbati, cujustemporibus uitimis miraculis celebrari ccspit sanctiTrudonissepulcrum. Leguntur apudMabiiion Act. sanctorum ord. Ben. ssbc. VI, 2. Recentiori tempore Gerardus Moringus LovanU 1540 et Mola- nus in Natalibus sanctorum Belmi vitsB sancti Tru- donis operam navarunt, quiprsBter illos aliumiibel- iuminterpraBsidiahabuemnt,qnem nominant /n/or« matiodomni Trudonisprioris loci. Inmeamnotitiaiii hnjas argumenti iii>er non venit.

17

GESTA ABB. TRUDON. ^ PROLEGOMENA.

tB

RodolfumaGrimoaeabbateugqueadipttuselectio- A alteroveloeoquodammodoexipsiusRodulfiperfona

oem auQO 1 108 res Trudooensium prosecutum esse exillis apparet verbis» quae sub fiuemllbri septimi subjunxit liV^tttf enimadhucpaxfmldeHerimanno, adhucreslal indedicendagravis inquielatio,quam%lU scribendam seroamuSy qui gesta hujus abbatis post d(minnm Theodericum assumel sibiscribenda,qui si /ideUs dUigeHsque relator exstiterit.imeret gestis kujus abbaiis, quid Eerimannus ei fecerit et qualem no* vissvne finem habuerit, Neque postea coasiiium mutavit, sed alius calamnm a Hoduifo deposilum reeepit, et sequentibus sex usque ad deoimum ter- tiumlibrisbtstoriamTruJooeasium usque adaunum 1136 circtter deduxit (27). Nam, etsi eadem fere scribendi rutionetisusest Rodulti historiarum con-

scribere conatus est, quod fecit e. g. vm, 15 ubi hasc leguntur : de quibus (i. e. turbis inter Theode- ricum et Herimannum) superius yirtem atiquam teti- gimus ; at non ipse sed Rodulfus est qui has turbas desoripsit; ahoqueloco de iisdem abbalum conten- tionibus, quasnon tetigit,dicit idem^^uo^ superius dixifnus (30).

Huic conscribendo operi quodseptemcontinetur libris, post multas gravesque exantlatas miserias manum admovit Rodulfus abbas (31). Et si quid video uno tenore composuit librum suum exeunta anno 1 1 1 4 vel anno 1 1 1 5 • Q uod haec mihi persuadere videntur argumenta, uitimis suis, q\m supraattuli- mus, verbis probat Rodulfus, novissime obiisse

tinnator primus, suamque narrationemcumallera r Herimannumusurpatorem,quodannolll4factum

illaconjunxitarctissime,tamennemouausdubitabit, quiu minime Rodulfus,sed continuator sit qui hffic eoQscripserit Quod quo magis in aperto sit, non- nulios apponam locos, qui sententiam iilam certo certiusconfirmabunt. Vlil, 17 continuatorhochabet verl>a : Quse autem postea secuta sunt, usque dum abbaiiimmtraret (Rodulfus) etquomodo introierit, puto, quod satis ittde scriptor prcecedentis historice prmlocutussit; ad iltumrecurrat quisquis hcec diU- genterscire desiderat. X,:iO ad Roiiulli epistolam.ad Stephanum episcopum Metensem supplementaqufi»- dam se addere velle scribit : Neeesse est, ait, nos amodo ad priorem narrationis ordinem redire, ut siquidforte omisit (Rodulfus), aut obscurius, quia brevius,posuit,nostranarratiorestituatet elucidet. XI, 2, Rodulfus est domnus abbas ; XU, 9 iu descri- bendo ejus morbo Rodulf us nominatur caput nostrum, denique Xll, iO eum his verbis sum narrationis te- stem fecit auctor, ut ipse referre solebat. Quibus argumentismiDime convellendis vix estquod addam, quod Rodulfus ipse de se abbatesuppresso tantum nomine loquitur (28) ; idem non fecit continuator, qoi eom formosumpulchrequelitteratom juvenem, et alio loco pulchre personatum foisse dioit (29), quoda viro tam modesto scribi potuissenemo sane fociie credat. Continuatordemum secundus in sua praBfatiooe satts aperte indicavit priora tempora non abuno auctore essedescripta his verbis : Quoniam tribulationes ecelesice nostrce — stylo quorumdamsa' p%enHum iUustrari meruerunt, etc. Neque ideo hfisc

esse legimus (32). Alio ioco primum monasterii iu- oendiuma. 1086 narraturus, ad aliud,etnifaIIorad illud incendium, quod factum est die 19 Jul. ill4 Sancti Trudonis oppidi, respexit liis verbis : Unde ipsialiquando meminimus el post prcesentes vidimus, non\solumoppidum nostrum incendioprorsus confla- grasse, verum, etc, (33). Uoo loco monasterii suo tempore denuo restaurali fecit mentionem (34), at, cum ecclesiam auno 1115 summis viribus reparari coeptam (35) silentio preeterierit, auctorem hunc annum scribendo transgressum nonesseconjicimus. Minime vero eodem tempore in lucem pubUcam emisitlibrum ; maluitenim eumtanquam testamen- tum posteristradere, utprobant verba ejus in pne- , fatione (36). Fontes ex quibus narratio hauriri ' poterat^iaud itabenigne promanabant ; erant potius obintestinasturbas vix unquamsedandasinterrupti etparctssimi, et merito Rodulfus modo negligentiam antiquorum homioum modo conditionem eorum htteris minime faventem vehementer dolet (37). Libri et tabulse quas in auxillium sibi adsciscere pote- rat,8untpaucissimaB.MenlionemquidemfecittabuIa- rii monasterii.sed senunquam quodibi quaesitsritin. venirepotuisseprofltetur ; nequebibUotheca meliora pr6esidiatrideturpr6ebui8se(38).ExUbrislaudavitvel Donati velTheoderici Vitamsancti Trudonis, Yitam sanotiRemaelietcodicem quemdam, in quo prster alialegebantur nominaantiquorum abbatum usquead Adelardumll, quorum posterloribus appositi erant numeriannorumet regni et Christi nati. Quasnotu-

commoveri posaevidentur, qood continuator uno D la8tenui88imas,proutinlU)eUoinvenerat, in praefa-

NOT^

(27) Quod videront etiam auotores libri Eistoire im.de ta France XI, 675.

(28) In libro septimo. (i9)Vin, 4;IX,47. (90) X, 5.

(31) 1, 8. No9 autem qui adhuc supersumus, sicut ftageUMir(gDeietindiifMtionissuperloeumnostf*um non vidinms ineepisse, iia quoque gravissima anvie- tale ingemisdmus adhuc quotidie necdum desiisse. Com his cf. III, 1, et pr»fationem.

m X, it.

(33) Quodcopiosissime narratur X, i4.

(34) ni«i2 ; quo loco voce ecclesia eam non de

ffidificio sed de toto monasterio usum esse ap- paret.

(35) Quodprobatur X, i6, ubi monasteriuin idem est quod nostris munster. Accedit quod Rodulfus ipse in eplstola ad Stephanum Metensem, quam uestorum quasi supplementumanno ii36 scripsit, ecclesi» anno iii7 denuo consecrat» ab Obberto Leodiensi episcopo fecit mentionem IX, 29.

(36) Dum adhuc in come, qua nunc agonizatis, positus essem.

(37) I, 2. 4 ; m, iO. (38)Fr»fotioIlI, ii.

19

nODOLPf ABBAttS 8. TRUDONIS

20

tfoiiA eiMripslt. Gx alk> libro Ihasanrt San^tl Tru- donis oatalogam addidit, quem aniio 870 Ad Tentii Meteiisisapisoopilogati oonsoHpseruat^ao). Beliqua Yero omnia ez iis sibi petivit qun antiquorum fira* trura et testium ooullatorum veridioa narratione didieeraf, Yei longotemporis spatio prior etabbas Trudonensium suis ooulis ipse Yiderat.Quas auotori- tates in prfiBfatione his apertis indioavit terbis : Ctttera verofideliumvirorufn, quih(Bcviderunt,aut eo$ qtH hasc viderant,relatu didiei ; quce meprmsente aut me jam juveneexisienteacta sunt aliquantula ftdilisiimce quidem memorice mandabo, Et pauio post : A secundoautem Adelardousqueadmequid- quidreferam, aut ipse vidi aut videre potui, et quce non vidif eorwn relatione qui hcec viderunt didici. Antiquorum narrationes praBoipue in libro primo seoutusest^qui historiam tiium abbatum Adelardi , I Guntramni, Adelardi II, annis 999—1082 oontinet (40) longe yero majorem narrandi messem in de- soribendis potuit faoere iiiis temporibus, qn» Ade- lardi 11 mortem et Theoderioi obitum interoessere, quorum Tiginti quinque annorum historiam in reliquis sex libris ex iis qu» toI a testibus ooulatis audierat(4l velipse Yiderat(42)posteritatitradidit.Quibus pr»- iidiis ad]utus,rerumsoriptorismunu8,ut resgestas vere sinoereque sorii>eret, ita profecto administra- vit, uthano laudem,quod partes suas bene egerit, ei negare non possis. Harissime enim quod sdam erravit (43), et oharissimam quam sibi finzit muneris imaginem a rerum soriptoresusoeptihis verbisbone descripsit (44) : Nemo me mordeat, nemo michidetra" hatf si veritatem loqui ipsa mecompellatveritas;^ historiografi debitum estnecassentatione nec amore

A nee odio nee timore a veritatis tramUe diclinare scribam i§itur,Deoteste, sicftt a multisdidici, et ut veracius exquirereafratribusquoquepotuitquierani apudnos tunc temporis, et quimecumpostea indeore ad osista sunt locuti. Nequeartisoritio»,quainini- me oarere potest qui res pr»teritas vult memorias oommendare,ob]itus est| sed in singulorum testiam narrationibus ezaminandis aocuratum se prasbet at- que providum virum, qui qusB fide minus digna viderentur non uno looo aperte indieavit (45). At verumest^ nonnuilasilentioprstereundaesse satius duzit, qu» se pudore ordinis sui feoisse profite- tur (48), Altiores etiam sensus in narrandls rebus ipsis non desiderantur, quibus velut fundamento totam narrationem stiperstruzit, Ex his hano pK>tis-

B simum sententiis haud pauois repetivit loois (47), omnes eaiamitates Trudonensibus iliatas posnas esse a Justo Deoezaotas, od luxum superbiamque qua rebus seoundis ad oaptandam vanam glorioiam se abripi passi essent. fn dijudioandis rebus politiois et eoolesiastiois ez parte Romani pontiflois auotorem stare viz est quod mireris, si oogitaveris eum iilo tempore fuisse eduoatum, quo Gregorius VII pon« ficatui libertatem ab imperio vindioare ooeparit. Itaquein rebuseoclesiastioisAomanopontifioi ma- gis obediendum esse quam imperatori aperte in- dioat (48). Si Jam qu»ris quomodo tantametrerum gestarum et sententiarum molem digesserit, eum unamiilam viam ingressum essehaudnegabis, qua in serii)endis rebus tam perplezis tamque turbatifl inoedi poterat, quamipse desoripsit viam his Terbis ab initio libri sezti ; Cumvariasabbatum commutch tionespost obitum abbatisAdelardisecundiretulimus

mTM

19)1,3.

40) Exempla quomodo ex senioribus firatribus antiquiorem monasterii historiam quffisierit ipseaf- fertinprsfatione : Sednequequisqttam eratantiquis defratribust qui se usquam hoc tegendo reperuse, vel unquam audiendo didicisse dieeret, ut eg^ seirs oucerebam. Quibusoum estconjungendumquodde StepelinonarraturVIII, 8,qui eiantiquarumrerum auotor erat.

4i) Hi sunt loei qaibus ad aliorum testiiim nar^ rationem respezit : Pr»f., Quodfidelmm narraHons didici^breviter referam.l,i ,de Adelardo I|de qui obiit anno 1034 legimus : Unde et usque in hodiemum D diem deeo a plerisque solettale quid memoriale re- ferri. Ibid. de eodem, aiunt et r^^erri audM; 1, 3, acctdtmco(^otmittis;ibid.deGuntramno,atidtt;imt<«; III, 3,at4€fttHmti5, de Lanzone abbatea.i085 aLiu-

EDuis fautoribus in turri obsesso ; in, 8, dtci/t«r,de einrico episcopo Leodiensi oum Trudonis urbem videretoonorematam ; infBiioissimamurbisoIadem postea audivitamonachis quibusdam,9Ut diupostea nobiscum fuerunt, e. g. oum StepeHno sopramemo- rato diu vivefoat sn monasterio^qui »que testishis rebnsinterfuerat ;IV,4, audivimui, defraudequam monasterium a, 4088 est perpessum ; IV, 41, de Uuponie itinere a. 4094 ad imperatorem in Lango- bardiam faoto, sicuta multis didiei \ V, l,deinopia monasterii post Liuponis roortem, nonnullos ore proprio audivi referre ; V, 6, aiunt fraires ; VI, », miseriam, qu» primo Theoderid ftempore ch*citer a. 4404 pressit monasterium, desoripsit seeundum quod audivimus maximaqueexparteipse vidi ;VII,

2, de Herimanno juniore unum habet testem qu cum illo erat, oum denuo in monasterium irru. pisset.

(42) Qu» sequuntur inde ab inennte libro flezto Rodulfus ez sua ipsius oognitione narravit, ut ac- ourato probat, rerum descriptio et ipsa ejus verba testantur ; VI, i i , ipse oeulis vidit summam I»ti(iam qua receptus esi Theodericus abbas anno 4108,cum ezezsiliorediret; VI, 19^ omnibus viribuslai>oravit ut inter Heinrioum auoem Limburgensem et "nieo- derioum abbatum paz constitueretur. Reiiqua om- nia ipse testis oculatus litteris mandavit ; cf YII,

3, 13.

(48)1, 6. Qiselam imperatrioemoum sanota Guni* gunda videtur oonf udisse, aliisque quibusdam loeis, ni failor, in oomputandis annis iapsusest ; e. g. II, 43; VI, 25.

(44)IV, ii.

(45) Pr»f. : Nam de supradictis cmteris nichit accepiquodfideeertaproferreaudeam, 1, 4 : Atunde hoc potissimum accidisset, fide piena relatione non didici, 1, 4 : Nonpluradidicimus ; 1, 5 : Quo ordinenon di^cimus;lb,:Ouomodovero inde transierU Hersfel diam nescimus, sed quod ex eo transierit didicimus.- I, 42 : Quod verisne an falsis haminum fieret sugges- tionibus, hoc Bomino Deo nemo novit meHus, ete. ; lY, II : de Herimanno seniore nt At^ didieimus quod di* gnmn memoria videatur.

(46) Pr»f. IV, ii.

(47)IL 1,4,8, 19 111,2,7,9. (48) III, 2.

21

GESTA ABB. TRUDOIf — PROLBOOMENA.

tt

eertam annmm senem propter violentioi eorum et ftequentee ^ection€setregre$sk>nessingulorum ne- quaqucmtenerepotuimus.Nam uhi nullus legitimus ordosuceeilentuimsibiabbatumservabntur-^observa-' rifaeileeertusannorumnumerusnonpotuitdesingU' ti$,maxime,etiamsiposset,cumfamiliari sempernos' tris negligentia nemoeratqui operam impenderet. Recte etbene; namsi annalibus haec omnia auctor inclasisset, non sine magno perspicuitatis damno largissimum narrationis fluTium interrupisset.

Sed Tir omnibus eruditionis prmMdiis ornatusin componendo fioc uno Gestorumlibrosibi viz satis* facere potuit Ezstant haud pauca doctrinffi et ditigentisejus speciminahoc loco enumeranda.ex quibQBnonnuUahisGestisdabimussubjuncta.Primo loco hicccnsendnsuntRodulft epistoIeB,quibu8 ex parte Gestorum suppiementa haud contemnenda coQtinentur. Ex bis pr» caBteris mentione sunt di- goissim» littene ad Siephanum episcopum Meten- lem, a. 1136 dats, quas servatas debemus conti- nuatori primo, qui eas librum tanquam nonum Gestis ipsisiprudenti consilio inseruit. Hoc potissi- fflum anteoculos habebatRodulfus, utenumeraret ea pnedia iuona8terii,qu8B ipse sive nova acquisierat siteinj uste possidentibus extorserat.Quem bouorum indicem, si novaaccesserint, suo tempore complere apodaoimum constituerat,ideoque Metensi episcopo eommendaverat ut sua auctoritate bunc bonorum Trudonensium statum integrumservaret.Quaeom- nia ex tabulario Trudonensi hausit (40). Ad eum- dem Stephanum aliam scripsit epistolam quesiteQi haberi potest Gestorum supplementum, de injuriis et vexationibns quibus Otto comes Duracbiensis, ffiiaf Gi8lei>erti advocati, Sancti Trudonis mona- sterium per longum.tempus presserat. De in ventione porroreliquiarum sanctorum Thebaeorum deque tempore qao apud monachos Sancta Pantaleonis vivebat, nberrimam oonscripsit narrationem anno 1123 inepistolaadTrudonenses^SO). Acceditquar- taepi8tola,copiosioriUa, qua contineturdissertatio id eosdem monachos Sancti Pantaleonisi qui a

A Rodulpho consilium petierant deTiroquodam diTite quifllium iisdederatmonachumeducandum,h8Bre« ditateejus retenta sob vitanda SimonisB specie, Scripta est epistola postannumii25(51). Quintam. brevem vero^ dedit inter annos 1119 et 1138 ad Waieramnum ducem deTrudonensis advocatijuribus. Nonnulla aliaqusBcomposuitopusculaaut perierunt aut felicem fortasse exspectant inventorem. Teste oontiQuatoreprimo Rodulfus ipseomnium suorum operum confecit catalogum,quem ab illo desoriptum non essc dolomus (52). Ex quibus videtur fuisse gravissimum opus septem libris conscriptum contra Simoniacos, de quo hsBc leguntur (53). Bxstat et aliud volumen septem librortm ejus, quos contra Simoniacos scripsit, quatuor ratione, tribus agens

B auctoritatibus, CaiunpsLtytxmipse servavitfragmen- tum in libello ad monachos Sancti Pantaleoois, ut his patet verbis, qua hoc loco repetere liceat : Ad qu(eprobanda{BTgamenisL contra Simoniacos) cum per campos sanctarum Scripturarum aliquando luds- remusMcpila multis et variis auetoritatumftoribus respersimus nostra vestigia, Bxrtant volumina per qum scribendo modo recurrsrepiget^ vestro tamen amorepauca reeoltigere libet, Nemo facile dubitabit quin ad opus supralaudatum re8pexerltauctor,quod abeo ante annum 1123 lucidatum esse apparet. Anno primo quo apud Trudonenses morabatur, jubente Theodorico abbate collectionem canonum conscripsit, quam oontinuator primus utilissimas yocdLicompitationes,*plenaspturimarumdivinarum

Q sententiamm et multorum decreta concitiorum (54). Ad Alexandrum Leodiensem anno yidetur 1119 de injustaejus episcopatus InvaBioneetde electione canonica misit epistolam, quod sciam» non serva- tam (55). Praterea duo composult carmina de in- cendio, quod Sancti Trudonis oppidum anno lil4 consumpsit, quibus acerrime perstringens Godefri- dum ducem Lovaniensem, in manus ejus inourrit odium (55), et aliud carmen de Eucharistia (57). Deniquecantus ecclesiasticos hjmnosque panxit,et grad uale conscripsit ad moderandum oantum mona-

NOTiE.

(49) IX, 22,24.

(50) Acta tranalHtionis prioiui edidit Surius in ^ Aetis sanctorum etpost eumexcodica Trudonensi Vartane et Durand in Goileot. amplisi. Yl, 10i4.

(5i) Uoacum Sibertiepistolaad Rodulphumedtdit eam Mabilloa io Aoatecl. veterib., p. 465.

(52) VIll, 15. Exstal volumen opusculorum ejus, m cujta prxfatione invenitur quid scripserit, quid modtilatus fuerit, et eur et qt^ando.

(53) I. l. Mabilloaii tempore servabator oodex hujaa lil>ri io monasterio Gemblaeeosi, sed postea imparabiU ut videtur damoooonaumptus est Qua- lis fuerit argumenti, ex Mabiliooii annotatione,qui eo^cem iospexerat, in Aoaleet. veterib. p. 465 ooo- jici potesl, quam hoe looo repetere lioeat : Votumen iiiud uti eiiuas prmmissas epistolasinveniinlribtio' ikseaQembiaeensisubhoeemordio: « Budolfusgratia Deisanctique7\-udomsidquoest,Liebsrto suosatutem^ Scio me ante tibrum morosius hac iltacque defer- ri, • etc, Tum incipitprxfatio : « Nuper tibi,frater Lie- tmHs^sirifssram HMlumquemlabsnnthum primce "^ — 7 nmiulavtramf* eteJnfnima iihroprimast^

et maximam hssresimesseSimoniam ostendit. In se^ eundo depiorat quod nihil maximum aut mmimum tune essst indomo Dei, quod^uaiictmque modo non essst vsnak, In terlio ab agris meipiens, id est a pres" byterisv%liairum,progreditur usque ad reetoru et maqistratusecclesiarHm,ostendens quomodosoleant cterici fieri et eectesiassuseipere.ln quartoab agris transit ad urbes agens ds venditionibus prmbsndarum et omnium offieiorumqumsuntinecelesia.Inquinto sibiobjieitquoddsmonachis toquensSimonias eorum dissimutet, In duobusposterioribuspurgatsedeeius- dem obisetis. Eumdem codicem pastea iooeodio penisse adnoUt Mabillon Ann.VI, 1^5. Alioaoodex servabatur in monasterio VillariaAsi teata Sandaro in Biblioth. Belg. 1.271.

(54)ViI, 4. Cf. Lebeuf Dissertations sur l^ktsioire de Paris, H, 130.

(55)XI, 0.

(56) X, 14.

(57) Ex quo quatuor tantum versos servati euot, qui ieguntur ex Groppero, qui eos prinus dedit Eist. titt. delaFr.M, 686. Rodulfofalso asGii(pi«m

23

RODULFl ABBATIS 6. TRUDOWIS

ik

choramsatis iDciU(uin(58). Yirum libris scribendis A ipse uoQviditRodulfum habebal testeoi (70) et imo

tamdedituoimagnumeruditionisapparatutnlegen- dis aliis scriptoribus sibicomparasse facile conjicias. Sed veterumsententiis Hbros suos minus quamalii distinxit ; unum tantum Horatiilocum inveni (59). Sapiuslaudavil EcclesiaB Patres Hieronymum, Au- gustinum,Gregorium,Benedictum (60) et canones, quibus scribendis et legendis summam operam Tidetur navasse (61), Vitasque sanctorum Mauri, Luciee.LaurentiiiCaeciliae (62). Heec deHodulfo.

De Gestorum abbatum Trudonensium continua* tore primo pauca tantumpossuntafferri.Nam mo- nachi hujus Trudonensis (63) ne nomen quidem posteritati traditum est, sed oplimum sui monu- mentum incontinuatione posuit,inquaeum rerum

loco quid seuserit, quid cogilaverit ille quantaque fuerit animi ejus perturbatio copiosius descripsit ; qusomniauniusRodulfi tantum auctoritate poste- rilati tradi potuerunt (71). Ex hmpidissimis igitur fontibus ubique suamhausithistoriam^quamGesto- rum libris sex posterioribus composuit. In ipsa scribendi ratione jam supra monuimuscum in Ro- duifum quasi in exemplar clarissimum intuitum esse, eumque id praeoipue egisse, utsuoslibrosillis adaptaret quam arctissime, unumque ex utraque parte volumen conficeret ; quod quam feUciter ad effectum perduxerit nemo non videt.

Post primum hunc continuatorem praeterlapsi suntanni quadragintaduo,antequam unusexposte-

scriptorem invenies Rodulfo vix inferiorem. De- g ris,quo8 Rodulfus ad scribendam historiam exci-

duxit Gesta abbatum usque ad annum 1136 (64), nequehdut itadiu postvidetureaoonscripsisse in- tra annos 1136 et 1138. Quod ni falloranteRodulfi obitum 6 Mart. 1138 factum est ; nam ultima fata viri a seomnibus laudibus ornati minime sane si- lentio praeteriisset auotor, si illo tempore jam acci- dis8ent,quolibro suo finem eratimpositurus. Aperte indicat se quaetradituruBeratexhausisse, nullam- que scribendi materiem superesse, seque priora qufle scripserit relegisse (65). Quibuscum consentit Gestorum oodex antiquior, in quodesideraturbre- yIs illa de morte Rodulti narratio, legitur vero in altero oodice Bruxellensi. Postero itaque tempore videtur esse adjecta,etsiquid,videoacontinuatore

tare voluerat.ad exsequendam hanc exhortationem se accingeret,cum jamhaud paucfle res, quee priori tempore accuratius scribi potuerant, oblivione es> sentobfuscats. Gontinuator secundusquatuorlibris sibi soribendam sumpsithistoriamabbatumFoioar- di, Gerardi, Wirici, i. e. annorum 1138-1183, quo- rumillosduobusprioribus, huno duobus posterio- ribus paulo uberius absolvit. Nam hoc prflecipue sibi proposuit ut Wiricumabbatem,cujustempore vivebat ipse, ita celebraret, ut merita ejus videre- tur postulare. Quodconsilium ullimis suishisindi- cavit verbis(72) : Dignum est igilur ut tanti patris operum et muUiplicum beneficiorumgrata memoria in benedictioneapudposieros habeatur,quorumusu

secundo.qui ad eam primis his videtur respexisse p bus et commodis tam egregie tamque paierne desu

YerbhiAnnoigitur Inc. Dom, 1138— de/u9ic/o, ut prmdiximus, pridie Non. Mart. abbate Rodulfo, etc. (66). Itaque vivente Rodulfo abbate prima Gestorum oontinuatio scripta est (67). Quin imo jam Rodulfi prioratustemporeinter monachosvide- tur fuisse auotor, nam quomodo fuerit tunc vita monachica vix ab alio quam ab oculato teste tam acourate soribi poterat (68). Et ni fallor unus erat ex fidelissimis Rodulfi amiois, nam aocurate enar- rat,qui potissimum fuerint viri qui abbatis fami- liaritate usi essent (69), prooulque dubio in iis quas

dasse luce clarius comprobatur. Ei ergo commune precum conferamus juvamen, orantes, ut spiritus ejus in pace requiescat. Quibus verbis hoo etiam elucere videtur, quod auctor haud ita diu post Wi- rici mortem a. 1 183 opus suum aggressusest. Neque arctioribus Qnibuscircumscribi videtur posse tem- pus quo librum suumoompo5uit,nam|olariora de- siderantur indioia ; Wirici vero eum fuisse »qua- lem, qui annoll55 ad abbatis munus eveotus est, apparet. Rebus enim anno 1167 in Italia gestis se fuisse eequalem indicat (73), anno 1169 reliquiis

NOTiE.

esse Vitam Lietberti episcopi Cameraeensis^ qui obiit anno K)76, aMabillonio Anal. vet. p. 465 et in , AnnalibusV, 102. quod |^t hunc repetierunt alii, observaaitBethmannusm Gestisepisc. Cameraoen- sium Mon. Germ. Scripl. Vil» 398, n. 47 Neque alias Rodulfl Vita Petri yenerabilis abbatis Ciuniaoensis nostro dari potest, quod mera videtur esse conje- ctura Fabricii in Biblioth. soript. med. Latin.

(58) VIII, 5. Vide etiam narralionem de Rodulfi morte.

~ (59) IX, 30. Qui sit pbjsieas oujus affert verba in prasfatione nescio.

(60) Omnes epistola ad monaohos Sanoti Pan- taleonis.

(61) 11,10, 11.

(62) Epistolaad mon. Sancti Pant

(63) Hoceum fuisse et per se patet et ipse indica- vit, e. R. VIII, 5, 7, 11, aliisque locis.

(64) XII, 15,

(65) XIII, 2, 3.

(67)Non obstare videturIoou8anu8VIII,10,unde fortasseconjictas oontinuationem soriptam esse post morlem Rodulfi ; leguntur enim ibi Tcrba toioque vita iUius tempore malas qoasdam monachorum consuetudinesesserepressas.Namminime hoo uno modo,opinor,interpretanda sunt illa verba, ut vi- tam Roaulft jam preeterisse credamus.

(68) VIII, 9, 10 ; X, 4. Turbis post OU>erti Leo- diensis mortem exortis 1119 testis intererat ooula- intisicvidimuSy sic aHdivimus,sic seribimus, dieit de iUis. XIII,9,t;tdimii«de Rodulftdieittemporibus.

(69) VIII, 18. Atque in tantum — rem quam cer^ tissime scio fidelissime refemm ecce t coram Deo, quianan mentior~-quodnullusfrairumtam cama- litertamquespiriiuQMierpoterateiessefamUariSttXc.

(70) VIII, 2 sqq. in narranda Rodulft juventute, e. g. XIII, 8, seniores fratres habet testes.

(71) X, 12.

(72) IV, 32.

(73) III, il. Quodnecmin di^Um vemat nosque, qtMrtinwsinterfkiimus, uipoie iongo terrarum od

GGSTA ABB. TRUDON. -- PROLEGOMENA.

^

stncti Lietberti effodiendis testis oculatus inter- A doctoruiDvironimmore^utitadicam^perftcrutanda

fuit f74), itemque miraculoquo sanctorum reliquiis militis oujusdam bracbium videbatur saoatum esse (73). Reliqua scribendi praesidia potissimum e Saneti Trudoois labulario sibi petiit. Sunt litteraB tabula»qae publioae, quas partim laudavit partim in ipsum textum integras iaseruit (79). Ex libris duos tantum quod sciam inter subsidia admisit : Sige- berti continuationem Gemblacensem (77), ettriuno- phum sancti Lamberti (78), quas in universuni magis excerpsit quam ad verbum descripsit.Itaque Dt minora erant ejus prsBsidia, ita in scribendis rebus minime ad eamdem ut Rodulfua et cootinua- tor primus potuit perveoire laudem. Minus enim ben^ne profluere videtur rerum narrandarum co-

sibisumpsit.Duaeigitur terliaecontinuationis partes suntdiscernendaB ; prior, in qualibris tribus mo- nasterii origines abanno 628 usque999conscripsit, et posterior altera, in qua eorum abbatum, qui monasterio annis 1183 usque 1366 praeerant^histo- riam libris duobus posteritati mandavit. Quam continuationem duplicem eo consilio auctor com- posuit, utcum vetustioribus Gestorum libris suos accurate conjungeret, et ita quidem ut partem primam praemitteret operi Roduiri,aiteram tanquam continuationem tertiam antecedentibussubnecteret. Sed non iu hoc unoacquievit ; lotamTrudonensium historiam adornare omniaque, quas vel ab aliis scripta invenerat vel scripserat ipse» in unum Ge-

pia,minorestipiiusnarrationisperspicuitas,mioor \^ storum abbatum Trudoniensum volumen redigere

simplex illa venustas ; sunt potius omoia arida magis etjejunaminusque apta adanimumcommo- vendum. Nequeejusdemsuntmomenti quasposte- ritati tradidit res gestas. Priores rerum scriptores non unum suum monasterium respexeraQt,neque soae provinciae aut imperii historiam a auo munere amandaverant, quod saepissime Ihoii continoator secondus. Insimpiicioribusenimhis rebus potisssi- mum aequievit, in enumerandis monasterii juribus et redditibus, in iidelium donationibua, in descri- bendis aedifioiis noviter constructis, in enarrandis sanctorum inventionibus aliisque hujuscemodi re- bus ; in secunda demum parte libri quarti ad alia scribenda animum vertit (79). Eruditionis etiam specimina sunt rarissima: uootantumloco, si quid video, Horatii laudavitversum (80).

Longedeniquelatiorem campum sibi percurren* dum statuit, qui ilium excepit continuator tertius. li enim Trudonensium abbatum Gesta deduxit ab aono 1183 usque ad annum 1366, longeque diffici- lius erat quod sibi proposuerat exsequendum con- silium. Namnon modo Gestorumcontinuationem sed etiam suppiementa dare conatus est, et quod Rodulfus ante annos ducentos quinquaginta perfi- eere non potuerat, ut de primordiis monasterii Sancti Trodonis 8crii>eret, hoc sibi difflcilius non esse continuator tertiusopinabatur. Priores, rerom magna ex parte tesles oculaiiysua praecipue tempora deschpserunt, hic anticuissima etiam

etcompingere conatus est, itaut ex antiquissimis temporibus.usque ad ea quae novissime erantgesta lector descendere posset. Quod eonsilium in prae- fatiooe primae partis uberius exposuit auctor^ et quomodo absolveiit, probatur aperte ilio io quo servatae sunt hae continuationescodice Bruxeliensi. Soripta enim invenit in codice saeculi xu Gesta Rodulfi primique con(iuuatoris,cum quibussecun* dam conjuoxit cootiouatiooem, quae io codice daeculi xni erat cootenta (81). Uuic duplici volu- mioitaoquam primam (82)etquartam(83)addidit partem quae ipse saeculo decimo quarto oooscripse • rat. Sed oeque hoc ei satis erat. Ubi plura aut meliora postehs se tradere posse quam Roduifus opioabatur, haud pauca ex illius libro rasuris de- levit, suaqueinipsum textum intrusit aut in mar- gine annotavit, ex parte tanquam ab ipso Roduifo essent scripta ; quas inlerpolationes Incidenlia ap- peUavit. Utin unum denique ordinem omnia redi- geret, io capita etiam Rodulli iibrum divisit, quod iiii ipsi minime in mentem venerat. Hoc modo Trudonensiumsoriptorumcorpuscondiditoontinua- tor quartus. Quis foeritaccuratushicatquediligens auctor, utrum monachusanfortasse abbasTrudo- nensis, hoo ex tenebris in lucem produci non po- test ;hoc unum apparet,eum fuisse Trudonensem, Ne nebusnoYissimegestismanum admoveret l>ene sibi cavit, ne, ut ipse in praefatione profitetur, si tempora D gestarumrerum veritatempet*sequerer,quorumdam

NOTiE

eis semoli ipaiiOt faUa referre credat, etc.

(74) IV, i, Nobisque Deum et ejus mariyrem (Li- bertum) — coHaudantiims, etc.lbid. Rol>erium du- cem HaslHmia — ibidem cum uxore sua sepultum semorumnoHrorum aitestationedidicimus, etc. lY, %, Aperto-^forwmne invenimus sareofagum, etc.

(75) IV, 9. NobiMque subito inchoanHbus hym^ num, ete.

(76) 1,3, tabnlas laodat Stephaoi Metensis epi- scopiTrudoneQsiboedatas; 1, 5,aliamdehle qua- dam ioter Forcardum abbatem et Arooldum de Diast ; f «ll^chartamdooatiooieTegnonis cojusdam ; III, lO,Alexandri arcbidiaconi, Heinrici episcopi Leodiensis et Victoris papae contirmationis tabulas ni, 7, in narratione seontus est litteras quas all79 PrklflncaB I et Adrianuspapa miserunt aitercontra aherum ; Itl, ll^ Raynaldi ar^^iepincopi Golonien-

sis epistolam de rebusin Italia gestis a. 1167 ex parte descripsit. (77)1,3.

(78) I, 4.

(79) Sed cfr. etiam III, 7 ; IV, 26.

(80) in, 6.

(81) Praef. part. I. Deinde consequenter trium abbattm gesta,quiRodulfoimmediiate tuccesserunt in antiquo libeilo sciipta inveniens annexi.

(82) Ibid. Pauca que coltegiad continuandum re- rum gestarum ordinem, libris per venerabtlem do- mnum Rodnifum degestis novem ahbaitim nobiiUei* digestis anteponere curavi.

iX^)\b\&, Postremo autem posui duodeeim ab- batum gesta, qui prmfueruni abanno Domini 1180 (errat ; 1 183) usque ad obiium Roberii abbatii, oui obiii anno Dom, 1366. Et sub flnem cjusdeni pma-

«T

RODULFI ABBATI9 9. TRUDONIS

forsmfqu(adku€9uper$tite$8tmt, o/feH$amineurre' rem, aut $% a veritate di$cederem, adulatiani^ $eu mendatii nota fu$earer. Etob eamdem siQe dubfo cansam satis dia post annum 1366 opus ad flnem perduxlt ; uno enim locd mentionem fecit annl i 372 (84) alioque pestem quamdam usqnd ad annnm 1383 (85) durassetestatur, et Zacheus, abbas, Ro- berti successor, cujus subftnemlibri fecitmentio- nem, anno 1391 obiit (86). Bst hic seribendi ter« minus qui excedi nequit» nam equidem posterioris temporis indicia non invenL DiVersi generis sunt subsidia qufein conflciendaparteprima continua- tionis adhibuit, qus descripsit ita in prflefatione : Evoluti$ tandem bibliotheee no$tre libri$ et cartha- rum eopfi$paueaque,e\c,QMibiis^cctdi{ antiquarum rerum memoria, qucB monachurum ore circumfe- ret>atur. Verumest,reseetisomnibusqu«Bdetcripsit auctor, nonnulta restant quap et post Roduifum memoria sunt haud indigna.Ordinem chronologicum totiusque librifundamentaex Sigebertodesumpsit, ut apparet ubivis usque ad flnem partis prim»^ inque iis quae incidentia appellayit ; unoqne ioco Sigeberti auctarium Affligemense exscripsit (87). Neque minorem messem fecit ex sanctorum Vitis; sunt veroquas in anxilium yocavit hn :Theoderict Vita Sancti Trudonis (88), Vita sanctorum Theo- dardi (89j, Amandi (90), Ghlodulfl (9{), Sigeberti regis (92), Bemacli (93), sancti Beregisi (94),Beneri, Vita sancti Lamberti (95), Ruberti (96), Eucherii (97), Visio sancti Eucherii (98), BigolMrti (99), Stepelini Miracula sancti Trudonis (100),Vita Bru- nonis (101)» Sigeberti Vlta Theoderici episcopi Metensis (lOt), Vita Balderici (103) episcopi Leo«

A diensia. Ria addidit Martinum Polonum (104), et fortasse Martinum Minoritam (106) quem inter anctoris fontes fuisse haud ita oaKo oontendam« Majorem adhua dubitationem moyent nonnuUa alia» quainter ejusprmsidia ftiisse fortaese oonjiciat aliqnis. Unue alteryeenimlocus in memoriam mihl reyocayerunt Fredegarium (106). Gesta Treyirorum (i07) et Gronicon eomitum Plandriie (408), eed libros ipsos ab eo essse inspectosyix oredam. Regi* nonem (109) fidetur legisse, sed inter fontes eum non habuit. Sequuntur denique tabuiie et scriniis Sancti Trudonis, quas yel laudayit (140) solnm yel lectorum utilitati excripsit (lli)> et epitaphia (412). Histabulis et antiquorum hominum narra- tionibus(113) debentur eaqusmajoris roomenti

B posteritati tradidit auctor. Ex iisdem fere fontibus continoationis partem secundam hausit. In qua componenda his usus est chronicis : Vinoentii Bet- loyacensis speculohistoriaM(li4) ejusqne quadam continuatione (115), Vita sanct» Liutgardis Aqui- riensis (il6), Hocsemii Gestis episcoporum Leo- dieasium (117), et annalibus mihi qnidem igno- ti8(ii8). Sequuntur tahnl» partim laudattt(4i9) partim in textum recept» (120). epitaphia (itl), martyrologia (122). AUa neque paucississima ex antiquorum hominum memoria et fama yui« gari slbi petiyit (123). Ipse yero de fontibus suls hoc in prnftbtione testimonium fecit : Horum duo^ decim abbatum actu$ ex diver$i$ hinc inde libri^ et e» antiquorum relaiibus coUegiy ac ea quoe meU

Q tefnporibus videre etaudire potui inserui. Gum yero continuator scriptioni operamdarecoepis8et,iteruai haud pauoaobliyionehominummemorin yidentur

NOTiE

tionis hfficlegimtur :Z>ts<tn^tii<urati(m hec ge$tO' rum ahbatumcompilatioin ouatuor parte$t quarum primapar$ continet Ubro$ tre$, secunda iibro$ tre- deeim, tertia quatuor libfoe, quarta vero in duo*' bu$ libri$ compleiur.

(84) GestaRoberti^c. 14.

(85) Gesta Amelii, c. 5.

(86) Galtia Ghristiana, IH, 963.

(87) A. i089.

(88) Gont.quart»part. prim. l, i, 8, 4, 6, 8, 40, — 13,16, 18,21, -26; 11,8,9.

(89) I, 2, 3. 7, 12, 18,

(90) I, 2, 5. (9i) I, 3.

(92) I, 5.

(93) I, 5, i2.

(94) I, i6.

(95) I, 19, 20, 22.

(96) 1, 28, 29.

(97) l 31 ; II, 3, 4, 6.

(98) II, 5.

(99) II, 5. (iOO)lU, 4,7, a. 1021.

(101) 111,13.

(102) III, 15.

(103) A. 1013.

(104) U, 10, 14, ubi Martini nomen laudat. IS, 20, 22, a. 1903,1025.

!105) U,i4. 106) II. 4. 107) U, 15, M, 4Ai) 11, m.

(109) II, 22. Omneshas auctoritates scriptas uno alterove loco in universum laudavit, I, 1 6, ut vete- rum historia refert : leguniur ; 11,2, excepta ge$tQ- rwn antiquitatum ; III, 4, $olemnium virhrum Ay- $torie te$tantur.

(110) U. 2,14, 15 ; III, 11,14.

(111) IL 7; III, 5, 10,11. (112)111,14,16.

(130) 11,7, ut aiunt ; II, 28, ut ferunt ; Ul, 2, eecundum antiquorum relationem.

(114)^1187, 1188, H90, 1191, 1197, 1198, ubi laii- datur Vincentius, 1211-1214, 1226, 1245. j. (115) 1273, 1292, 1289, 1309, in yetusUssimis le- gitur editionibus.

(116) 120).

(117) 1257, 1274, 1281, 1282, 1292, 1296-08 1300, 1301, 1307, 1309. 1312, 1316, 1818, 1324, 1326-1328. 1331*1335, 1337, 1342, 1345» 1346.

(118) 1345.

(119) 1181 prout in charti$ no$iri$ — eontintiur. 1227, ubi ohartiB ipse sunt fontes. 1258. jprotil in lUteris inde confeeti$ pUniu$ coniinetur. Cf.etiam 1288, 1315, 1327, 1338.

(120) 1250 WiUelmiabbatis Utter», epistola Con- radi cardinalis Sanctn Rufina, 1348 dementis papa epistoia tres. 504.

(121) 1221 Cbristiani abbatis, 1248 TbomsB ab- batis.

(122) 1353.

(123) 1189 /#nml, 1227, 1269, 1271 credi/tir, 1248 1300 dieunt, 12ft6 iecundum r$lata, ui ferehaiur ifrn prout r$UUa audivi, 1808 tik^mr.

GESTA AM. TRUDO». -- PHOLEGOMENA.

90

fi]J9s^ ftbstma. Nam miDork sunt monenti qnm m prlmollbro deprioribus no?em abbatibus, ex* ceptottnoWiUelmo primo, litteHs mandaTit ;qaod estlongius quam centum amioram spatiumi480- i297.Hioderebus monasterii potiusinternis seripsit quameztemisyde pradiis aequisitis rel amissis,de TilJieationibusetdebitis, quibussupra modumone- ntumeratmonasterium. Uberiorsoribendimateria parata erat auetori inde ab anno 4297 usque ad 1366, potissimumin Roberto et Amelio abbatibus, i. e. id> anno 4330. Qun bie Itfgtiniur totam magis proTineiam oppidumqne Sanoti Trudonis speetant quam monasterium ; suntprnterdaeum et oomitum bella uii>lam potissimnm eommunitates, quarum s«pissime mentio fticta est, ut non monasterii sed uri^s poti 08 onj usdam historiam legere tibi videaris. Satisqiie dilucide et perspiouescripta sunt,qu8Bde- dit auctor in secundo boe libro, ut sine ullodubio hunc priori illi prssferas. Utrum quarto hoc eonti* nuatore posteriorem scriptorem Trudonensium res inrenerint, non satis in aperto est. Unus exstat Bruxellensis eodex (4S4) in quo supplementum quoddam iegitur, quod ineipit nomin^Zaclumi de Yrtmkhoven, etc, qui est 2azeus Roi>erti abbatis successor. Quod vero num Josta sit Gestorom conti- naatio*anabbatum cataiogosneseio.Grammayelao- dat chronicon Trudonopolitanum 600-4560 auelore Rober(o(sinedabio Rodulfe)abbate etquatuor sioBa* ehis post eom (425). Neque de oppidi Saneti Trodo* nisChronieo,quod serratur in Giessensi bibliotheea, aceoratias aliquid afferre possom (IH).Aposterio- ribQSscriptoribasin Bruxeiiensl nostro codicepao- dssima sont adnotatade Amoldo de Berhighetde Qeorgio Sarens a. 4466 et 1498 abbatibus, qo« ne quid omittatur ad ealoem dabimoSi elsi per se m^ nimi sont momenti. Smculo demum decimo sexto dooqaod sciam erant qoi ras Sancti Trudonis coascr]pseront,qaorom eratprimns Moringosjam supra laodatos» qui Chronioon Sancti Trudonis edidit inde ab anno 44iO,quod postea alius quidam monachusTrudonen8iscontinuaTit,etaliumejusmodi argumentilibrum composuitJoannes Latomus,qui obiitanno 4578 ; codaxpriori tempore Leodii serva- bator (427). Qui deniqoe ex posteris Gesta al>batum Trudonenaium tanquam fbntem adierunt suaque inde petierunt, quod sciam, pauci sunt : iCgidius AoreaTallis (428), interpolator Chronici Sancti I^orentii Leodiensis (129) et Brusthemius, cu|as iiragmenta dedit Ghapeayiiie (480),qoiomnes si quid rideo, onius Rodulfl et continuiitofis ^Hmi')iEfos czseripserunt* ' •' "•' • •

B

A Eiiis qni hi notitiam nostram perreneront codi- dbus doos tantnm in editione adomanda adhibui- mus ; sed sunt, ni fallor, oodicum qui hodieexstant antiquissimi, ut faciie supersedere possimus reii- quis. Ab^o vero codiees arotissime inter se co- lisBrent.

i) Codex sttculi xii, med.| membr., in ocUto» quemimeficioYiri reyerandi8simideRam,de rebus Belgicis m6ritissimi,ex sua lubliolbeca nobis traos- misit virreyorendissimus Corten8,vicarius gene- raiis Mechiiniensii ; quibus duumyiris summas pu- blicereferregratiasofficiumestreligiosecolendum. Codax eleganter undecim et dimidio quaterniono poriptus Qst.Scribendi compendia neque multa sunt iiaque inusitata ; e scepius ocourrit in casibus obli- qnis prim«declinatioms,etin aiiisquibusdamvoci- bus, e. g. in eccUiia, pcmitentiaf accepit, fecit, etc. Sed etiam e pro a legitur, e* g. quod constanter scribitur pre ; lineola iitteras t superposita in liltera duplicata tantum admittitur. Capita textus non quidem numeris sed litteris initialibus colere pictis distincta sunt, qu® in numerandis nostris textus capitibussecuti sumus. Hicest codex in quo quasi in fundamentonostranititur editio;integrumenim Rodulfi etcontiouatoris^'primisine interpolationibus prffibet textum, prseterque unam ad monachos Sancti Pantaleooislepistoiam littersB et continuatio- nes desunt reliquoB omnes.

4')Cod. 48184, membr., ssse.xuex. etxiT, fol., Q e Burgundiea blii>iiotheoa Brnxeiiis, quem prius possidebat Lammens(4d4),arctissime oohffretcum codice 1, ex quo ono dubio pars ejus prior descripta est, quod haud paoeis probari potest exemplls ; repetuntur enim errores nonnolh (432) in quos librarius codicis 4 incurrit, et praiterea rarissime duo illi inter se diffBrunt eodiees.Constat codex foliis 203 ; f. 34-448 leguntur GestaRoduifi primique oontinnatoris, quasundecim quatemioni- l)us s»c. xu conscripta peculiare sine dubio priore tempore confecerunt yolumen, quod a tribus ut yidetur conscriptum erat librariis. Item singularis erat oodex sseculi xui qui sequitur f. 423-444, quo tribus qoaternionibus historia abbatum annisi438- 4483 legitur. Scribendi compendia, quibus librarii in priore parte modestius usi erant, jam frequen- tioraet graviora occurrunt, e. g. pr pro |MUer,pria pro palHa»siuimiserleordta, ca cMi«a»eto,Foit.444- 193 septem deqountur qoaterolones, qoi snc. xiy exarad cpnf*nent Cesta annornm 4483-4306. Et hic grdviores iunt breyiationes ; gis pro communii^

.NOm

(lU) Cod. 7647 s«c. xynj ArchJfy.VUI, »04.

(125) CataloguedesHistartemdu Bralntnt ; cf. Le LoDg Bibhoth. 1, 790.

(126) Archiy. IX, 578.

(4271 Sanderi BibUoth. Belg. IJ, 460.

(128) C. 44, 30, ap. Ghapeayiile Gesta epp. Leod.

n.

(129) Mon. Germ., SS. YIU, 262.

(130) n, 36, 37, 64, 65.

(431) Arh. VIH, Hi»,

(432) E. g. I, 42, in utroque codice legitur falso eants pro canus ; Y, 4, falsoa66a/iampro abbatia; VI, 5, sibi falso repetitur ; YI, 49. mque pro neque ; YI, 24, lene pro leve ; YII, 40 tnfsuiso legitur in utro-

fue codice ; jL2i, propulsius falso pro propensius; II, 4, terra ralso pro terram ; XII, 9, lo^tim falso pro tottrni ; ibid. paralieam pro paraliticam»

3i

HODOLPl ABBATIS S. TRUDONIS

32

Gestoruro pars priaut f • i-20 tcripta e8t,quo annos 628- 999 cooUoet ; f. 20-30 denique eadem mannconfectus estindexcapitumGestorum Rodulfi.Jam supramo- nui haeo capita non a Rodulfo sed a continuatore tertio esse instituta, itaque duIUus sunt pretii, neque in nostraeditioneindex ille est repetendus. Idem deniqueestinierpoIator,quitextum gpenninum undecimlocis in Rodulfl Gestis erasit^suaqne mann aliain textum intrusit vel inmargineapposuit. At minimi faciendsB sunthae interpohttiones, nam se- pissime Roduiiisententiee amplioribus verbisrepe* tuntur eo consilio ut capita sua, quibns haud raro contra sensum librum divisit, eo facilius afferre posset. Qua de causa interpolationes» qus nihil genuini continent, inter varias lectionesrecepimus. Totum denique hoc Gestorum volumen in unum quasi corpus redigere conatus est auetor ordine chronologico,etin singularum paginarummargine superiore apposuit littens minio scriptis hanc inscriptionem : prtma --seeunda—tertia —quarta ^^ars.Nos vero,cum librorum singulorum restituenda sitformagennina,eumdemordinem secutinon su- musy sed an tiq uissimo ex his auctoribus Rodulfo dedi- muslocum primum ; dein sequetnrcontinnatioprima et secunda, et ne ea quse ab auctore quarto scripta sunt discerpamus,priorem partemnltimncontinua- tionis dabimus tanquam Auctarium Trudonense, cui incidentiain ordinemchronologicumredacta,et loco ^timo oooiinuationem quartam addemus.

Hi preter illos sunt codices qui ex codice 1* descripti.omnety boc loco sunt enumerandi :

l'a) Codex Parisiensis bibliotb. Arsen. hist. Lat. 35, qui est exaratus annol479 (133).

rb) Ood. BruxeUensis bi^ioth. Bmrgund. 16607, sa»c. XVI (134).

i»c) Cod. BruxellenBis biblioth. Bttrgund.i4965, aaec. xvui (135).

Una exstat Gestorum Trudonensium editio apud

A Dacheriumin Spicilegio (136), sed vitioaissimaiUa et negllgentissime confecta. Codicem secntus est editor nescio quem,nam ne verboquidem ejus fe- cit mentionem ; sed neque interpoiationes neque contiAuationes videtur habuisse codex, in variis itaque lectionibus magis cousentit cum codice 1 quam cum r. Ita vero pervers» sunt haud raro varias lecliones, ut (acile conjicias codicem fuisse recensapographum^cujusJitteraanegligeutiusexa- ratas legere non poterat l>acheriu8. Sappius etiam modominorem modo majorem narrationispartem mira negligentiaomi8it,qua8 lacunae suislocissub littera/). adnotabimus. Secundum Dacherius erat excerpta qu«dam ex Rodulfi Chronico suo naore dedit Bouquet (137). Minime vero Dacherius erat

B primus in oujus notitiam venerant Gesta abbatum Trudonensium^sedanteeum alii singulafragmenta luci dederant, quorum nomina hic videntur appo- nenda.:Molanu8, quodfoiam, primusest qui Gcsta abbatum . Trudonensium laudavit et libro suo ad- scivit pressidium (138). Anno i615 Sausseje (139) illa8 Gestorum partes typis mandavit quob sanctum Eueberium spectant ; hasc apud ipsos Trudonenses ex nostro ut videtur codice 1« sibi petierat. Anno 1624 Chronici Trndonensis hinc inde mentionem fecit Mirffius, qui codicem etiam cum continualio- nibusvideturpos8edisse(140). Anno 1634 secutus est Meurisse, qui ex excerptis a Chesnio sibi trans* miasis haud pancos publici juris fecit locos ex Bodulfi et oontinuatorum chronicis (141). Sspissi-

Q^ me GeataTrudonensiumio consilium vocavit Mante- hus (142), qui Historiam suam comitum Lossen- sium pene inhoo unoiuadamento posuit.Hen8che- nius denique in Actis9anctorum(i43) ex Chroaico Trudonensi manuscriptoex singulis continuationi- bus dedit fragmenta de sancto Eucherio, Liet- berto, etc., quffi repetita sunt a Ghesquiero (144). Scribebam BeroUni mense Maio 1 848.

B. KCCPKE

NOTiE

(133) Archiv. YIII, 357. (i34)Ibid. VIII, 544.

(135) Ibid. VIII. 541. De monasterii Sancti Tru- donis codicibus in universum vid. ibid. VIII 48, 40, etde chartulariis Vll, 844.

(136) II, 659. (i37)XI, 204. XIII, 591.

(138) Natales SS. Belgii ubi verbis nrtmt te- staniur Ctestas abbatum Trudonennum acl loomn a. 1227 in tertia continuadone respexit.

(139) AnnalesEcdesiffi Aurelianensir>P<iti8t.^l^i5. 4, p. 271 hffic leguntur : Visum est hd^^ teo chro- nologiam exannaHbus SanHi Trudonis, tfliam nlisu ad nos dictus Remigius Watzoniusabbas anno Dom. i607, d, 24. Sspt., guamque nos ipsi a*tUfi ipsum monasterium diUgenter legimusar^ idQ^A/>^ tgco de eerho adperbum inserere.Vide etiam p. 256,258, 265.

(140) Opera diplomatica ed. Foppens I,6i, ubi hffichabet: Rodulfus abbas Tittaoniensis scripstt monaslerU suiehronicon,quodmanuscriptum apud me exsiat. Gf. Ibid. I, 493, 520.

(i4i) Histoire des evesgues de Melz, p. 134, ex

^ quo singulos locos collegit v. d. Hirsch : De vita et

scriptis Sigeberli, p. 23i, qui recte conjecit Gesto-

rum partem primam a Bodalfo non esse composi-

(142) Historia comitum Lossensium 1671 p. 19, 83^:5!u57,^85. ctc^ Sed minime ubique accurate consentit ^^^iv^^^^cum nostri textus verbis, ita ut fabiie coujiciam eum non Gestis genuinissed t^tu quodam postea amphficato usum esse.

j^ti3; Act.^:SS;Fisbr::III, 222, in commentatione de ^ransMi^ite iMuidliEucherii.

(l44)Act. IS^. Bergil V, 11 , sqq.

33

^BSTA ABB. TRUDON.

34

BODEn 6ESTA imni TKODOHEISim

Rodulfus * N. Salutem. Notum est * omnibusy qoibus gratifica manus liberalis ^ fortunae experiendi copiam dedit quodveteravinagendis promptuariis totoannicirculoliquata autumni tempore ad tem- passeponantur,etnoYamustanaturali motu adhuo calentia et necdu m prorsus defsBcata avidius suman- tur.Ut quid hoc ? Utique non ut nova et turbida Teteribusetdefi»catisquasime]iorapreponantur,sed qaodnoTieresdelioatoshomlnumanimos, irruente pa8sionedesideriorum,oblectabilius afBcere soleant, dooecjsaciatapassione desideriorum, cum alacriore aTiditale ad veterum usum revertantur. Unde qoidam physic» noo ignarus att : AUemis uH de- ieetabile est; ip$aque aUernitoisapores, lieetimpa' res, mque tamen inlerdum gratificat. Secundum higas dict» ^ rei simllitudinem» dilecte mi et semper * diligende proposite Sancti Dyonisii N.,

A mitto tibi hystoriam nova incude formatam de his qu8B acoidemnt antiquo et moderno tempore erga fficclesiam iiostram, ut qui velerum et novarum rerum usu deiectaris, Tetera nostra et noTa per eam sapias, per quam cnpidum animum ad condi* gnam passionem afficias.In qua licet ad emditionem pamm proficia$,scire tamenpoteri8,qninoTa scire cum Teteribus queris, qualis quoodam flecclesia nostra fuerit, de quam sublimi * ad quas abyssi Toragines Arequentercorraerit, et quantum laboris super Tix extantem adhuc TCteris rnincB faTillam, contra malignomm flatuum importunitatem cotti- die irruentem, ne prorsus aTolet, egerrime susti- neam^^.Quod te scire in eo michi proderit quia solent plemmque miseri homines referendo suos

3 aaquanimius sustinere doloresi cum iuTenerint qui eos audiant familiariter et oompatienter*.

INCIPIUNT GESTA ABBATUM SANCTI TRUDONIS

Rodnlfus gratia Dei sanctommque Trudonis et Eueherii abbas eorum coenoMt» omaikus potlaris meis tam abbalibiis quam moBaebis, qui in boe eodem coenobio *^ Deo sunt militaturi, id fore quod profitemini, et peccatricis anim» mem iater- dum reminisci. Sepe nec non et sepissime, fratres'^ karissimi,totamarmarii nostri roTolTenssuppelle- ctilem,dum adhucin carne,quanuncagonizatis»posi- tusessem, ardebamTehementerme posse reperire» qui et quot etcujus professionis, utrumne *' omnes moaachlcae ancanonicffi aliqui fuissentpredecesso resmeiet cujus quisque Tooabuli et quot annis prefuerit. Quod ad desiderium meum fateor me nunquam potuisse reperire ; sed neque quisquam erat anti^pus de fratribus, qui se usquam boo le- gendo reperisse, Tel unquam audiendo didicisse diceret, ut egoscire querebam. Hoc utrumne 000- tigmt famiMari semper nostrie negligentia nota* rioram, an inter firequentissimas loci desolationes amissione forsitan librorum^ certum similiter ha- berenullo modopotui. Domnum autem nostmm etpiissimie memorieesanctum Trudonem clericum fuisse et sacerdotem et ccenobii nostri primum edificalorem, Vitaipsius dooet(145)n6onon etbeati

Remaoli Tungrorumepiscopi,ubiet aliqui leguntur de priite^ibas^nsgDoramet reetoribvsescclesiamm quommlemporibasbocnoitram saactissimffi puri« tatis lilium efiElomit. Sed hoc manifeste neque ibi neque alias usquam datur inteliigi,utrum per eum ipsumregereturprimoedificatum coenobium nostrum siTc per alium,|clerici quoquesiTC monachi fuerint quos in eo constituerit, et quando monachi in eo

Q esse incepemnt. Taha quie quidem dignissima essent sincere annotatione, dum lectione aut Tcra reiattone sepe et, ut dizi, siepissime Tehe- menter arderem cogno8cere,ioTeni iibellum quem- dam ubi Tita sancti SilTeatri habebatur atque translatio sancti Benedicti nec non et sermo de assumptione sanctas Mari» semper Virginis ; in eo quantumreppererim hicannotare curaTi.jUnde ex- cusatumrogo^^habere me Jectoreshijyusmei opus- ouli,si minusquam TeUetie eertos tos reddidero ez his de quibus ipsecertior esse non potui. Hasc mea in hoo opusculo est intentio, ut quod aliomm negligentia ferme obliteratum rei^ri, nostra sal- Tum dihgentia puriusque eliquatum futurm con- serTom posteritati. Abbates et monachos post me

D futurosinboc coBnobioTolo soUicitotinde redderoi

VARLifi LECTIONES.

* R. t. r.R. — salutem desuniY^. • t/al. D. facimusl*. • deest D. * r. d. i*. • deest D. «•

iui 1. i'quanam sublimitate D. ^ sustineant D. • compatiantur D. Vale addU i\ • Ua i. vox S.

Tradonis erasa et nomma prfiefatio libri primi addii i\ in quo adscripsit interpolator prcAemium. <* nobio i'. <* mei addit V. deest i. D. <• deest D. >• m. h. r. i*.

NOTiE.

(145) Num sit illa auctore Donato, quam Tide apud Gbe^uier, V» 83, an Tbeoderioo, defimiri nequit.

3B i\ODULFI ABBATti 6. TRUtM)NlS M

quatenasiB aaterioruiB suoraiBBegligeDtiam ulta- A abbas prefuit a. 5 (147). Theudefridus abbas pre-

rius noQ incidant, sedsuisquoque posteris de pre- decessoribus sult plllitiaifidM tQOAitdattlta sariptO relinquant. In tttttt dbm pHjMtas sWt lAproblWis^ singulorum frequenter legi poterit, probi priorum exeasplo accensi, in melius et melius semper profi- ciant, improbi imagioata sibi vita sua confusi, a malis operibus suis vel sio saltem resipiseant. Acci- pite ergo posteri mei, nomina quflsdam abbatum sine aunisquibus prefueruntet absque annis Oo- miniyquadamcumipsorumtantum aQnis,qu«dam et cum ipsorum annis et cum annis Domini. Cs- tera vero fidelium virorum, qui bsc viderunt aut eos qui baoc viderant, relatu didici ; ipse quoque de quibusdam didici ^. Qu» iqe presente aut me

fuita. 30 (I48).Erenfridu8abbas prefuit a. 4 (149). Hie usque r^peH fuol antiil pi^lAierint, sed ta- t^ #lne imkftr OMiini Adelaf dlis all^as memona dignissimus prefuit a. 35, id est ** usque ad a. 1034 **incaraationis Dom. Guntramnus abbas pre- fuit a. 21 "i id est " a. 1034 * incarnationis Do- mini usque ad iOoS.Adelardus abbas prefuit a.27, id est *> a. 1055 usque ad 108*2 ^ incarnationis Do- mini. Huc usque et ita in supradioto libello rep* peri. Post buQc autem Adelardum illorum tantum nomina ponam, qui vel abbates fuerunt velabbates se esse voluerunt, usque ad nostrum introitum quoniam tantam conf usioneoi annoruin in ter se con- tendentesfeceruntyquod desingulisnullum certum

jamjuvene quoqueexistente acta sunt, aliquantula 3 tempus babere potuimus preter unurn» sicut in se-

fidelif simaquidemmemoria mandabo,plurimapu- dore Qostri ordinis et nimio tedio longas relationis preteribo *^.

Igitur Domina abbatum ** cmnobium qwondam Saneii Trudonis regentium sunthffic ; Grimo " ab- bas (14I) Reyramnus*" abbas, Hardebenus abbas, Columbanusabbas,Angelramausabbas,Ambrosius abbas, Gislebertus abbas, Adelboldus abbas, Hii- dradus abbas,Sabbatinus abbas,Ermemmarus ab- bas, Raiiilfttai itfias, |.ilodo^|ctis khbu, Bhtbef- tus abbas, Rodegangus abbas. tluc usque repperi sine numeroannorum quibus prefuerunt.Reynerus

quenti ^ opere ezplanabimus. Nomina autem eo- rum fueruQt : Lanzo, liujpo^ HerimauQus» et alier HarimannuSf et predecessor noster doomus abbas Theoderious. De tribus Tcro supradictis abbatibusi scilicet AdelardOjGuntramno et secuodo Adelardo, quod fideiium Qarratione didici, breviter ^ rele- ram ; nam de supradictis cffiteris nicbil aocepi,quod fide certa proferre audeam. A secundo autem Ade- lardo usquead me quicquid referam,aut ipse vidi anlvidere potui; e( auainoa vidi, eortm relatione qui nsec viderunt dioici.

EXPLICIT PBSFim IRCIPIT TEXIDS OPEKIS.

LIBER PRIMUS'.

1. Igitur primus Adelardus '^-^^ nativam finguam non babuitTIieutonicam,sed quam corruptenomi- nant Romanam, Theutohice Walonicanl ; fami- liam ^ fficclesiffi nostrae viscerabiliter dicitur di- lexisse, unde et usque in bodiern^m diem de eo a pleris(|uesolet tale quid memoriale referri. Cumex sterilitate t^m, aiunt **, famas aliquando ejus

G temporeaccidisset(150), concurrebai ad elimosi- nam fratrum omnissexus etaetas importune et mi- serabiltter. Quorum aliquibus interdum ad se voca- tis querere dicebatur joculariter : (^tijus servus, iu ille ? tuve illa,cujusandlla es ? Respondentibus iUis verbi ^atia sancti Lamberti aut sancli Petrt, sive 5aneli.$ert;ahV,sivesancfi/{emac/t,postr^moc(Juas-

YARLf} LEGTIONfiB

** deest ri. '5 textus dddil V, duasi tnscHptlone^ sequehtU. ^ detst i*. *♦ MUtufn ctttatogi in 1 mU nf6 9cripH iuni. <« Reimannus D. «•edlieetD. •MO^f.D. •^riffinfiD. ^demuD. •• eenteslfliQm oetog. seoi D. ^ oMteqMMi D. •' deem D. » hmc ehnmt i\ tm^^ prciatio demmt D. ''^* faotm abbas bqjua loei aaiio Dom. 990 addit D« ** qvd lamuU tn rasurei interpokuar i\ ^^ eiuQt ut D.

NOTiB.

(146) Secundum Roberti comitis tabulam, quam ptoiulit continuatoir tertius lt,7, Grimo abbas praee- rat moQastefb tefient^ idterretftiotllo, td qtiod tem- pore QmM afarielli teepoet The(EMtoriei IV mortem redierant.

(147) Si sequeris tabulam RuechlindsB iUftMir Reyneri abbatis apQdcontinuaiorem 111« 5^ prserat iiionaltei*io inufi tdrtto Oltonis priai. At bunc axi- QUm duiQ sedueQtium annoi^um niimeHs miiiliQe quadMire satis^t^t ; tlaque autid appdaeiidisnu- meris erravit auctor, aut, quod ad verifatem pro- pius accedit, desideratur in boc abbatum catalogo nomen quoddam. Duas alias servavit contiQuator

illly M^llt thftle12ietlt <lttMilf,K«,

957 et d&9 scriptes, mquibus mentiofacta est Adal- b^^ohis eprscom Heten^is et ejusdem abDatis trl]- diMMnshi. ObhtaMb Hk ewpie stlceei^it teftte coAr^ ^* tiinnlere TlmNlMrtdiit «tobat, cml ttMintre bho m^ queadannum 994 functus est. Adalbero vero mona- ^tiM^tyMfuisse dicitur per annos vigintiy i. e. 944

(149) OMtrNovembTDe &1S diebus eta6rtttali- DU^viaeteciAtiQjiatoremterliumUlf IB, 47.

(150) Aqqo iOOd misigna lame illam terram pres- . aam esse testantur Annales Leodienses Moq. Germ .

SS.IV, 18. Gfr. etiam Alpert. 1, 6, ibid.

t1

atfftk Ato. tntjDOft.

bbel mieU» aiebal : Quid ^imrWW etfomiHm M^ A crt TVtfdonis f Pa$eat te tuus dominUBy tuju» tu n iarim. Qui saooH Tradoais se esse profllebatiir^ paterae ab 00 audiebat : Pa$€et ego t$ hodie san' etus Trutito domimui no$ter,eon$ervu8 enim noster es. Primie ejas anDis aooelesia nostra neoessariis iUis defieienaitms aiude nimis, ut referri audivi, iabora* Tit. At Qiidfi boe potissimain aooidisset, ftde piena rslalioiia noil didkri. * Aaoo *^ Domiui m, imperii Ottonis iereil

anno. . . , prasulatus varo Notgeri Leodiea-

sis episcopi a. 27, defuacto Erenfrido abbate

hujus loci, successitAdeiardusprimus hujus

ttomifils, natiTam lingu&m non habensThea-

toiiieam, sadi ete. h QMrMdara fhatrmfe saornm ioc|aietation# TtModarieus(l5l>llettennsS(pieoopufin eumaded b eti Trudonis r^ftam (153) ipsiuscorponsauroargenr

38

usurpani patram pneri beUoeepit, et in episeo*

patu permaasit.PostaUquot vero tempus quo-

rundam fratrum iQstigatlonecontraabbatem

Aaelardum adeo, etc>

i, AnnoabineamationedomininostriJesu Christi

870 •«, indictione 3 et a. i^ sedis domni Adventii^

gloriosi presulis, sub die 18 Kal. Sept.factaestde^

Scriptioperjussionem ipsius ex abhatiaSancti Trudo-

nispersuos legatos,videlicet Fredelonem el Eerigau-

dum. — Hinc etiam, sicut ex aliis mullis, nostro-

f um negligeatia debet merito reprehendi, qui hic

aeg^exerunt annotare nomen abbatis sul, qui tunc

temporis preerat, cum non tantum Mettensis epi-

scopi ^ nomea hic inveaiatar anriotatam,sedetiam

nomiaa legatoram ejus, quihaac descriptionemfo*

derant. — Repperimus** de thesauro xccUsiss San^

commelQs exslitH, qno eum abqaamdia quasi er- snlem abductom Mettis lensret, et per prepositos ioterim ree no^ras oarar«t; sed episcopoLeo^ diense (192)^ ou]qs diocesls eral; ]as suum in eo delsQdeate, taadeia honorifice revoeatus est.Qaem reversiim lanla oomilata esl gralia, ul aecclesiam soam noo modo neeessariis ftumret abandare, ve* r«a etlam interioset exteriad vario oulln diversi»* qoa ttleftsilibcis gloriese cborasoare. Qnorttm per^ panM, preeiosissima tantum, ? idimus^ nam ccete- ra, fliaut el alia perplarima, f uror deba#chantium SymaBiaoorQm} elde nosM abbatia inter se deoer* tsmiQm, variismodtsdifersisqneTicibasdampnose Diens dtstraxeral perditionique perpetuasepeiive'

tUqnefabricatamJtem rebam sanctiBucherHargentd nobilitatam Jtem in dexteraparte sanctiTrudonis si-* militer. Item altare in honore samtx Maria et •* sancti Petri auro argentoque imaginatum cum ey* borio {i%^)desuper\ in mediocyborhpendentem co* ronam xream deauratamJtem altare in honore sem- eti Stephani argento paratum.Capsam i gemmis au- roqne insignitam. ttem capsas argento teetas li* Cruces inler mr^ores et minores argento pctratas, iQ. Capsas evangetieas argento paratas d. Mala granata argentea t. Catices argenteos cum patenis xnter ma* jareS et minores i9. Item patenas 6. Item caticem i aureum cumpatena** argentea, unde debenturde ar- gento librm 8 etdimidia, Item crueiculas anreas 3,

rat. Bt Beqnis videns tiodie paupertalem (ecolesiee q argenteas 0, ex eupro t. Attarta parva argento pa*

Dostr» et in snbstaQlia et in thesauro, existimel

mae •empertamtenaemtamqaamnadamfhisse,v»'

dgtur imohl non ingralom ilii debere fieri neque no-

Hria vareoQQdum, si hto ei rslolero quod in qiHh

dam qUo Hbro tnveat de ihesauro qaondam noslro

el daaubalaolia prebeodM fMrom ila annolatam :

* M^verba€rmi$duainmlineii ttaampltavitinter^

poh44»* r : Anno seoundo prsiaUonis Adeiardi

priauAdeil>eroneMetensiepiscopohuiusnoaii-

oistercio mortuo, Theodericus secunaus higus

oominis, consanguineus ipsius, episcopatum

sibi Qsurfiat. Dut enim Mosellanorum, qai et

Lothariogie, Tiieodericus, defuneti Adelbm>*

oisfrater>episcopatuprefato Adelberooi hujus

nominis quarto, flliosuoadhucpuero,collat0|

ipBom Theodericum eidem tutorem constituit,

rata 5. ThuributaargenteaZ etmum excupro.Can^ deltfbra argenteal. Buxtasargenteast adf&endum ineensum. 0/fertoria (155) argentea i6 ^. Scyphos argenteos 4, et-tex eupro. Buxtilem •• argenteum. YiUm tfOneti TYudonis argenteam cum imaginibus decoratam, Lampades argenteas ^, et 1 ex stagno. Coronas argentean 2, et 8f •» excupro partim deaura- tas. Claves argenteast. Item etavicellam exauro. Cambutas (156) * argento tetcas. Yetitla 4. (yapps^ 33 preeiosse de palHo (157). Casutaf{i9B)i%precio- ssBdepaltio. halmaticas^ cum tunids subdiaconali" bus. Cussinot serieos 3. Pallia inter majora et mi* nora 44. Item paltium i cum friso (15^) et margari- tU. Itempalias (f 66) lineas serico coopertas i9.Item

qai, pQm> ab nrbe exeluso, epiecopatam sibi 0 pallas lineas sine serieo 98, faeistergios ^ 4. F^mo^

VARLE LECTIONES.

•* Anoo -— Theutonicam interpolator i\ icripiii erUiie qsm nntea fuerant tribus lineis. Numerum Otto* ms abundU bibliopega. ••770 D. ••n. M. ep. i\ •^ hic catalogus in i ita conscriptus est, ut una linea atramento, altera verp mnio eoMLrata sit. •' deest i\ sanctiaue 0. tff etiam addit i\ '^ 17 D. •• Ua vidstur

^^fAniftlArffirift — • AiiItAlliim dexiint D,

legendum ; suxtiiemi. 1*. ^ et 8 — atgenteas t desuni D,

NOTJS

^ faoistergios — • cuitellum desunt .

(151) Est secundus» qui sedebat inde ab anno 100e-'1047.

(152) Quis iUefiinrit noo sati» palet } n«m intra anonui i066*-ld34 spaliiiai LeodiaDsem fiede- tiQos ffQteroiit episaopi 5, Notkems» Baklerte«ii Wolpodo, Duraodns, llaginb«rdus.

teB3> i.^ tepB^ ast Hretn operoalum. fittli Meoi «iQocl paoia sopr» reba. (155) CalicisvelpatensB genns»

(i56) Virga pastoralis episcoporum.

(ii^7> I. ^ 4$ maferiB pafii, hoc seftsn paHlam est quoddam genus panni seflcfi

(158) Idemquod pkiAeta ; esl ves^ sOcerdoMis, qu8B, iBsie WtobapO/ supremum am/nium i^dumefi- torum est etcceteraowmieiinteMMpeteuummini- wson tafit es H^h^t^

(151^)Fimbria.'

(160) AulsBum quo altare operitur.

RODULFI ABBATIS S. TRUDONIS

40

ne$ (i60 ad o/Termdum 8. CortvMs Imeoi 6, la- neat 2. Buxtas tbumeas 3. Anappum (162) 1 cum aqua. Manile (163) ex eupro. Faldones (164) 2 cum euuinis. CuUellum 1 auroparatum. FuscinulasaU" reas parvas de auro penstu denariorum 5. Fialam *^ 1 argenteam. Itemdeargento fractolibrasietdimi* diam. Mueronem 1, Silula${i6li) 2 ex cupro. Circv* los ^* 2 argenteoSf cuprinosZ. Restantadhuc inqui' rendce inaures aurecB appendentes2[, cum gemmis decentiisime omatx. Item alice inaures aurece appen" dentes denarios 13. Item maneosos (166) o.pensantes denarios 6.Habent ipsifratres adproprium usum de- putatam speltam ad panem faciendum corbos 120, guod coUigitur ad modios 1 600 ; atf ceruisam faeien" dam odei corbos 192, quod eolligitur ad modios 1920. Sunt simul inter speltam etordeum corbi 312^ quod colligitur ad modios 3520 ^*. Porcos sagiria^ los 15, leguminis modios 60, salis modios 24.

4. Talem quondam fuisse thesaurum nostrumet fratrum prebeudam certa annotatioQe legatorum Metteasls episcopi repperimus,diu tamen ante istum Adelardum,majoremque partem permansisse femie usque ad ipsum, ipsumque oichilominus nonnulla pttrditareparasse^quiBdamqueilliasstudioacquitita usque ad nostra tempora» non tamen usque ad nostram prelationem perduratse.Nam^utsuperius diximus et in subsequentibus (167) suo apte looo ponemus,furorpertinacissimusdebacchantium Sy- moniacorum, et de nostra abtMitia inter se coUi- dentium yariis modis dirersisque vicibus, misera- biliter niinis preciosissimum cecdesife nostre the- saurum distraiit ; sepultoque irrevocabiliter inesti- mabili iUo deeore, sedere eam usque hodie fadtlu- gubrem et miserabilem extrema plenaque conf usione SU9 nuditatis. De Adelardo preter obitum ejus non plura didicimus ; nunc ad successorem ejos con- vertamur.

5. Postprimum Adelardum successit Guntram- nus natus de Hasbania (168), liberorum prosapia, innutritusccenobio nostroab adolescentia*,ibidem- que flecdetiasticis adprime institutus offlciis et re- gularibus disciplinis.Tempore autemquopredeces- sor ejus *', abbas scilicet Adelardus, a Mettense episcopo Theoderico exui tenebatur, acddisse co- gnovimus, sed quo ordine non didicimusy coenobii nostricuramagereprimum Poponem Stabulensem abbatem. Interea nonnulli de fratribus nostris loco

A nostro diversi ezolabantccenobiisyamissipastoris gravissimoddore ezacerbati. Inter quos predpui et religiosissime magnifid viri Gonzdinus et Godezo, servi Dei, carne quidem germani, sed spiritu uno in Oeo coanimati, qui reverso tandem paatore ad ovile sunt reversi et apud nos consepuiti. Interea oum proordinandare utrique homini nostroneoes- saria,primus Poppo Stabuknsis abbas (169) — ot- potequi exsulantisabbatisvicesagebat— ad cceno- bium nostrum detceBdis8et,capitulum f^atrom, ut audivimus, ingressus est, et de colpis ccBpit agere pastoraliter ; curoque usque ad istum Guntram- num devenisset, elegantissimm form» juvenisqua* litate perspecta, coepit de eo sagaci mente piom aliqoid humileque presagire, atque in loeen velie producere, si, ut sibi de eo vidtbatur, ita ezperiri

B posset in re. Oblatam igitur sibi ordinis negligen- tiam coepitineum exindustriavehementiusaggra- vare, et pie caritatis stimuUs pectushumiiitatis te* rebrare ; tandem quasi in contumeliam perceptum dat d per obedientiam, ut ad agendam ibi negli^ genti» suffi poenitentiam, pedes eum seqoeretur usquead StabulensemeBcdedam.Erat ilieprimeva pube vernans, forma elegantissima, statura ultra noetre setatishomines procera,grosdtudine prooe* ritati congrua; vocalitas ineo instartubae altissonai predulcis tamen e t mde corporis non indigna.(aaria eum natalibos ortum soperios dizimus,et apprime eruditum offilciis flBcdesiasticis etregularibus disci- plinis. HiBc qum plerisque vagis juvenibos soper- biendi solent esse multa materies, puldierrimus

C juvenis tanto in se ezistimabat venustiora fore, quanto humiliori ezercerentur obedientia. Vieino igitur jubentispede oi>edienti« iter Stabulaus ala» criter pedesque aggressus est, nec podore insoati peditis motus nec difficultateitlnerisezterritus.Ubi cum lassus quassusque tenerum corpus delioatas Juvenis pervenisset, ez peroepto abbatis, cui por- tarius eum jamadessenuntiaverat.ad portamatrii, ad quam suscipiuntur hospites, scilicet eztra con- ventum fratrum,nocteeamanerejus8us est. Agebat pius pater ez industria, quaiiter ejus comprobata exaitaretor humilitas. Fortarius igitur,pia humili- tate et hiiaris vultus obedientia in tamspeciosono- bilique juvene sagaciter considerata, atque tam fratribus quam priori flecdesi» necoon et ipsi tan-

D dem abbaii in ammirationem cdebri facta, Cacile

VAAL£ LECnONES. ^* fialam — mocronem desunt D. ** circulos ^ denarios 6 desunt D. ** ita recte D. 3700 1,1%

NOTi€.

(16i) Est mappula,quemanibustenetar,qoando missnoffidum amtur.

(162) 1. q. anapnus, id est vas.

(i(^3) UrceuB quo aqua manibos infonditur.

(164) Indomentom laneom.

(465) Estliquidorum mensura; 90 situltterant una carrada.

(166) Mulierum omamentum ; armUla*

(167) In tertio libro et sequentibos.

(168) Est pagus in Moso, sinistra ripa sitos intsr fluvios Mehaigne^ qui in Mosam ezondat,Demeram et in quem hic se presdpitat, Dviam.

(169) Obiit anno 1048; cf. Vita PopponU apud Mabilion Act. SS. ord. S. Ben. b»c. Vl, 1, p. H9.

41

GESTA ABB. A •

TRUDON.

42

per ipsos obtiQnit, ut a coQTenlu fratrum qoq dif- ferretur tam houestus tamque preclare obedieus JQveQis. Itaque coQveQtui admissus est, at loco ul- timo positQs ; totis scapulis celsior quoque majoribus hak>ebatur. Nocte illa coQversio saocti Pauli auQualis de more solempQiter celebrabatur {Jan. 25), qua illa ad ioYitatorium ymuos, psalmos, aQtjphoQas respoQsoria dulciter jugiterque iustar amplissimm tQb€B reboaQs, attOQitas aures fixosque iu eum om« nium fratram aQimos absque iuvidia delectabat. CQmque ad illud respoQsorium veQtum fuisset«^, quod cantaQdum abbati ab armario (170) defertur, significavit abbas armario, utmemoratojuveui pro se cantandum deferret, eo loco quo stabat in ultimo. GuQtramQus suscepta cum humiiitate cautaQdi

• Interpolator qnaluor lineiserasis hcec : Post tri- bulationem vero crue domno Adelardo primo iucrebuerat, dum nujus loci commonachi exu- lautes per diversa hiQciode ccQobia hospitabaQ- tur, GuQtramQus supradictus iu coBQobio Her- sfeldie, quod situm esl iu Turiugia, hospitali- tatis gratia multo tempore moratus, factus est camerarius loci ipsius abbatis. Est enim lo- cus, etc.

e.lQtereaprimus Adelardus abbasloco nostro et honori suo jam dudum restitutus, defungitur (an. 1034) 35 auQis aBcclesiae prelatus, famaque volaute HcrsfeldiflB ipsique imperatrici Quutiatur. Nec mora, apud utrosque fit dehberatio, qualiter GuutramQo daretur Qativi soli sQi boQoret propriiloci prelatio ; sed parvum quld esse hoc tauto viro ^ reputaba-

respoQsorii obedieotia, tam mirabili tubefle su» b I""^ ">n«iquod iuter suoseum sublimaQduQ, ma-

voeis Qovitate atque orgaQica fistulati gutturis dul* cediue totumchorum ipsumque maxime abbatem permulsit, ut fiuito versu et Gloria Patri, eadem hora abbas significaret et ad se venire, et de eo quo QJtimQsstabat locoeuma se secundum stare. Itaque aliqQanto ibi mansit tempore, majori semper cun- etis babitus ammirationi et reverenti». Quomodo vero iude traQsierit Hersfeldiam Qescimus sed quod ex eo traQsierit didicimus^ quia factum eum ibi eamerarinm abbatis coguovimQs ***. Locus regius stndiis artium liberalium muudaQarumque rerum gloria egregie precipuus. Mausimus quoque etnos aliqnamdiu apud ioci iUius abbatemFredericum(17l) etexnberantiumdivitiarumejusjugeminundantiam

jus multum illi peregrino honore gratiusque posse fore asserebant. De provehendo eo Hersfeidia im-* peratrixque gratulabantur. sed quod tanto viro tali- que carerent mestificabantur. Magnis igitur mune- ribus ab abbaie Hersfeldense (172), maxtme veroab ipsa ** imperatrice honoratus, cum iitteris imperia- libusetcommendaticiis honestoque comitatuMettis transmittitur, ut episcopo aQQueute abbas ioci qo- stri, quin immo sui sine contradictione constitue- retur, Theodericus, qui tunc erat Mettensis episco- pus, frater imperatricis (173) secundun camem habebatur : atqueitaDeo ordinante contigit, utsi- mul una die venireQtaote episcopum etimperatriois nuntii cum Guntramno et fratrumioci nostri missa legatio.Utrorumque audita episcopus legatione^dis-

etliberaliumartiumapud fratres studiosam effica- p . T.^ .- .. • -

tom cotidie tanqaam de novo expaviinas. Camera- *"^^^'«"!,^«I"^'»5"^^^^^^

rias aatem abbatis non idem qui et fratrum ; est

honor magnus, nam et pluribus abundat, et dome-

sUcisimperans, eis qucB debentur abbati qua^i ter-

tius participat. Ubi dum moraretur, corporis pul-

critmiiQe morumque^ nobilitatein brevi factus est

celebris anlfle regiee, ipsique religiosss imperatrici

maxime.

" A b interpolatoi*eVerasis septem lineis hmc imerta

sunt : Descriptis igitur monasterii hujus the-

sauriset fratrum prebenda,et scripto commen-

datis, priusquam a Normannis monasterium

ipsumdestrueretur,ad prosequeudum historiam

est redeundum. Tempore autem hujus domni

Adelardi quidam laudabiiis j u venis QomiQe Guq-

tramaus, aatus ex Hasbauia liberorum prosa-

Sia, Qutritus iu ceaobio hoc ab adolesceatia, oruit ibidemque, etc. • • Processu vero temporis quo veaerabilis scripsit idem interpolator V una linea erasa.

recedeatibus, cum jam profundior esset vespera, jabet episcopiis duos de obsequio suos famulos ire aute GuQtramuum cum aureis suis candelabris uec- Qoo et fiammaatibus super ea cereis usque ad iilius hospitium, simulque caudelabra ilia doQo jubet ei reiioqui servitioque ejus et houori ; quffiqueillisunt suisque secumnecessaria trausmittuntur large de episcopali curia. Quo viso, fratres rem ut erat fu- turaintelligunt, et facto mane unanimiterhilarique vultu consentiunt episcopo de preferendo sibi con- fratre suo, viro venerabiii Guntramno.

7. Factus igitur abbas Guntramnus Mettis et consecratus Leodii*, multam paupertatem in loco Qostro iQveQitparumqueiu ordiueQOstroreligioQis, Maturius utrumque correxit ; paupertatem ex eis, quffi ab imperatrice doQo acceperat et a regio loco secum detulerat, ordiuem ex discipiiaa maxima.

VARL£ LECTIONES.

♦♦ V. f. desunt D. ♦• probitate et addit D. ♦• taato viro desuni D. *' reputabatl. ♦• deesi i\

NOTiE.

(170) Custos bibliotheca monasterii et idem pree- eeotor etiam.

(171) De quo vide supra praBfationem.

(172) Bardone, qui inde ab anno 1031 Hersfeldiae abbas, eodemannoMoguntinus archiepiscopus fa- etos est. HesrfeldisB anno 1035 successit ei Megin- berus.

PlTBOL. CLXXltl

(173) Confundit Giselam, Couradi H nxorem, cum S. Cunigunda ; hsec jam obierat die 3 Mart. 1033, cfr. Aqq. Hildesh. Moq. Germ. SS. III ; ejus- que frater erat Theodericus II episcopus Meteusis. Yide etiam MabiUoQ, Aqq. ord. S. fienedicti IV, 396.

i^

RODOLfl ABBAtlS S. TRUUONlS

u

quamHersfeldiaedidicerat.Moxquidispersifuerant A aimoaa caeteraque suppeliectiii famulaatibus sibi monachisredeuntibus, nonnulisqueex seculo apud no8 habitum vitamque mutantibus, florebat locus odorifioentissime religiosofum senun canitie obe- dientiumque juyenum officiosa multitudine. Per 21 annum, quibut eam prefuisse comperimusi sec- ciesianostraettemporalibuset famosissiiHe cresce- bat spiritualibus. * Anno Domini i035, imperiiConrardi ratione no-

tninis secundi, sed ratione imperialis iMBnedi-

<:tionis primi anno 9, et Reginardi Leodiensis

^piscopi atmo ii (\U), itnnotavit imierpolator

i'iH margiH$.

8. Hujus TitiB ultimis anni« domini flostri saneti Trudonis sepuiohram frequentissimis Ccepilchorus- care miraoulis^ (|u0b ilie ^ studiosissime satdgebat oeoultare ; sagaoienimpeotorecoflcipiens quodfu- turum eral, signa data esse infidblibus non fideli- bns (i Cor. xiv, M) dicebat, qubd non iouge post ilium nonnuUi de nostrisexperti sunt^quiititer ipsa qUoque miraouia Detim ofiendere non timuerunt. Nosantemquiadhuc supersumus, sicut flageUairas Dei etindignationis snper iocum nostrumnon Tidl^ mus ineepisse^ itaquoque gratisftima anlfetate in- gemiscimus adhno oofidie necdom desiisie.

9. Tempore huj us domni abbatis Guhtramni usque ad mediumproduotaestmaximaparsturris nostnb cum utrisque testudinibus snis. Quia vero, utsupe- rius in jnventute ejus testifioati sumus, fbirma erat elegantissimus, corpoHs proceritate conVenientique grossitudine delectabilis homnium aspectibus, ex eoque *• sonora ▼alde modulatione dulce canorus, hunoeioontuierathonorem8BOoiesiaLeodien^is(i75) ut summis ejus sollempnitatibus indutus» honorifi- centissime ohoram medius ** cantorum regeret^ pulchritudine magni corporis pascens tisns astan* tium, et dulcedine vocis tabe« aures delectans eum ammirantium. Quid plura f Taiis ante eum ih loco nostronon BUrrexit,nesoioutmmne'post iilum futurus sit ^. Obiit tandem a. iOS5. iucamatfonis Domfniconfessus etunctus, adhucquetigeQte in eo totosensu animi dispositasapienter super strattim doloris sui re familiari, et consoiata muitimodie domo suaspirituali. Multa dona in argento» equis,

familiaribusqiie reliquit, et victum alque yestitum abundantissime usque in alterum annum uiterius- que ^ fratribus suis ; sepultusque in 6Bcclesia nostra jacet nunc juxta exteriorem partem tempii versus aquilonem, medio parietis qui jungitur fratrum conyentui.

iO. Huic successit ^ Adelardus secundusi liberis ortus parentibus de Brabantia, de vico qni dicitur Lovinium j uxta Lo vani um, atque inde diminuti vato . Hic a puero innutritus est cosnobio nostro sub Adeiardo primo et Guntramno abbatibusi honeete litteratus, neque ignarus de sculpendis pengendis- que imaginibus ; post alios nonnullos aBOclesia- sticos honores de majore preposito electus est

li abbas et consecratus. Magnffi gloria^ apud mun- dales in abbatia habitus est, multis afiluens divitiis et expensis utens sumptuosis» utpote qui do- minum habebat fortem et religiosum^ Aibero- nem *» (176) videlicet Mettensem episcopam, fra- trem ducis Frederici (177) cui in omnibus quo erant ipsius episcopii) nuilns principum sive advo- catorum audebat quicqaam darapni inferre sed pro ejus sanctitatisreverentiaet ejus timore— quia tota pendebat ab eo imperialis curia, necnon quia tota utriusque Francias regno dififusaerat per nobiliorea ejus parentela — ubique pacata exercebantur et multiplicabaniur exteriorabonanostra. Sed et ve* nerabilis abbas Guntramnus pingue ditatam abba tiam bonisque omnibus refertam illi reliquerat

G paceque vigentemetrebus aMuentem securus eam glorioseque possidebat. Accedebat quoque ad augendam illi divitarium magnitudinem sepul- chrum l>eati Trudonis frequetissimis cotidie miral>ilibusque choruscans miraculis, qucB tanta toto orbe terrarum fama resperserat^ ut multitu- dinem peregrinorum non solum templi ambitus» sed et ipse quoque totus oppidi nostri locus ferre minime posset. Namque ab oppido nostro psene usque ad dimidium miliare per omnes in circuitu popuiares viai ad nos se dirigentes, necbon et per campos alque per prata tddtus peregrinorum coetus , nobilium videlicet liberorumqueatquepopuiarium

•♦ fibdem anno superscripsit tnterpolator i\ »» in rasura

VARIifi LfeCTIbNES. *• dueht i*. ■* (BX eo iituo(j[ue \\ •' taedium 1*. •« deest i*. Oui postquam prcefuit a. 2i, iseruit inter'

pola(ori\literaOera$a. »» reiiquitrejwlft 4* "** ' " * ' *- - -- •

addidit manus reemiior II m i.

NOTiE. (174) Hsecnon accuratequadrantinRudolfichro- nologiam.

(175)Guitemppre QuntramnipraBerant Reginhar- dus, NithaWtiS et Waid '^ptsiopi.

(176) Adalbero Ul qui sedit annis 1046-1072, filius Theoderici ducis LotharingiaB. Vide stemma higus fQjnilite Mon. Germi 8S. iV. S48.

(177) Est Fridericns Labiinirgensis dux Lbtharin-^

gicB mferioris per AnnoA 1048-1065. Vide Sfgls erti Ghron. et Steniei Frnnk. Rafser II, ii9. Adalberonem episcopum Metensem M hunc FH- dericum fuisse iratres, ipse testatur Adalbero itt"* tabula quadam data anno 1065, quam ab aliisjam editam suo loco dabimusy cum in liiii ipsis Trudo-

D nensium gestis legatur. Ex eadem tabula apparet FHdlBHbuhi ex beneficio Adalberonis fratris advo- catiam monafterii Sancti Trudoais tenulssei 6t post mortem ejiis eamdem esse datam ab episcopo iMensi Udoni successori ejusdem Friderici. Hunc vero Udonem, gui in praBcepto quodam anni i06i appidllattir. Uio ^ir^xA tf^ He^fmrHt iiphd Ernestum in Histoire ae Limbourg, VI, 1M fuissd

generum Friderici d\Xt\$ et patrem Heinrici bomitis e Limbnrg, d^ quoinfrapitiraleguntur,«Uil)deiki qui alio homiiid appeliabatur Wdtadarui» tome^ Arloni^sis, certb certins profoa^ tidt^Uir ideth Ernest. 1. 1. Gfr. etiam infra V^ 3.

kh

6ESTA ABb. TRUMN.

46

sexus utriusqu^ pene cotidie, niaxime vero diebus A ^g^us, ne tantus etemosinarum tnictus ticio tolus

solenpnibus confluebat, ut in papilionibus taber- naculisque frondeis corlinatisque (I78)habitantes, totum ipsum oppidum circumsedisse obsidionis specie viderentur, quos pree multitudine ipsft oppi- danorum domus aliis refertdB, caperenonpoterant; tam mercatorum copia,qui vixinequis et ourribus plaustris et animalibus tanta poterant advehere, qu8B sufficerent multitudini peregrinee. De oblatio- oibus altaris quid dicam? Taceam &nimalia, pale- fpidos, boves el vaccas, verres, arietes, bves, qute iacredibili mcdtitudine oflFerebantur ; s(ed et iinum etcffira, panes etcaseinullopondere,nuilo numero nullo existimabantur "precid, fila argentea et Vil jam clauso vespere Oljmpo (179) exhaustus denii-

ceder^t et I^uxui^moiiast^riumyquddneitlue velusUte neque rimis aliquam niinahi videbaiiir miiaari,ttoh san^ passiise^t presiimptuosortuh hominum tain mofiachbrnm «JiiAto laicorum temeritate dirui, sed amplitudine latitudiheque maJtiB satis ordinatum muro flrmissitiio ddlutfinlsq^e spectkbilibtis, piil- cherrimo tand^m o^drd, sedei)[^^nsis inestini&blli- bus reparari. Vtdere eriit nairAbHe A relAtu etU • incredibile, de qttamlongequknta hoMinuti!! multi- tud6 quanto(tu6 studro et laeticia la^ldes, feilceib, sabulum, ligna ac qu6ecunqu6 operi 6r^t neces- saria, nocte ac di6, pTaustris *t et curribn^ gfktis pro]fjriisqufe expensis no'fi cessai^feiit iidvehef^. t]g)sl qubque lapides * mkceriales atqueih fdndiiineiJito

riorum acervus quam piurimos in recipiendo et ^ ^J^cles atquegavissimipositifldelite^hbcpbssiint

recondendo custodes fatigabant, et preter id nichil penitus cotidie agej*e •• sinebant. Erat igitur non tam incomptitabilis qaam revera inestimabilis peregrinomm «emper veHientium ad altkre oblatio, etnomtobeati Tmdonis fTeqtientissimis mirablli- bosqne mir&ctilis (jGBtiobiumque nostrum exuberitnti divitiis, dilTamatuin plus quahi totb Rbmanl orbiii imperio. Nam si lieet vera MerT^ etiam cr^dere nolentibus, tnajor longfe kitius, si recto existimare- tar, erat {^ totum annnm int^grum aitaris frnctus quam omnes, vel modo vei tuhc, abbatise reditus ; atque hoc non uno aut *^ duobus annis, sed per totum vitffi teaipua hujue abl>ati8 Adelardi. Pace igitur et abu^dkntia Secui^s gIoi4o>eMvebat, con- ctis ** de regno nobis et nostris reverentiam exiii- bentibus ; liiQG gloriosis sancti patroni miracu- lis, iiine domni nostri episoopi Mettensis virtute et Dobilitate ^us utriusque homiois. Quantacunque essel werra '' in patria ^\ quantacunque discordia in regno, lecurus ambuiabat^securus terramsuam inhabitabat quicunque sancti Trudonis sive servum sive anciUam se esse dicebat. Milite», vero qui de circum adjacentibus viliis ob infestationem inimi- corum Buorum oppidum nostrum incolebant, cum adhoc esset sioe omoi vallo et munitione, tanta tameD pacis secoritate in eo manei)at, ut si forte contigisset aliquando eos super hostessuoslongius processise, et fugientes, ut plerumque assolet, redire,hanc prestantisbeoeficii g;ratiam ex meritis et reverentia i>eati Trudonis habereftl, quatenus

attestari, quifn tdU Hdsbania cuM noh possint reperiri de alienislf)attibns comprobahlur apportati. Goinmnad autem de Guormatia par Renudi Golo-* niam u^que i^avieffb deductad, kicin^ aliunde aii&s plku^tri^que iii^ve^a^^t&ti^nalbfia Col<:rnia us^u^ad . n(» pefr (erram Vell^da^ pophlus vicatim, fimlbti^ plkustrfs Thj^ctis, afdentisslmo slildI6 ra|>i6ba!, et sifife omni bo^ibfnm jumentotum^ub ^f^<siflo;|>€r ipsufM qno4i:t6 fundtito Mosfi^ sine pont^ tra}ec!as caterv^ kd^ho^ythhiso^nTsvbcibntftjfetducfebant. Q\Ad ptnt^ ? ttufb tidlt 66nsuthmatum et t^ctd totum pene obumbratum, excepta parteaiiqua^ qu€» )oter{maj<Mrem turrim %i arcum graadem tmcpb^hufti conttnetur. ^ 12. Nec minusintereain edificandis per abbatiam "* eecciesiisetemendisncclesifiB nostrasnoiMlium villis etprediisde obiationibus adaitare fideliteroperam dabat . Nam dimidi um quod habemus in Viiiario (i 80). et tolum quod bai)emus in Moscha (181) a oomite Brunone de Hengel>ao «cciesifle oostree aequisivit emptum 700 marcis, similiter et totam viilam de Stades (i82),emptam iOO marcis a duce FrederioOi et quidquid liabemus in Harches (183) acomite de Musai Aiberto, necaon et partem iliius quod possi- demus in Sarchinio.Pro his tamenplurima dethe- sauro ecciesisB distraxit ; inter caeteraquidemoali- cem aureum magni ponderis et frontem auream de feretrosancti Trudonis ; aiiquaetiam moleQdiaain vadio positamortepreventus redimere non potuit. ificciesisB quas per abbatiam novas edificavit^ seu

ex eo ioco cessarent eos inimici eorum insequi^quo ^ quasreedificariex parte juyit,sunt heetamnumero

primumpoterataltiorparsturrismonasteriilMnM ^am nomine : prima major nostra aBcclesia ;

Tideri. gecundasancteBMarifiB semper virginis in oppido

iU laiemk abbas Adelardus secoadus soUictte nostro , tertia sanoti Gengulfi martyrie ia eodem ;

VARliE LECTiONES. '•facere 1*. '' vel 1*. " que addit D. •« essei Werra desuntl>, «^in rasura 1. propria D. •*erat

NOTiE.

(178) Tal>ernacuifiB de cortina paiMli qtAtfam specie factas.

(m) ^. «ti. 1, 3rM.

(180) Xom Viiie-en-WWitin^otttifbtti miiiur^ensi haud procul ab Huy ?

(181) Num Moxhe ah Iffdha itl ierrk t^ddleU^ ifa sinistra ripa Mosee ? ({%!) Staye haud brocul a S. Whdone. (183) Herk ad fluvmm Herk inter Diest et Hasi^ett.

47

RODULFI ABBATIS S. TRUDONIS

48

4. in Albnrg (184) ; 5. in Guimala ; 6, in Pire; 7> in Soafe (i85) ; 8. in Guebechsm (186) ; 9. in Dunch (187) ; 10. in Stades ; 11. m Mere ; 12. in Bevinges (188) ; 13. in Horel ; 14, in Jemapia (189) ; domum etiam nostram quee es t Leodii a f undamento fecitrenovari. Cumque ** tot et tantis operibus, qu8B ipsum quoque imperatoris eBrarium possent attenuare,libens 8ollicitaretur,sollicitus occupare- tur, tamen a dominis nostrffi SBCClesiaB et a ** tj- rannis principibus terras non minus vezabatur irequentibusobsoniiB(190) et gravissimisprecariis. Et licet oblationum altaris fructus interdum per eptomadam centum pesset estimari libris, preter quodhac illacquedistraxerataudaxcustodumfraus et dampnosa manuum iniquarum rapacita8,tamen inter hasiUasque sollicitudines etexpensas frequen- teregerevidebatur, et egebat intolerabilius, quia a nemine sibi inde credebatur. Jam enim sanctsB memoris Adelbero Mettensis *> episcopus, frater,ut dxxi, ducis Frederici» murus et arma paxque post Deum etsanctos etketa abundantianostricoBnobii, obierat. Gui succedens Berimannus (191) pro dis- 8ensione,quam contra Heynricum ^* imperatorem moverat, eum videlicet qui sub filii suipersecutione longe postyistis peneomnibusjamdefunctis^Leodii profugus obiit, gravissimis exactionibus abbatem cotidie, ntitadicam^^exossabat, «celesiasque et

A censum suis beneliciari majoris dampni dampnatione cogebat. Quem usque Mettis semel ex violentia precepti sui pertractum tanto memore gravatum remisit, utinibibeatumprothomartyrem suppliciter exoraret, quatenus prius somno mortis domi quie- sceret, quam Mettis amplius reversus recideret iterumin violentas judiciicjus mauus. Sedet Heyn- ricus Leodiensis episcopus (192), hujusHerimanni contemporaneus, ft^equentissime adaudientiam sibi vocatum anxienimis terrebat eum, et in paceesse sinegravissimo dampno minime tandem permittebat. Nam licet canus*' toto albicaretcapite, etinsenium vergens omnem em ulis videretur toUere suspitionem familiaris vitaB sue, tamen apud eum non penitus habebatur acceptus ; quod verisne an faisis homi-

Q num fieret suggestionibus, hac domino Deo nemo novit melius. Hic de abbatia multa suis beneficio dedit, etfiducia oblationis altaris nichii vei reliquit vel constituit quod iuminaribus vel coeteris neces- sariis serviret monasterii.Jamque eum tedebat vi- vere, cum neque oblatio altans neque multus fructus pinguissimaB tunc abbatisB valerent gravi sollicitudini ejus satisfacereyCessissetque loco Sige- berge (193) intentus animo, si eum non retinuisset prepositi ejus Gerardi nomine cura et devotio. Quievit tandem in paoe ^' anno 1082. inc. dom., prelatus cBcclesieB nostrffi 27 annis.

EXPLIGIT LIBER PRIIHUS ^ INGIPIT SEGUNDUS.

1. Po8t obitumabbatisAdelardisecundimalaga- vissimaet dolores super doiorem mulieris parturientis apprehendemntflBCclesiam nostram, qukHanon suut audita in toto unquam mundo ab illo famoso sub Tito et Yespasiano JherosoUmorum excidio ; quAB in hoc secundo libro altiori repetenda dignum duxi prinoipio, ut directa per ordinem veritatis semita viantem gravatum longo plano relevet vestigio. Siquidempius multumet patientissimaBlonganimi- tatis dominus Deus non precipiti ira, neque subito furoris sui turbine statumevertit aBcclesieenostraB ; sed ''^ multa diutissime sustinuit miseratione ter* ruitque signorum et miraculorum incessanti per annos plurimosformidandaqueformidine. Sed qui timc erant temporis, patientia Dei abutebantur in

C contumeliam, vitam suam magis magisque disten" dentcs in luxum etdesidiam; itaque Cflecitate sua etcontemptu miserationisDei vim tandem fecerunt patientiaB ejuset longanimitati.Namquodperioulo- sissimum est, atque im Dei maximum incitamen- tum, nolebant intelligere suispeccatis accidere Dei super se flagellum, sed eorum tantum hominum^ per quos Deus puniebat in eos suis contemptum. Unde factum est ut agitati tandem intoierabili judi- ciorum Dei turbine,dispergerentur diversis partibas orbis terrsB, longiusque multo ipsis corporibas exiliarentur quam [infami nomine prius ventila- rentur.

2. Igitur, ut superius dixi, miracula ad sepul^ chrum beati Trudonis, quantum licuit quantumque

VARI^ LECTIONES.

•• i^a 1. D. dum «♦ deesi\ «» secundus addit D. e( recmtioH manu 1*. •• l. m. H. i\ IIII. addU recentu>rmanus in 1. •' ut i. d. desunt i\ addunt 1. D. «• canis 1. T. •• 8. Id. Dec. superseripsitinter. I*. '• desunt D. '* sed — formidine desuni D.

NOTiE.

(184) Teste Stepelino qui miracula S. Trudonis con8cripsit,inpago Masualensi ; vid. Ghesquier i ,55. (186) Schaflfen.

(186) Webecom haud procul a Diest.

(187) Donck.

(188) Beringenin provincia Linburgensi haud procul a Diest.

(189) Genappe m Brabantia.

(190) Est convivium quod vasallus certis tempo* ribus domino parare debet.

(191) Sedit annis 1072-1090 ; vide Lambertum et Bemoldum.

(192) 1075-1091 ; cfr. Ann. Leod. (193)Mona8teriumngidioris disciplinaB ab Annerd

constructum ad Sieg fiuvium.

49

GESTA ABB. TRUDON.

50

hQmana iQdustria facere potuit, ocoulta fuerimt A usque anle paucos annos obitus domni Guntranmi abbatis.Intelligebatenim tanquam vir prudens non evenire ea suis neque suorummeritis^sedammoni- tionem ea esse de vit» et morumsui suorumque^* correotione, quoniam signa data esse infidelibus non fidelibus legerat. Satagebat ergo quam plurimum fratrum numerum augereet meritum,quapropter a liberalissima manu omnipotentis largitoris hano obtinuitbenedictionem, utomnibusdiebus vitoeejus pax et abundantia comitarentur ejus studiosam religionem. Defunctoautem eo (an. i055)etBUcce- dente abbate Adelardo seoundo, ccBperunt haberi miracula et virtutes sepulchri beati Trudonis non tamtimori et reverentiee,quamostentui et populari glorise.Frequentabatenimsepulchrum ejusinfiuitus 3 peregrinorumnumerus ; neque diebus tanlum sin- goiis, sed singulorum dierum horis et scripulis superveniebat multitudini, atque noctis medio grandisona fiebat venientium etabeuntium inquie- tatio. Vellent nollent fratres, per omnes ciaustri irrumpebant partes, maxime quia aqua nostri qui adhuc superest putei dicebatur potata in nomine sancti Trudonis fieri medela, atque fiebat acceden- tibus adeam languidis ; sed et leprosi ibidem de ea ioti referuntur nonnunquam fuisse curati. Quid multa ? Oratorium, chorus, templum, daustrum, pratum nocte diequenon inveniebatnr amultitudine Tacuum,quarum perstrepentium continua inquieta- tio magnae fiebat molestiae* et ordinis impedimento seoioribus, solitisetvolentibusDeoservireinquiete ^ et silentio. Juniores vero, quibus tedio erat religio et disciplina odio, gratulabantiir prius occulle hac quasi neoessitate se magistrae regulfie mandata prssterire. Accessu vero temporis et frequentissimo usu peregrinie mullitudinis, tandem inverecunda fronte cceperunt ad iibitum cuncta agere ; locorum iodifferenter abutebantur qualitatibus et horarum tam iacompelentium quam competentium vicissitudinibus seniorum increpationes indignanti supercilio respue- re in ipsumquoqueabbateminterdum indecenter protervire,quoque primura in anima monachi totius perditiooisradioabUeetseminarium.etsupremumex- terminandi ordinis vixque unquam evadendum exci- dinm intereaiiticitis proprietatibus ardenter studere, ei aseculariumpersonarum accessibus vei medio- criter non abstinere, audere qnod uon expediebat. flincquosdam superbi sanguinis effrenabat tumida ieoordatio,hinc quibusdam lenocinantibus modo sub- murmuratamodopalamobjectaaccendebatejusdem fiastussuggestio.Quorum impunitas aliosanimoet saoguine degeneresaudaciores reddebat adsimilia aolmajoracommittenda.etimpatientioreseffloiebat,

si forte decepti digne plecterentur regularis disci- pHnse sententia.

3. Ad hoc ruinosum pentur» fecclesi» precipi* tiumaccedebatgrande,utitadicam,lubricamentum, videlicetquod de hac vita subtrahebantur cotidie san^ti et religiosi viri^ qui nutriti fuerant sub di- sciplina abbatis Guntramni;quantoqueeorumim- minuebatur numeru8,tanto presumptio et indisci* pUnatio invalescebat amplius. Qui vero de illis supererant, admodum pauci sibi soli cum dolore vivere et de juvenum insolentia nec audere mutire, Quid pudore et reverentia nostri ordinis teneor ? Quanto longius ferebatur relatione peregrinorum gloriosa celebritas miraculorum sancti Trudonls» tanto et nostrorum reprehendebatur secularitas ex levitate morum et abusione indisciplinationis.firat enim summa oportunitas quibusque nostri ordinis perire volentibus ex peregrina, ut dixi, veniente et abeunte multitudine, tum ex confracti monasterii vasta reparandaque amphtudine.

4. Et quoniam quicquid a discipulis delinquitur ad abbatem respicere beatus Benedictus testificatur, extendit pius et cautus salutis nostrae monitor manum suam ad percutiendum abbatem Adelardum quia remissius multo agens quam necesse est ani- mabus, nonopponebatseadtantum animarum pe- riculum et ad advertendumimminentisfuroris Doi exterminium, Percussit igitur eum Dominus sen- suque alienavit, ut etiam inter signa et miracula, quibus perbeatum Trudonem vitam nostrorum emandandamcotidieammonebat,exhocammonit08 fratres terreret, territos animadvertere faceret, quod eorum peccatis facientibus ille sensu esset alienatUB, cujus ducatu regi deberent nutantes eo- rum gressus. Ductus ilaqueest Leodium ad mona- sterium beati LaOrentii, ibique freneticorum more factis multis diebus in cripta beatae Mari» semper Virginis, curari tandem meruit ejus intercessione ad sepulchrum beati Wulbodonis episcopi ( 1 94} . Sed neque sic sentire voluit nostrorum mcda csdtas, quam pie, quamcautemanum misericordiieporri- geret eis diyina misericordia, in flagello sui capitis periculum ammonens totius corporis. Quin magis impetu irrevocabili ferebantur ad omne quoderat eis desiderio et voluptati, capta, ut superius dixi oportunitate ex circumstrepentiperegrinorum mui- titudine atque ex vasta fracti monasterii amplitu- dine. Tum qaia si quid forte concupiscenti<e ^* cu- jusquam deerat,8upplebatsingulisadplacitum suae pruriginis effusissima oblatio sepulchri beati Trudo- nis ; non enim noxias manus a tanto sacrilegio continerecurabant. Latere ista omnino non potue- runt dominos nostros, sdlioet Mettensem et Leo-

VAHIiE LECTIONES

^* qntdeeit i\ '^* concupenscientie 1*

(194) LeodieniiB qui obieratanno i02i ,

miM

8i

mmm A«BATis s. li^uDONis

52

(tie^smgl4gcopo««qaM»iinmamTidaruaicle|atioAe A ^iiam$mmachis, utregiuhip^evaric^UoipsimauciO'

majora satis veritate cceperuat ind^ credere» abba- temque gravissimis exactioaibus et frequentibus audientiis supra posse gravare. Nam clerici, quos in exiciale malum suum parvuios educarat iuter scolarespueros noBtros stulta abbatis seniorumque iadulgentic^, rem sibi ex prima familiaritate aimis uotam cumaugmeato deteriore per multorum ora spargebaat, ipsosque episcopos modo litlerarum tr^asmissione, modo preseati suggestioae ia ao' strorum omaium ejeciioaem etaliorum moaacho- rum iatroduotioaem vehemeatissime acceudebaat* Quorum impudeates liaguae atque impudeatiores Utter® plus caeteris omaibus delatoribus, plusque ipsa fao^aremsemper augmeataate, aostrisqui^os

ritat^et ^tmtia em$nd$iwr, ita tamen secuncUitn madm regulamt ut rubigo vam sic abradatur, ne iesta hmanm fragiliUUis penitus commintuUur, Peccatii quidemnastris exigmtibus,Ucet $erotamen recognoicimus factos nos esse obprobriwn omnilms per circuitwn nostrum,non tamen cuncta aera essc qu» loqi/kuntur adversum nosmalignm linguw odio nos habentium. Quapropter si canonicum hoc est si regulce nostras consentaneum, si vestrw religioni iiebUum,$iusibus wccUsiasticis usHatissimum,date, oramus pranisque tam mentibtiS quam corporibus imploramuSfdate, supplicamus,date, piissimidomini nobis abbatem, quoniam nosier defunctxis est, Cum datus ille nobis fuerit, de omnibus quibus infamati

educaveraatexicialesyUt dizi, fuere, Unde factum B sumus, quibusque hodieacousamurtam falsis quam

est ut duo supradicti episcopi, Metteasis scilicet Herimaaauset Leodiensis Heyaricus,pari ia uaum coa^pirarent consilio^ quatenus^ si superstes adhMC defungeretur abbas Adelardus secuadus, auaquam nostrisexnostrisabbasdareturiSed ad evacuandam irr^ligiusitatem eorum» alius filiquis religiosus eis iatroducei^etur. Boaum siquidemetutile coasilium, ^i mfigi^tra di^pretioae et aoa ir^ v|adice es^et coa^unuaatum. Quidplura?

5. 8 Idus Decembris abbas Adelardus secuadus defungitur» fratrum electio Mettis respuitur, 3. ^^ Idus Augusti ia capitulo aostro ab utrisque episcopis cun^religiosistam dericis quam moaacbis cpavc aitur.Affuit et abbas Saacti Laureatii Bereagarius

veris vocibus, magistraregulaipsoii9l) ordinante, vobisetiam siplacetpres<mtibuSiSatisfacere et emen- darCt parcUi sumus. Qui si prius cuiquaminderes^ ponderedebemus,sanctusistevesterdecematconven' tus. Electusnoster, cumnontantum careat crimine sedomniquoque malasuspitione, isque nulla possit auctoritate respuijSi nostris tantum,licet falsis.re- probatur criminibus,detur nobis cuicumque vobis plaeueruit alius.Non contradicim^s,quin libfnter dn- nuimus dummodo habentes caput purgari et emen- dari sub ocuiis ejusexhispossimus,quibus vel pre- s&Ues vel absentes arguimur,

7. Et quidem erat electusille vir peroptimus,pru- deas et religiosus monachus, humaaa divinaqqe

(195)^ et magufiB vit» et aomiais Fraaco, magister q pagiaa adprime eruditu8,diuque loci aostri prepo-

spolarumSaactiLamberti religiosus (i96).Recitaa- tur sub piaaimn audieatia delatrices Utter® ab iai- quis ilUs clericismaleque nobis famiiiaribus datm asscribuntur iUis et iUis de aostris 9lm atque a\m crioi^iaaUoaum i|ifamissim8enot«, deinde omaibus pro haciafamia fratribusinconimupe precipitur, ut e}^iUo longe lateque per diversa coeoobia feraatur. Totum poadus capituU die iUa ip aoslros coaver- titur ; aoa eaim erat qui misereretur quibus jam dudumcaecitate suaobduratis loagaaimus Domiaus taadem iavehebatur iratus. Tamea petita vixque impetrata audieatia, uaus ita respoadet pro om- aU>U8 :

^.Licet peccatanostra, odomininostrietepiscopi vosque sanctus tam clericorum quam religiosusabba- tum et monachorum conventus^ alienenl pia corda vestra a nostri miseratione, tqmen debita justicise piique judicii regula nunquam debet vacare ab uni- versalimatre virfutumfSancta discretione.Si a regula sancti Beneiicti quam pfofesii sumus hactenus ut- cunqv^ 4^Viavimus,}ccircoregulam datam e^ecre-

situ8,aomine Gerardus, ex discipuUs Gunirani ahbaUs supersUtum adhuc unus. Sed tanta fuerat proh pudor ^^ ! infamia eUgenUum, ut prejudicans prevaleret adversus eiecU meritum ; quoniamque Dei benignitate et paUentia abuteates, aurem cor- disa clamoreejus diu averleraat, effectum peUtio- nis sufiB, licet justffi, licet regularis, justo tamen Dei judioio assequi aonpoteraut.Quid plura ? Sol- vitur taadem die iUa capitulum cum ira magaa et iadigaaUoae episcoporum.

8. Ratioue et regalari auctoritate se premi dissi- mulaates, tamea ooculte iagemisoebant, sed tam- quam ministri iraet virgafurorisDomini in nostros eUam voleates assenUri non poterant. Satagebaat D ergototadieilla simuIiUtquifori iaexUium relucta- reutur, viribus et igoomioiose sequenti die demo- aasterio et oppido ejicerentur,uU)ue ejecU miseraUo nebumaoa, a nuUo reciperenturveliahospitio.PrO' gressusia pubUcum episcopus Leodieasis Heyoricus stolatus auctoritate episcopaU per bannum omnibus ia episoopio suo precapit, ut et hospiUoeis non in-

VARIiC LEGTfONRS.

'♦ 13. D. " dolor D.

NOTit:.

(195) Qui prffierat suo mooasledo inde ab anno i076 : cf.RuperUChron. Sancti LaurenUi Leodiens. 0, 44.

(196) de quo vide Mon. Germ. SS. IX, 2,

(197) ScU. abbate,

53

GESTA ABB. TRUDON.

S4

dolgereat, ct cuicqoid babere inTfinirentur primo K enim illirequirenii^suntt quam- aHqui de alieni$

Ulis obviaates impuae distrabereat. Res miserabi- liter miseraada, et aisi judicio Oei accidisset,aullo Dei ei hominum judicio susoipieada. Sed ae forte in judicio duorum istorum episcoporua occultum Dei judicium videamurrepreheadere, siaamuscum reTcreatia j ustum j udicem Deum peocata aostrorum per istos puaire: hoc tantum ad mi^eriam eorum Teraciter referamus, quod etiam uoa ioteUigeates ^ miaistros \tm Dei et virgamfuroris Dowai se e9se« esse taipeQ merueruat et pro peccatis 9ui9 peccata aliorum puoire, atque ita, ut aoa ipodQ boo fieret siae revereatia monachici ordiais, «ed etiam 9ige compassioaeiahomioos peccatoressaitem extremm humaaitatis ^. Qua eaim regul^i quis oaaoR, quis

cgcclesiis preferantur. Uabeatunusquisque fructum suxmililiaincBCclesiasua, inquasuam super omnia Qfficiatransegit cBtatem; in aliena stipendia minime aUer^obrepatf nec aliidebitamaltersibiaudeal ven* dicare mercedsm* Um suat auotoritatas sedis apo-* stolicflB.

il. Quod si quis domiaum istum et religiosum quideo) Tirum, Lauzoaem abhatem, ex eo ooaatur defeadercquiafacieateipsiusfamosareligioaecon- seuseriatia eum duoepiscopiisti de Tioleata ejui ia gostros preiatione, audiat se iode redargui hac- ^usdemNicholaipapcBad eundem Egiloaem aucto. TxiSileiQuid au^em» iaqu;t, suffragatur consensus ^piscoporumtubinonpro regulispaternis, sedcontra

ordo, quffi leges hoc auctorizaut, ut defuacto suo 3 r^gulas adunatur f Et paulo post : Cujuseunqtteitd''

abbate monacbi abbatem regulariter peteates, et quicquid de eis vel fama mentitur tcI Tcritas per- hibet n, secundum regulao^ suam tcI purgare tcI emendareTolentes,ireantedatum abbatem abepi- scopo in exiliuin compellantur, et nisi assentiaut, slola el banno omnes in episcopio christiani ab eorum hospitalitate interdicautur? Sed cum rcTe- reatia, ut dixiipusjustum Deijudiciumiuistorum iojusto judicio suscipiamus, proximioremque Dei clemeatiam indubitanter credamus esse erga illos, qiios dignatur eorripieado ilagellare, quam quos TO- luit ministros ir« suse et Tirgam furoris sui esse, si tamen in humilitate conscientiae suae sciunt corre- ptionem Dei suscipere.

quesitsanctitatisdono quilibet preditt4Si alienosnan debet laborespreripere, quippecumjubeturnil^il «o- r 14171 quceproximi sunt aliquo modo poncupiscere. Eo ipso enim qi40 quisque alteri pertinentiajura surripU, sanctitasgraiiamperdit ; nam qums^netUtis vendicat mercedemalteridebitatnt Quss u^nctitas altenus siki' metfructus t4surpat1 Gontra hac «cclesiastiaa^ aa* ctocitates pi sedis apostoUc» iatardiotioaes, l)o#t saactus,licet justus, Ucetreligiosus, Ucetsuffragaate ilU duorum episcoporum consensUi peccatis nostro- rumitamerentibus, domnutliaazo abbasestsuper nostros'introductu8. Donum tamen rerum tempo- ralium et cura committendarum ei aaimarumdUa- tum est ab episcopis usqqe Q. K^i. Sept. Die yerQ

9. Episcopi igitur nec justfiB petiUoni nostrorum ^ capituii conTcaeruatia chorum ad Te^peros omaef

acquiescentes nec Deumin se nostros persequi pro peccatis tam suis quamnostrisinteUigentes, spreta nostrorum digna elecUone et qusB reprobari non poterat aUquaregulariobjectione, sicut jam dudum deliberaTerant, sequenUdie, stupenUbus oculis mo- nachorum, introduxerunt in monasterium nostrum Lanzonem quendam de coenobio sancU Yincentii Mettis abbatem, Tirum quidem religiosum et inter reUgiosos nominatissimum, at nichU reUgioni ejus detraxissent, si tamdiu a regimine coenobii nostri absUnuissent, doneccanonica auctoritas etiam re- pugaantem eum ad id pertraxisset.

10. Namnisi mefaUuatauctoritates sedisaposto- lic®, sciiicet CoelesUno papa precipiente necnon etiilud idem Nicholao papa ad Karolum Francorum regem(198)et EgUonem episcopum Sennensem multipUciteriterante (199): lllicitum est in aliena stipendia quenquam obrepere,et ex transverso venien- tem in eastraintei* qux nonmilitavit ducatum arri- pere, Tunc tandem alter de altera eligendus est ceccle- tia, sids civitatis ipsius clericis velmomachis nuUus dignu$inveniripotuerit,quiordinandussit, Primum

confratres nostri,TesUente8 chorum formosis Tirii magnarumpersonarum et eruditis, apprime in om- nibus officiis fficclesiasticarum iastitutionum.Felix quidemfficclesia tot et talU>u8 et taatis yiris, si aoa iratum habuisseat sibi Deum patrem pro peccatis suis, Tel iram ejus scisseat portare ia bumiUtate cordis et coatritioae carnis. Sed quid moror ?

12. Kademnocte inteUigentes ab amiois quod se- q!ieati|die Tioleuter et contumeliose truderenturia exiUum, si iu claustro esseut iuTeati. paToredisso- luU — ut esthumauanatura et maxime formidolosa simplicitas monachorum — fuga sibicousulueruat. Uqus tantumeorumLuiponomine, exUiosibi xpagui quam f:iga electo, transmissus est Leodium sub Berengario abbate apud ** Sanctum Laurentium ; paucissimi Tero cum abbateLanzone remanserunt, Gerradas scUicet prepositusiUenostrorum electus, necnonet BUgerus^Herimannusquoque seniorcum anlio Herimanno nepote suo,atque Engo qui paulo post missus est Mettis ia exiUum, oeterorum Tero plurimis per Flaudriam et AagUam, Datiam et Sa- xoai&m, regaum quoque Theutonicorum dispersif .

VARIiB LECTIONES ** indulgentes D. ^ necessitaUs D. ^ prohibet T ^ reprobandi Mansi. h ut Uansi •^ deest i\ •adi*.

NOTiE

(108; Nioolai i ep. M Manti XV, 39i . «...

(i99) NicoUii i ep.21 Appeodioe apud Mansi XV| 393. Tune -^ meresdemtmX verba Oeslestini I*

55

RODULFI ABBATIS S. TRUDONIS

56

Parsminiina, habiknsibi retento, per diversa cob- A nobia hospitabatur, pars maxima, nichil sibi de monacho retento, presbiterorummoreper diversas parrochias vagando ferebatur. Sed et Leodii et Coloniee, post irae Dei super locum nostrum poeni- tentiam et redditam nostris miserationis suae gra- tiam, vidimus nonnullos eorum inter clericos sub clericorum habitu consenuisse in ordine canoni- corum ; Leodii inmonasterio sanctSBCrucisnecnon et sancli Johannis, ColonisB in monasterio sanoti Georgii.

13. Interea Lanzo abbas duorum fultus auctori- tate episcoporum, cospit strenue de temporalibus et spiritualibus apud nos agere, advocata sibi de Mettensium " partibus religiosorum monachorum multitudine; sednescimusquo occulto Dei judicio> 3 gravissimacontritusest divinitus^^adversitate^ dum humana nimium forsitan elevaretur prosperitate. Nam tercio prelationis ejus anno (200) super no* stros 7 Idu8 Martii (an, 1085) combustum corruit miriHcum illud et pulcherrimum operis monasterium no8trum,quod incomparabilibusinhac terranostra columnis, ettecturairrecuperabilipene consumma- verat pia sollidtudo abbatis Adelardi secundi ; tan-

tumque fuit, non dicam infortunium, sed ut dixi * occultumDeijudicium,utdeunadomuncula, longe quidemjposita, in totooppido nostro solum nostrum comburereturmonasterium. Globus namqueardea- tisstraminisaltissime seattoUens abincendio flam- mivomantis domunculsB, dicitur visibiliter tandem corruisse super nidum cyconi», in una duarum tur- rium, qunest juxta orientales absides in australi latere*; et oppidanisad clausum ostium monasterii concnrrentibus, sed fratribus oausam nescientibus, tamdiu protelatum illis esse introitum, donecvis ignea inexpugnabile sibi preoccupasset totius domus imperium. C2ecidit igitur tandem, cecidit illud mo- nasterium, cujus simiie amplius nostrum nonhabe- bit coenobium, lUflBque mirabiles coIumneB, super quibuslabor, expensaB, studium, opus, pulchrltudo, magnitudo referri digoe vix potest, ita funditus igne resolut8B corruerunt ut de duodecim reformari noa posset ilio similis preteritarum. Sed a tam luctuosa descriptione paululum hic jam respirare oportet, et secundi libri iine terminato, ad tertium inchoaa- dummolestum animum recreareclementioriotio. * Sita ad dexteram capelle SanctiTrudonis in su- periore margine addidit interpolator 1*.

EXPLICIT LIBER SECUNDUS, INCIPIT TERTIl S.

i. Dum» gravi sollicitudinum mearum pressura G bustum estmonasterium nostrum, scicilet 7. Idus

urgeor, tenue nimis viliterque scissum ipse repre- hendo, quicquid in hac ordita telatexuissevideor. Sed quid ? Si talis non fuerit res peracta, ut digna sit ita permanere, tantum saltem conferet ex sua yilitate, quod quandoque coget erubescentem se in melius stilum commutare. Interim, lector, ani- madverte quod scribitur, non quam bene scribitur. Annoigitur dominicaB incarnationis 1082 obiit ab- bas Adelardus secundus 8. Idus Decembris ; 3. vero IdusAugusti capitulum actum est superconfratres nostros a duobusepiscopis, Herimanno scilicet Met- tense et Heinrico Leodiense ; qua nocte dispersi sunt omnes confratres nostri preter paucos, quos superius nominavi"'. 9. autem Kal. Septemb. ^ (201)

Martii annovidelicetdom.inc. 1085"*'. Hildebran- duspapa,qui et Gregorius *> est appellatus,et Hein- ricus^^Romanorum imperator, qui Leodii obiit filii persecutionem fugiens,gravissimi8 discidiisregnum et sacerdotium hac illacque miserabiliter distrahe- bant**. Quare imperator faventium sibi episcoporum Mogonti{B*conciliohabito, suique pap» Clementis appeIIati,Ravennatium** scilicet archiepiscopi, au- ctoritate, ut sibi videbatur, roborato, Herimannum Mettensem episcopum hostem imperii puplic um adj u- dicatum, quoniam ^ sequi contra imperatorem vi- debatur Gregorium, abjudicari fecitMineodemcon- cillo totoquo alienari Mettensium dominio (202), 8U> bate** quodam Sancti arnulti Mettis Gualone dicto

Lanzo, abbas Sancti Vincentii Mettis, ordine **quo D episcopo*** proeo supposito ^o*.

secundo libro disserui », abbatiam nostram regen- *Ante hos vero annoscum interpolatoruna linea

damr suscepit ; tertio vero anno introitus ej us com- erasa V .

YARIiE LECTIONES

^ Mettensibus 1*. ^ Anno Domini 1085 abbas Lanzo gravi attritus est scripsit xnterpolator i\ drnbus Hneis «rasu,» utd. desunt {\» quam i\ « nominavimus D. » Anno sequenti addtt interpolator in rasura I*. » memorato addit D. •<> quo — disserui desunt D. « ita D. « Vll addunt D. et inierpo* lator 1*.»»I1IL ree. man. tn 1. •* distraxis sent interpotat, in rasura 1*. » rasura 1*. •• Ravennen- sium D. ••quoniam — • Gregorium desunt D. •• interpotator i\ fecisset. •• abbatem quendam interp, 1*. »•• Gualonem dictum episcopum interpA*.^^^ supposuit «iwer». 1*.

Lipposuit tnterp. NOT;E

(200) l.e. anno 1086. Si revera ut ex sequenti- bus patetcombustumest monasterium anuo (1085), erravit auctorin computando abbatis ; eratannus secundus, Cf. etiam infra IX, 29 ; X, 15. . (2Q1) Ita legendum esse non Decemdris, quo4

exhibent codices Dachery, ex antecedentibus II, llpatet.

(202) Vide Sigebertum ad huno annum et Macsi XX, 613. De Walone vide Hugoais Flav. Chron.

57

GESTA ABB. TRUDON.

58

2. Inierea Luipo, anus de fratnbus nostris, ille A sibtvitQBpresidiumfecit.Quffiresperniciosissimum

inqaam qui Leodii apud Sanotum Laurentium exilii sententiamsusceperat,fugaexiiium evadit, necessi- tate quidem ea,q uia Leodensium episcopu m longius eum velte in exilium mittere sensit. Quid cum per omnes quos utiles sibi fore existimabat, per ipsum quoqneimperatorem apud abbatem Lanzonem omni humiiitate ageret, ut reoeptus in claustro suo, quo DDtritus fuerat, ordine quo et alii vivere posset, Qulio modo impetrare yaluit. Atille cumparentibus sui^sLoYaniljinterdum vero Salechem atiasque non- Donqnam — nobiliterenim natus fuerat— depatrimo- niosuo tristis et merens <« vivebat. Sed auditisinimi* citiis^qn» inter im peratore m et Herimannum Metten- sem obortn f uerant et quia abjudi catum ilii episcopa- tum imperator cumomnibusappenditiis ejus, simu- b etiam et abbatiam nostram eademlege babebat in manu sua *<*, iocutus h>atribus nostris qui Gande in monasterio sancti Bavonis exulabant, necnon et quibusdam qui abbatem Lanzonem aliquantum cum eo morali tandemeffugerant, simul etiamaiiquibus qui cum eo adhuc erant,ut multa interea hac illacque preteream, ab imperatore tandem obtinuit, ut susce* pto dono abtmtiffi nostrae de manu imperatoris, per duos comitesejusin eam introduceretur, Gerardum scilicetdeoastelioquod diciturde Guassenberge^**, et Gozwinum, avunculum ejus de castello quod dieitur Heinesberge. Hfficautem ea geri videbantur ratione, quia absque electione domnus Lanzo in- troierat, fratrum electioni superpositus,episcopatus

postea exemplum nostris extitit, fiducia tanti presidii factis rebellibus in excidium totius loci nostri ; non tamen vir reiigiosus ita ^ intellexit, cum eam ascenderet, qui nil ex ea nisi vitam sibi servan- damcogitabat.donecepiscopiauxiliosalvusevadere posset. Sed seditiosus populus noster et ad omne quod est turbee etdiscidii levissimus ;hujus viri ne- cessitatis leviter inmalopotuit meminisse, oblata sibi rebeilandi et calumniam faciendi occasione. Undeipsi aliquando meminimus^etpost presentes vidimus, non solum oppidum nostrum incendio prorsus conflagrasse, verum turris hujus occasione plurimamiserabiliaineoaccidissecumhumanisan- guinis larga effusione (203).

3. Igitur quidam de fratribus nostris, qui prela- tionem Lanzonis abbatis ferebant inviti, ad Luipo- nem statim se convertunt ; beneficiati ecclesiee prseter paucissimos, nocnon et oppidani fidelitatem el fa- dunt. Lanzointerealetanias rogationum (204) intra parietes templi agebat cum paucis monachis ; Luipo per oompos, ut mos est, oum multis de fratribus nostris et turba laicali. Homines nostros ad hujus- modi seditiones facillimos, et modo hac modo illac levissime devios usque ad nostra quoque tempora invenimus ; quod et interdum gravissime experti sumus, quam diude monachis nostris superfuit vel unus,quicontendere deabbatia nostra moliretur. Quid moror ? Franguntur tandem ab hominibus Luiponis fores monasterii versusclaustrum, et abba-

queMettensium,quiHerimannoabjudicatusYideba- q tem Lanzonem intra turrim coactum ostium exire

non permittunt. Tantam eum in ea necessitatem audivimussustinuisse,utaIiquotdiebusapauperio- ribus mulierculi per fenestras aleretur grosso et aridopane, vasculoqueparvissimae refocillaretur «^ aquflB. Sic et sic, et hflec et illa per 1 5 dies sUnt inter eos acta. Quinto decimo demum die, inlqua fuit*<» secunda feria pentecosten, 5 scilicet Idus Junii, misitepiscopusLeodiensisabbatemBerengariumde coenobio sancti Laurentii Leodii, et aslu simplici ereptum abbatem Lanzonem de nostra turri, cum eodem abbate manere fecit Leodii in monasterio sancti Laurentii. Fecit etiam ibidem servire ei quio- quid habere videmur in Sesnin »*» (203) ct in Jema- pia etin Villario etin Orele (206), deliberans interea quid de Luipone ageret. Post heec nichil moratus

tur, in manu imperatoris habebatur, oujus capiti inheret ^ nostra abbatia. Quare imperator Lanzo- nem tanquam invasorem removere posse sibi vide batur. et fratribus nostris suum electum dare. No- stro tamen judicio non videtur coherere hsecratio ; cum siqoidcontra oanones actum esset ab episcopis innostros,de Lanzone apostolica prius cohercendum essetauctoritate,quamillicita impratoris potestate. Sed apud mortales per mortales nichil juste ratio- nabiliterque igitur, oum rationis justicifieque regula Deusjudexjustusvictapatientiainsurrexeritiratus. HactamenrationeetordineLuipoabbatiamnostram primum visus^estintrasse; quisitumet postmodum gratis et per ostium intraverit^ testabuntur sequentia ipsins operis. Intravit igitur 7 Kalendas Junii {an.

1086) in pompa magna militum, qua die secunda ^ Luipo Mettis proficiscitur, et redditum Gualoni ba- feria fuit rogationum. Cujus tirannidem Lanzo veri- culum,qui super Herimannum episcopusibi diceba- tus intra parietes se continuit, turrimque preoccu- tur, ab eodem recipit, presentibus ibi de fratribus pans cum paucis monachis vitfle sibi eam solatium nostris multisetdeoppidanis melioribus. Episcopus fecil. Primus quidem ipse fuit, qui turrim nostram Leodiensis hanc presumptionem **• Luiponis con-

VARLB LEGTIONES

i« Vixil qui sequenti auno soilicet 1086 interp, i». *« suis D. »•* Guastenberge 1*. »* inherebat r. ««• deeit, i\ «« a. r. 1*. ^ fuit — Junii Desunt D. *•• Seni 1*. Sesuin D. »»» de hac praesumptione D.

mTM

(203) Cf. X. U, 15.

(204) Quae celebrantur ante Asoensionem Chri- sU.

(205) Seny haud prooul a Huy.

(206) Oreye inter Sanctum Trudonem et Leo-

dium

59

RODULFl AB3ATIS S, TRUDONIS

60

tewptumqudecclesiasaaotiLamberMsui^tawabba-A Qccupatte eum a raditu arcerei, donec domiQus

tibus quam archidiaconibus totique simui sscclesiae couqueslus, eorum judicio Luiponem excommu- picat 17Kal.Julii, octavisscilicetPenteoostea, om- nesque adberentes ei.

4. Heu! beul Nunc, nunc invalescit materia de miseriarum nostrarum miserrima relatioae, sub cujus pondere mens colUsa bebitudine sua stilum quoque hebetem facit, borroreque informis monstri et enormis materiaB timet in lucem prodire. Dicep- dum enim bic erit posl primam el miserabilcm illam mirabilis quondam tlamma faciente templi nostri ruinam secundo vix anno, et qu^si calidis adhuc templi cineribus, quomodo totum oppidumnostrum in una quasi favilla corruerit,et humanus sanguis

eorum Luipo ab imperatore pace babita rediret. Tantaque erat cfecitas judicioDei,eorum,qui vide- banturinoppidonostrosapientioresetnatqmajores ut non attendere vellent, quam pessimum tiaem haberet, quod domus Dei, illis cooperantibus aut consentientibus, sive non resisteotibus, fiebat mill- tum presidiumi quia immo spelunca latronum et sacrilegorum refugium.CcBperunt iaterea noTi illi castellani edificatam sibi munititionem possiderey ruulto Dei contemptu et rerum fficcleuasticarum abusione. Nam cortinis et tapetibus, quibus tuno multisetpreciosis abundabat nostra fiBcclesia, vela- bant undique ezterius novsB edificationis su« ciroa lurrim ambulatoria, subillis et circa ea protegentes

non modo perustos semirutosque tempU parietes 3 se ab ABStivaiis solis ardore, et bibentes etmaadu-

fo2daverit,verumaltiuslargequesupraipsasaltario- rum crepidinesroraverit.Igitur Luipoquid faceret? £piscopum Heipricqqo inexorabilem prorsus sibi videt; rem igitur suam ad imperatorem iterum atquQ iterum refert. Imperator in turbato sibi re- gno et sacerdotioegre occqpatus,rem ejus usquein curia Aquisgranidiffert. Fitcuria in patale Domini (an. 1Q87) } assuatepiscopus et Luipo. Longus ii^ter utrosquepost etanteimperatorem verborum confli- ctus ; dedit tandem episcopus, victus terrore impe- ratoris magis quam legjbus. Solvitur cum si|is omnibus ab excommuncatione Luipo ; sed interim fratribus nostri^ omnibusdivinointerdictoofficio, donec dato sibi conductu veniens ad audieotii^a^

cantesdormientesqueineisluxuriose. Nam spacium monasterii, quod est a turre usque ad arcum pri- mum ante ipsam turrim, muaitioni suas quasi ante- murale conjunxerant, et per fenestra trium simul positarum turrium trabibus ingentibus longe porre- ctis, in giro extra turres placidum aspectu compo- suerant ambulatorium. Ibi, ut dixi, cortinis et tape- libus caBterisque ascclesiasticisutensilibus luxuriose Dimisabutebantur.CensumquoqueetaonooamquaB pertinebant ad prebendam fratrum gul« suas el libidini prodige nimis servire faciebant. Nam ioter magnos et parvos vix octojfratres tuac babebaotur apud nos. Qui enim Deum timebant, I^eodieasis episcopidispositione per alia caBOobia hospitaban-

pacifice LeodiidiscutereturLuipo,quomodoposset q tMr^etquidam^vestibusabjectismonachici^iClerica-

de eo peticio imperatoris fieri. Luipo instante die licetconductum sibi videret deesse, Cunradum sci- licet Uiterioris Trajecti episcopum, qui sibipromis- susfueratcoram imperatore,tamen ad diam tendit. Quem ministri Leodiensis episcopi excipientes insi- diisjuxta villam Jupiliam (207) Leodio proximam, graviter verberatum spoliant, neque tamen sic a pro- posito itinere prorsus deterrent. Sedit concilium ; jubetur Luipo intrare. Ille non abnuit, dummodo spoliato sibi res suas restituerentur^ et qui eum introduceretpromissuseiadessetconductus,Iterum atqqe iterum et usque tertio vocatus cum superius dicta ratione venire noliet, tandem excommunica- tur ; sicque *** tristis ad claustrum reversus res domesticasdisponitet statim ad imperatorem r^dit. Nec mora ; fautores ejus consilio simul habito de munienda turri nostra deliberant, et quidquid mu- nitioni obsidionique videbaturesse uecessarium p^ rant. Eiigunturad tale negotiuo^ juvenes audacis- simi, multarumin corpore et parentela virium, sed parvissimi consilii, ut,si episcopusLeodiensis Lan- zonem abbatem reducere vellet, timorturris abillls

li babitu exules abutebantur ; quidam vero illorum qui cumLuiponeremanserant, horum omnium ma- lorum non tam incentores quam etiam cooperatores existebant, et simul cum seditiosorum furore quasi oleum in igne rebellionum insania effervebant.

5. Quorum scilicet turrensium insoleotiam cum majoresoppidanorum, tardequidem nimium,cobi- bere vellent, nullo aiodo jam poteraot, quia et "* parentelaet armis insuperquefortibenequestipen- diata munitioneconhdentes,admodum quemexoes- serant fedire, jam nisi inviti volebant. Unde fre- quenler inter eos est rixa exorta, inque fori medio et intra ipsum atrium cruenter pugnatum. Tunc demum peregrinorum multitudo coepit cessare, quaB ui superiusdescripsi "*, cotidiana concertatiooe ad sepulchrum bealiTrudonis solebat oblationem affer- re . Nam hioc illos dehortabat ur borror belUcaB immo- diabolicee f aciei , quam ex armata turre impresseran t latrones iili <<«domui Dei ; bincepiscopalis terrebat intcrdictiOy quae sacrilegos illos preconabatur ex oblationefideliumnon dcberestipendiari. Quidlon- giu8 moror ?

VARIifi: LECTlOrjPS **A Tunc Liupo merens et interpolat in rasura [*, ^^deest i*. *" dixit i\ »" decet, 1*

(207) Jupille ad Mosam in ripa dextrat

61

OBSTA ABB. TRUDON.

68

S« ffit ei ftliit ionamwabilibas nostrorQm pre- A aostro|tiiicepepat,aftdemhoraquaant6eum vene-

tnmptionibas proTOoaius»Leodieasit epiacopas mo- Tit tandem exercitum ad expugnandam, non jam turiim »ccle8i8B,sed tpelunoam latronum. Igitur <^^ Nonaa Julii, feriateeunda, obtettamett ab eo op- pklum nottrttm,iptequereseditante portamillam qos exit Sarchinium. Erat tuno temporis totum oppidom nottrum vallo fortissimo munitum»atqae desoper pottibut /ortittimit magnitque tabulis *^* ooronatam ; tupra tingulas portat turret ligne» tminentiua edificattt stratttque per medium et vetti- taper cirouitumoratibutfirmissimis et nullit sa- gittarum aeuminibut perviit.Preterea turrit moaa- it^ firmiatima quatianezceltain medio oppidi, iottarmontit, eminebat, quaiem non deceret tuno tempons babere monatterium, ted oivitatem belli* eotittimamautoatteilumregiuin.Tum fortittimqs monatteriimurut,qui in antarioreannoeoncrema- tis tecUs adbuc totusstabat nudutjoogo tuo exte- riut gjro et amplo interiut tpacio, aptittimot et plenot aecaritatit prebens iilis qui in turre mora«- bantarrecetsat,Hititaquefreti muaitionibus, tum muititudinemaximabellieotorum magnaqueauda- wt viroram , quibus temper abundasse oppidum nottrum tcitur, prima die obsidionit frequentet tamerariotque nimis faoiebant ia eieroitumexour^ sat.ita utepiteopum locomoverifaeerent,etmajo- remtooramconvooaremultitudinem ; potuitsentqae Qonmoltum timereillam obsidioaem, nisi propter iojuatam eorumoautam etdomut Oeiprophaaatio- nem Oeam viodioem habuisseot expugoatorem.

T.Orta igitur tequeoti siatim ^" die ioter eos est leditio, aliis de deditiooe murmuraotibus, aliis de repognationecoBolamaatibus.ltaqueinvititqui tur- rem occupaverant,alii,quos jam posoitebatincepti, obsidesepisoopotradunt^uttaQisrebussuis et oor- poramconoettatibiincolumitale,epitoopMscederet ib oLaidione, oppidani a rebellatione. Sed quae pru- dentia, quod coosilium effpgere taodem potest j udi- eis ireB Dei judicium ? Nam etiam ipsa poBniteotia iotardum este potet t iofructuosa, oum facti mali p(BQite(oosmagi8,oederebustemporalibus ahquid perdamu8,quamutDeumquemoffeodimus satisfa^ ctiooeplacaresludeamus. Brat tuoc temporisadhuo inter BruttenuoQses (208) et nostros Trudooieoses

rapt,perquo8damrecessus ultra vallum io oppidum DOttrum trantiliuot, oottrit niobil minut quam id tuapieantibutpro paoelaudataet datis jam obsidi- bus, etideo remisse positisque armis ae oontinen- tibus. Priut ergo tileoter igoe iojeoto, deinde pe- dettri populo damoribus io id ipsum ooocitato, de- mumigoe et ferro totum iovadit exercitus oppidum nostrum spe predst oaptivaodorumque eupiditate, 000 raspioieotet ad reolamaotem fermeque solum reliotumepisoopumfquinichilBrustemiensiuminsi- djarum sibi con8ciu9,egi*e oimislBrobat pro acceptis obsidibus, iaorima^que et grave suspirium dicitur fadi88e,cum viotrioemflammam videret eoolesiam beat» Mariffi temper virginis corripuisse. Nostris

B licetsero adarma tamen audenter convolantibus, per plateat, percompita,pernototiibimeliusquam illis viarum recefsus, muitushostium saoguis effuo- ditur ; bioo tamen eos igne, hino armis jugiter cir- oumvaliantibus, inque fori medio gravissimo eom- missum est prelio.Armorum collisiane et gemituosa bumani sanguiniseffuHionetetraetmiserabiiis facta est diei illius faoies, borribilis quoque et oruenta tota fori plaoicies. Prevaluit tandem muititudo, et oostros io atrium retrogrado ooguot vestigio.Heu ! quaotumsaoguiuisibi effusum fuit,priu8quam pos- teot oostri oompelli iotra portat mooaiterii 1 Nam qui supra turrim eraot omoi defensionis genere hostes miserrimeprooul etpropeoonterebant,etiam quibusdam ex mooachis^qui diu postea nobiscum

Q fueruQt"',acerrimeacciaoti8 adhujusdefensionem necessitatis.

9, Miserabile erat videre a fenestris turris san- ctam im^ginem PomiQi,saQctum soilicet or uxifixum peodere, et io expositum saocti Euoherii feretrum ooogredieotem multitudioem sagittas jaoere.Cum- que reoepti iotra templi parietes^qui fug» aut neci superfueraot de ooitris» portas clausiseot, multi- tudo hostium dolore graviisimosuorummotaocci- 8orum,8pequeillecta majoris predcB, ocepitdiligeo* tissime explorare per gyrum mooasterii parietum, si quem ad nostros posseDt habere accessum ; et fraoto taodem muro ad auslrum cootra criptee in troitum, oeoooo et per feoestras CGeperuot irrum- pere in mooasterium. Inlerea oostri timorem et

graviasimum etaotiquum belUjure discidium,quo- p. solitudiQemiotussileQtiosimulantes^quautos voluut

rom alterutrosouoc laocea, ouoo sagitta, plerum^ queetgladiususqae ad quamplurimoset demelio- hbos aemper virisvoraverat. Itaque Brusteipieoses iQteUigeotes de pace faoieoda ioter oostros et epi- scopam, gravissime ferunt, et quicqnid illud sit, audent moUri ad oostrorum excidium. 8. Postposita, igitur fide, qua episeopus obsidet

dehostibusiotrarepermittuQt,8ubitaqueioeosfacta irruptioQO non tantum truoidaot, quautum supra ipsaquoque altaria iQsiUeotes horribiUter immolant. Fit. proh dolor 1 in domo Domini cedes cruenUs- sima, humani saoguinis UbaUoprofluentissima"*, ita ut membraUmconcisorumhosUumhaciUacque plurima facta congerie,vi8ceribusqueeffusis, insa-

VARIiB LBCTIONES- ^Eodem aono Domioi ^cilicet i086,quifuit quartut aoous Laoxoois io hac abbatia, annolavtr yine inferiore 1*. »♦* trabulis D. m' 8, Id. JuUi interpolator V in rasura. '•• vixe»

vkUrpolator in margine ., _ ,

mat D. "* humani — proflueoU^sima desmt 1).

(308) Brottbem villa Sancto TrodpQi vioiaa.

NOTi^.

63

RODOLFI ABBATIS S. TRUDONIS

ciabilifureatis gladii muorone,noasoium parietes A ria. Pauci de monachi8,quiin ipsa obsidione gravi

payimentahumano aspergerentur sanguine,8ed ipsa quoquealtariasanctorumque Trudonis et Eucherii sepulchraavulsarum intestinarum, heu ! heu ! pol- luerentur stercore. Nec satis hoc erat huic tam misere YictSB nostrorum yictori8B,namartus exani- mesigoicircumfurentiinjectos hic yigens^ adhuc flamma horride circumlambebat, ibi prunarum ex incendioferyentissimusfactus aceryus, pestiferini- doris profluente sanie,miserabiliter urebat.Hoccine portendebant,beateTrudoJua miracula,qua tantis prius temporibus fiebantadsepulchrum tuum, tot, tam crebra,tamstupenda,tam glonosa ? Portende- debant quidem,quia dum blanda commonitione mi- raculorum tuor um non corrigeretur negligen lia y it«

senecta corporis locum reUnquere non poteranl, miserabilem loci faciam intus et ezterius aspicien- tes, et nichil aliud preter ruinam, niai horribilem, 8oIitudinem,utcumque exire inde conantur,yiamque Mergueles arripientes, a nostrisquoque perfidissi- mis et nullo unquam Dei judicio castigaiis corri- piuntur, percutiuntur, spoliantur, episcopoque Leo- diensi plectendi transmittuntur. Erant in his duo yiri magnarum et pulcherrimarum personarum. yiri ^ litterarum artibus et usu fficclesi» nostrae apprime eruditi. Alter, prior sdlicet Liebertus, cu- jus studiomulti et optimi adhuc hodie habentur in bibliotecanostralibri etqui multa thesauro asccle- sise nostraeaddiderat,qu8eiIIoezterminio cumceete-

nostrorum, quin magis inconsiderate elati in luzu B i*is ahis quam plurimis bonis, non tam predonum

et desidiaabuterentur fructuinestimabiliad altare obIationum,meruerunt tandem ezperiri tam terrifi- cam,tam gemituosam sententiam in seirae Dei ju- diciorum. Inteflezerat hoc longe ante prudentia sa- gacismenti8reIigiosiabbati8Guntramni,qui,quando suoprimum tempore iucipereot fieri h«c signa,di- cebat ez auotoritate diyin» Sripturffl,infideIibus,non fidelibus signa data primumfuisse ;et quasi ad di- yinam commonitionempereasignahumilior factus et timidus, satagebat prius multum de occultandis quffi fiebant suo tempore miracuhs, deinde de yitffi suae,fratrum8uorum correctione,quam praedicabat cotidie ea miracula commonere.Quodquoniam no- strinoluerant animadvertere, involuti sunt tandem

quam nostrorum quoque manus 8acrileg8& diripue- runt; alter yero Stepelinus (2i0), cujus nos diu post sepulture interfuimus.Caeteri utcumque miser- rime quidem evaserunt. At episcopus ilios preter nostrorum perfidissimorum spem impunitosabire permisit, episcopium tamen suis eis interdixit.

11. Acta sunt hffic 8. Idus Julii. Interea comes Arnulfus de Los turrim nostri monasterii pro pre- sidio habebat Gumque in monasterio nostro nec puer, nec juyenis,nec senex,nec quisquam mona- chorum tandem remansissetyUudosque et semirutos monasterii et claustri parietes solitudo cum nimio horrore nocte et die inhabitaret, erat nimis mise- rabileetgemituosumetiaminimicisde tam gloriosa

hac,quam descripsimus miserrima yultus sui con- ^ quondamdomofaciemtam tristem,tamlugubrem

fusione. Quid tandem?Tota die pugnatum est. "

Noctis intervenientis beneficio cessaver unt utrimque

hostes ; in tolo oppidonostro nec minima domun-

cula die illa superfuit incendio. Nocte illa quiqui

supererant de nostris fuga dilabuntur, quippe qui

nichil congregaverant sibi, unde in monasterio

sustentarentur; pauciquierantin turre, et quitan-

lorum malorum maximaparsfuerant, licetambigui,

necdum tamen nocle illa r6cesserunt, sed missis

nuntiis ad comitem Arnulfum de Los (-lOOjjturrim

ei tradiderunt.

iO. Heu, heulquibus gemitibus quibusve lacri- mis referam gloriosam adhuc tunc therauri fficclesi«^. nostree supellectilem, quee in ea turre comportata

tamque horribilem aspicere, vespertinisque horis necnonnocturnis et matufinalibus pro dulci quon- dam spsallentium monachorum choro stridores tan- umin ea audire vespertiUonum^et male ominatos cantus ulularum. Tunc deeadici illudapte nimis quidempoterat,quodDooiinus per Isaiam prophe- tam minatur de Babylonia. El m7,inquit^ Babylon iUagioriosd in regnis,inclita insuperbiaCaldeorumy sictU subversit Deus Sodonam et Gcmorram (Isai xni,i 9). Atque illud Jheremiae iPrecipitavit Dominus necpepercitomniaspeceiosaJacob,€Usiruxitinfurore suomunitiones(Thren. u, 2). Et infra: Et succendit in Jacob quasi ignem flammoe devorantis in gyro (ibib, 3). Et paulo post : Factus est Dominus velut

fuerat areddentibu8,arecipientibus turrimquibus j^ tnimicuSfprecipitavitlsraeLprecipitavitomniamtB- quantisque modis distracta f uerit, quo ludibrio ha- nia ejusy dissipavit munitiones €jus,et replevit infilia bita,non tam viris aut malronis,quam ipsis quoque Juda humiliatum et humiliatam.Et dissipavit quast mechis et mulierculis ! Nudala est die illa,die illa *« ortum tmtortum suum.demolitus est iabemacutum aecclesia nostra omni interiore suaet exterioreglo- suum,ObtivionitradiditDommusinSyonfestivitatem

VARIiE LECTIONES. '^ vigens — circumlambebat desunt D. »" d. i. desunt D. « deest V

(209) Est Arnulfus IV, quem filium fuisse dicunt Emoois comiti8Lossensis,ex illa familia oriundus, auanomenacastroLoozvel Borgloon in vicinitate Sancti Trudonis ducens, originem ad saeculum de- cimum usque reduxit.Cf. Mantehi Historia Lossen- sis ed, Robyns, Leodii 1717, p. 50, 84.

NOTiE.

(240) Is estille qui, teste continuatoretertio, ad annum 4050 ad Guntramnum abbatem scdpserat librum De miraculis sancti Trudonis, quem edidit Mabiilon. Act. SS. ordin. S. Bened. .S«c. VI. 2. cujusque fragmenta nonnuUa ex alio codice dedit Ghesquier V, 49.

65 GESTA ABB. TRUDON.

et sa^batum l ohprobrioin indignatione furoris sui A nostri ordiDis.Sed erat odibilis supra modumpene

rtgemetsacerdotem.ReppuUtDoffiinusaUaresuum^

maUdixit sanciificationi suaB^ tradidit in manu ini-

mieimuros turrium ^us{ibid,t b-l), Eipemlo su-

perias : Manum tuam misit hostis ad omnia desidC'

rabUia ajus (Thren. i» 10).

12. Possem currere pene per omnemiamentatio- Bem JheremieB super Jherusalem, et etiam ad li tteram ioYenire possem, aptissime convenire eamadso- desias nostrcB lamentabilem miseriam. Qui enim etiam niinc hodie eam aspicit intus et fons^ cum tamen multoetincredibililaboreetsumptibus pars aiiqua murorum, immomulta sit resarcitayCt edifi- doram restructa, substanti® reacquisita, fratrum iimncnismajor,ordo etyitaeorum melior, et prius,

omnibus oppidanis,dicentibuseum causam fuisse malorum, quae acciderant eis.Tunc tandemmilites comitisAmulfi recesserunt de presidio turris, et oppidumnostrumccBpitiicentiusinhabitari.Interea dum h»c aiiaque perplurima mala gerunturapud nos, et non tam volubili fortun® rota, quam justa in nostros vindicis Dei ira, nichii firmum, nichii certum, nichil prosperum nostris esse permittitur, Mettensis quoque flBCcIesia, cujus nos membrum sumus, tanto altiorum fluctuum gravissima quatie- batur collisione, quanto caput cffitera queelil>et membra solet supereminere.

i 5 Itaque Gualo, quem superiusdizimus episcopo Mettensium Herimanno superpositum "^(21 1 ), videns eQmadhucflorensstaretfficcle8ia,Yidereeampotuit B quod nichii proficeret, quin immo veraciter cogno-

io pulchntudine sua et divitiarum gloria, parvissi- man quidem est, unde consoletur tuam mesticiam, cum vix umbra sit haec ad priorem ejus gloriam. Sed de his satis hic dictnm sit; ad^t narrationis ordinem recurramus.

13. Igitur hac miseria, et majore quam sciamus dieere, hocque in monasterio solitudinis horrore jdgiter permanente, preter quod mihtes comitis Amulfi de presidio turris prophanatica preesum- ptione frequentabant ingressum et egressum mona- sterii, tandem episcopus Leodiensis misertus miseri» loci, tam quondam gloriosiquamtunc ignominiosi, eodem anno, parum sciiicetante Augustum, remisit ad locum nostrum, prepositum Gerardum, illum

scens, quod segraviter apud homines Infamasset, apud Deum condempnasset, quia scilicet iilicita ascensioneviventis adhuc patrissuicubilemaculas- setypoenitentia ductus ad humillimam satisfactionem Herimanno venit coramomnibus majoribusetreli- giosioribus episcopii,proque emendatione tam illiciti faoinoris positus in coenobio Gorziensi sub disci- plina, factus est custos puerorum, qui antea dice- batur episcopusMettensium.Postea tamenvidimus eum abbatiam suam recepissey scilicet sancti Ar- nulfi Mettis, compulso ad miserationem ejus Heri- mannoepiscopo super patientia '^^ humillime pcBui- tentis.Verumtamen imperatorHerimannumnec sic esse quietum sinebat; statim enim contra eum et

scilicet, quem superius dizimus fuisse adabbatem q supra eum Mettensibusaliumfiguravitepiscopum,

dectum. His enim malls super locum nostrum irruentibus, et abbate Lanzone apudSanctumLau- rentium Leodii morante— posueratcum episcopus apudSanctum Jacobumineadem civitate, diligens et honorans eum tanquam virum prudentem et religiosum — remisit igitur eum, ut dixi, ante Au- gustum, ut horrea construeret, fruges colligeret, et circaexustosmonasterii parietes aliquas utcum- que domunculasrepararet, sepulchrumque sancto- nim Trudonis et Eucherii qualicunque capellula circnmdans, prepararet, ubi aliqui de fratribus redeuntes possentincipereDeo servire.et habitacu- tom aliquod manendi invenire. Quarepro tempore et loci facultate peracta, coeperunt fratres bini et

Brunonem scilicet filium comitis de Calueh (212), hominem quidem nobilem sed levissimum, inque solo mendacio graTissimum,cuj us frater Godefridus postea extitit comes palaiinus.

16. Bruno igitur per missaticos suos ea, qu89 apud nos habere videtur beatus prothomartyri Ste- phanus^ sibi usurpans, fpequentibus et humillimis htteris Lanzonem abbatem ad se venire rogabat, suamqueinvasionem hujus viriauctoritate palliare voiebat. Sed viri religiosi constantia nullo modo acquiescebat,habenseum solum pro suoetMetten- sium episcopo (2i3),quo vivente videbatadhuc vacare sedem illam absque canonicojudicio. Quid tamen faceret ? Permanente ita invasore illo, aut abbatia

bini redire,8ediIlitantumquiLuiponemexeorantes |^ sancti Vincentii Mettis, quam cum nostra tenebatj

Lanzonem noluerunt deserere.

14. Lanzo autem *^ abbas novissimus suorum omniam rediit 10 scilicet Kalendas Martii, die oatalis sancti "^Rucherii, et, ut dixi, pro tempore et loei facultate agere strenue coepit, nichil tamen onquam remissius agere permittensdehisquflesunt

varij: lectiones.

M ad — recurramus desunt D. ^^ codem anno, scihcet 1086 interpolator in rasura 1 1'. B* suppositum i' ^ poenitentiam D.

NOTiE.

erat illi carendum,autadillumquoquomodorespi- ciendum. De nostra quoque non bona multumspe diutius presumebat, cum et illum super se irruere cotidie metueret^ etplurimis oppidanorum nostro- rum propter templi incendium et loci excidium se intolerabiliter exosum videret. Nam cum noctead

"• scilicet

(21 1) ffl, 2.

(2lS) I. e. Calw in Suevia: eratfiMus Adalberti comitis Calvensis, cnjus m»ntio ssejpius occnrrit ipod Bemoldum ; de hoc Brunone vide etiam Wal-

tramum II> 30.quieummonachum SanctiTrudonis fuisse falso dicit. (213) scil. Herimannum.

6t RODULh AfebATtS &. Tftt)DONtS 68

matutinorumhyainossurg6ret,procedereiiuDquam A qaorund&tn tndhibtls labor pred^c^ssorU ilbstri

adchorumaudebat,nidstipatusaritlaioMm mdnu, dothni abbiitl^ Th^bdbrici et Hlksirdi ^** tunc pr^po-

neque inde dllter regredi. siti, nostrd tatldem teihpore, preposito I^olkdrdo

i7. Pertesus igitur tandem tantorum malorum et maximeallabol*ante, no^tra qtioqu^ ^ollicitudo ina-

jam qu^sidesperansultradepa^e, versusJherosb- ximis dldpendiid ad ddniitiicalict ndstt^a retrctxit,

limam coepit ordinare p^regrindtionehi iMAm, toto totumqueexnovoreedificaitimvixcotltrarenitenteis

tamen illo ando et Usque dum Leddium vehifet ita pluritHo dampnb r^tindre *** potuit. Similiter quic-

occulte, quod nuilus nostrorum onltiium illtid un- qUid itl villa Hallei (^t9) habfere vidlJttlur, eodem

quam potuitsubihtelli^^re. Itaqu^ contrdvittjg sua^ tempore eUiddtH fdrli tyi^aniiOyScilicM Bvfefardo de

propositumet tiomindtae^^Mneo reli^iottishabitudl Nodewet;dulpatUrbetleficiasse,sumpto ab eo muld

coepltindrgbntumtequeet iniquecbtlilare, quicquid \pik prbfetstiotiis saae die. Sic et sic tntilto collecto

per totam abbatiamd^ sua '^^et fratruth prfebenda argentd,^que,ut diii,et inique ^^',exivitde oppldo

potuit corradere "<^. Inter c(ute constat feutli tunc nostr6 netnltie qub proflciscerelur, pretef uflutn

gravidampnoebcclesiseno^trmdedi^s^qus^tiuehunc stiorutii **^ hoc iscient^, tftniehsqu^ Leodium in

de Henhrodevidenturfextradominicalia (^i4) ttostrd criptassltictiLaurentii, ^tupentlbus omnibtid nd^tris

esse. Qui etiam silvas quce Mere et Burlo pfertine- ^ qui aderant, ireddidit episcopo Leddieh*i curdtn

banlfecitextirpari, sumptuminde precium servstns abbatifienostrd^etb&culnm^cclppa^tatnenetcasulas^

suffi peregrinationi. Gensum verd molehdinl de et<|uicquidd^ reliqulis thesauri hostri tulerat, pef

Moyse juxta Viiarium ad quinqufe tantum solidos manusprepOBiti'**G6rardi ad tloii remisit,sed Utio

redegit,quodmuiiislohgisqnereciamationibuslongfe tahtumdiesd r^liquiSse fl*atribu^, tthde tivefent^

post prorsu^ difutum 6t dfe^tructum dfe fortiorum preposito confessus discessit (216).

t»

EXPLldlT LlfeER TEtiTlUS, llNClPlT QtARTUS.

1. Heu! heul heul domine Deusi Oui Lanzone cur non permisisti tiihc intrare, cum prius posset

recedente putabamus nau^ragi perditis mercibus canonice, scilicet cum tlerimannus pacifice adhiic

nudi saltem portum tenere, ecce, videinus nos ite- manerelinsuasede70quantamaladehaberethodie

rum idaltissimumsevientismarisprofundumgravi nbstra ecclesia, qu6e tibi impiitantur omnia, dum

revolvi turbine. Perpauci igltur fratrea de noshris iltumprohibesnobispromoveri^quopossentheecet

qui jam redierant — nam permiserat suos Lanzo alia futura nobis maia utcumque arceri. Itaqiie

abbas quisecum venerant — Mettismittunirelatio* Bruno, paucis interim diebus interlapsis, ad nos

nem de abbate Lanzone, qaomodo discesserat pe- desccndit,nullumhabenssecumdehonorabiUoribus

tuntque humiliter primam adhuc sibi concedieie- Mettehsium;auc(iensqueGerardumprepositumnoiie

ctionem,8altemposttantamlocinostridesolationem. acci|)ere de manu sua baculum, nuUo modo eum

Annuiteis Bruno, quiHerimannosuperpositus post coegit, quin magis gavisus, cuidamfratrumnostro-

Gualonem ^ettis invaserat eplscopatum, mandat rumHerimannoscilicet,quicalvuset seniorcogno-

tamen se prius ad nos venturum. Interea '*'' prepo- minabatur, pecunia gravissimaabbatiam vendidit.

situs Gerardus consulit episcopuim tleinricum de HabebatisteHerimannusgermanumquehdamvirum,

secundasua electione et iratrum deeoiihanimitate. virum quidemtam genere nobilem quam prediis a

Alter namque alteri familiarissime sibi credebat, patribus suis predivitem, nomine Engerathnum,

et quis alterum potius diligeret, non facile poterat cujus interccetera dicitur fuisse villa de Horfale, et

intelligi. Dissuadet episcopus pretenta ei sicut et fuit; hic de suo proprio totum dedit^ quod de ven-

superiusindomabiliinquietudine fratrum,tum quia dita sbbatia nostra Bruno accepit.

videbat Bruhonem illum, a quo accepturus erat ^ 2. Quod audiens factum episcopus tteinricus,

baculum,sup6rcanonicumadhucqueviveQtemepi- indignatus de presumptione, voluit Herimannum

scopuminvasisseepiscopaihm,perquemsiintraret, statim excommunicare ;sedobstitit instantissioia

canonicam ei benedictionem aare hoh posset. 6 suppUcatio familiaris sui etamici,pr6posittGirardi

Heinrice, Heinrice I verunotquidemet piumest, per proponentis ei et commonehtis simill re primftm

manus uivasoHs religiosus vu* intrare non debet ; sed desolationem fficclesise nostrae sub Latizone et Lui-

VARLB LECTIONES.

^hivio latwD. "• ntto i\ *«• corMdtoQ 1; i\ *^^ Omordi D^ ^rediaierdO. «** Aniio 7. in- trusionis sue, qui fuit annus Domini 1089,aclaa8tronostro clam difTugiens, nunquam rediturus. Anno' iaiio inierpolaioris in margine inferioreV. ^pii^i. i* iesUntD. "» suiarfou D. *«« liber addit 1*1 <*^ Aiino eodem mteapoM^ tn marf^e i\

(214) Dominium proprietas. ^trfscopi, 1096 Urbanus II dedit ei privilegium quod-

(815) HaHe Oeoidefttem yertus a 8an«to Truh dam, et anno 1099 subscripsit tabulam Riolieri

done. , . epbo^^ yirdwpensifi^anf^iO^Sde^aabbaliau^

(2i6) MmimevideturintfrrmmoteiQ^IMai sv^ Giim^ But. de Lorrdim l, pr. p. 3^, 3U7,

esse ; a. 1090]tf ettis subsoripsit tabulam Herimanni 5ifk

60

GfelSTA ABB. TttUDON.

10

peneaccidisse^timeDtisqueadliuciodegraviusquo- A geuimaiauioperisquemiriliciinestimatioDe. Inquo

que maltum posse a-:icidere, cum jam populus non haberet, quid sicut primo perderet, etin vindictam preteritorum dolorum faciilime commoveri posset. Episcopus,auditaratione considerataque tempestuo- sorum temporum tiecessitate, aquievit, et Heri- manno neque maledixit neque benedixit. Verum qoidem ille scilicet Herimannus non satis erat ad hanc honorem idoneus, utpoteinquo de aliquibus Tirttttibas nichil didicimus, quod dignum alicujus memoHs Tideatur, ncque de ssecuiari neque de scientia litterali.

3. Interea Bfuno sevissimus (juidemturbo in su- perextantes cinerum nostrorum favillas, qusecuinque nostra et ejud apud nos erant ventilata diiigeiitis-

negotio multam fraudem audivimus fecisse nobis — sicut et sepius fecerunt — hujus rei venditores et argentiporlitores,maximeveropresbiterosnoslros, semper et usquc hodie aecciesifie fratrumque nostro- rumdampnososinsidiatores.Quidamplius?Undique concluseratnosDei indignatio, nullorumquehomi- num maximeque domesticorum compassio applica- bat se nostras miseriae, quin ipsa nostra /amilia erubescebat se faterinostreeesseaecclesise. Cum his tantis malis aliisque multis quse pretermittimus don tam quateremur quam funditus erueremur, letigit dominus Deus cor Heinrici episcopi non nostris meritis, sed ipsius ; ct reminiscens, quanta mala nobis ac nostris accidissent in brevi suo tempore,

sime^coepititiomnemventUmdispergere ;utquehic B ipsumqne maximam partem idde fuisse, tactusin-

taceam de plurimis tanquam de minimis, inter csetera villas nostras vendidit viro cuidam forti et Dobili, Ottoni videlicet d6 Diste, patri Arnulh, scili- cet Gaebechem, Palte, Haietre (217), Guimale; acceptisqueabeo iOO marcis,traditionequalipotuit ei firmavit. inde Aquisgrani ad curiam profectus, oltra ad nos non est rcTerdUs ; nam ^^" Mettenses cam lnsolentiani ejus llsrrc non possent, stultaque e]as suortimque superbia, Deo ita volente, provo- cartntur, afmis tatidehl in eum irruerunt, et intra monasterium beati prothomattyHs conclusum obse- derunt. Std foribus tandem super eam fractis, milites eju^ hac illacque per monasterium gladiis laac^isquecontbderilnt, quosdanl super ipsaaltaria

Irinsecus cordis dolore — erat enim homo pii cor- dis — atque graviter se peccasse inclamans in na- stram fiecclcsiam, accinxit se ad succurrendum iUi in quibus laborabat, et ad parcendum in quibus uHerius peccaret humanitus. Primum Igitur 10 marcasde phopriomisit ad reparandam eecclesiam sanctae Mariae semper virginis, quse cbmbusta f uerat temporenostraeobsidionis. beinde Otloni, viroilli forti et nobili, qui villas nostras aBrunone emerat, minacite^ interduit, ut de bonis secclesias nostrae nullo modo se intromitteret, alioquin eum excom- municaret. Non eniin poterat esse ratum, quod contraDei ethominum legeslnde fue^at factum. At ille non acquievit.

mmolantes,quosdamipsisaltariiscontortisspiculis n 5. Mandante igltur episcopo nobis, fratres nostri

affigente^. Itaque Bi*bno vix elapsud, tam honore qaam notnltl& episcopi ea ipsa die penitus est pri- ratusa lletti^dftibiis(^18). Qurdigitui*misera eeccle- siandstra (joterdt faceret Pdst ignem et ^ladium graritis fenibathoc dampnum sibicontigisse,raaxime enm n6md liSdet, etiam si posset, qui no^ tris misereri Tellet. Itettis turbatid, L^odii supel* nos et nostra Dei et hotnitlutn itidignatio, abbas quasi nullus, qnipp^ tui n^qtle pulchrutli responsum pro aliqua QOstra niecessitate daretur.

4. Acddit quoque eodem tempore ad cumutum malortnbttostfbmm, dum inhis aliisqu^ perturba- tkmiba» nostrii degiigeretur secclesianostra de Al- borg***, dt islaus&diutissimecaderettandemjudicio

et multa famiUafledclesiaetammilitiim quam pedi- tum cum fe^etro et reliquiis sancti Trudonls Hales ad eumteniant. OitiveroadGuebechemetadalias villas nostras pertinebsint, qdas Otto sibi usurpave- rat, nudati pedeslaneisque induti, miserabili cultu maximoqueeijulatit ex altera parte fluminis (220) sanctis no$tridOccurrerunt,Iia utipsum etiam epi- scoputn compuagerent ad lamentum. Itaque cum graudi silordm nostrorumque processione introduxit episcopus sanctos nostros inGu^bechem, celebra- to(^ue ibf ih aecclesia **^ divino sacramento, inter- dixit ante aliare Ottoni episcopali auctoritate vilias nostras, satisfaciens omnil^us qui astabani ration^, quod non posset stare legitime illa vendiiid, quam

inmaiiibasepiscopiTrajectensisCuiiradi,gravisslmi ^ fecisset non episcopus, sed fur ei latro ; iiabuitque et potMtb&imi hominis {t 1 9),neque prius inde posset de presenti inde sermonem ad populu m^initians ibi : eximi, donec atttplius quam 60 ^^* libras constaret Vw hominiUUper quem scandalum venii {ifattL aobis; p)ro qualittiil<^nec6sditat6 venditudest calix xvni, 7). Sicque nostris in pace et leticia magna magtitu fturenS) iiitiltd preclb^idr had quantitate dimissis ^**, ipse ibi propd ad sua pernoctaturus peeotitia, t!M falentiSftltiii pbndtote et mirabiUum pertransiit.

VAS1;E LEdTlGNfiS.

«•• iiBim i\ *»» AlBtirg 1\ AlixJW D. ***» 4d 0. ^^^ s. m flec. 4*. *^« episcoptis addit D.

NOTifi

(217) Num Haliet interra Leodiensi?

(218) Qnod Bernoldo teste jam factum est anno

m.

(219) Qui Heinrici iV partes sequebatur.

(220) M0S8B.

ri

RODULFI ABBATIS S. TRUDONIS

72

6. AtOttonec sic quievit; nam recedente epi- scopout prius omnia illa sacramento sibimancipa- vit. Gontigit autem, Deo ita ordinante, pacis die (22i)hocillumpresumpsisse. Quodaudiens episco- pus, ut erat vir valde potens nec minus nobilis, indigneadmodum tulit; veniensque Leodium paribus illius majoribusque sui episcopii conquestus est acriter oontemptum suum et pacis violamentum. Quorum judicio tamdiuprosecutusestOttonem, ut reus adjudicatus ad satisfactionem tandem venire compelleretur, et non solum villas nostras sine ulla nostra **^ redemptioneexfestucaret, verum episcopo pro gratiaipsius 100 marcas persolveret. SicqueDeo miserante sanctoque Trudone interceden te,episcopo vero mirostudioallaborante,recepit cBCciesianostra bona sua et tenet usque hodie.

7. Interea auctore hujus mali Brunone ab urbe Mettensietepiscopioirremeabiliter,utsuper]Usdizi, expulso, Herimannus episcopus adsuam rediit se- dem,non tamen satis adhuc securuspropter impe- ratorem.Qui (222) mandans se cito venturum ad nos, precepit non Herimanno a Brunone abbati posito, sed Gerardo preposito, ut pararet ei servitium suum, Herimannnmquenumquam adducerentante conspe- ctum suum. Gumque Leodium venisset, volebat ei jurare super sancta ^^^cumundecim adductissecum liberis Engeramnus, germanus Herimanni (223), quod de bonis aecclesifiB nichil omnino datum fuisset pro fratre suo posito abbate, sed de suo totum, nichilque ampliusinde vellet exigere.Quemepisco- pus benigne audiens rem distuht usque inloco nostro

A pumnepoti suo sciiicet ^*^ Leodiensiepiscopodebe- ret occurere, Hoium (224) statim citissime teten- dit, neque ultra ad oos aut nostra est reversus. Excepto autem dampno^ quod de magnifice sibi parato servitio afflictae nostrse fecerat, duos ei He- rimannusequostransmisit.proquibusmolendinum de Stades in vadio positum fuit. Sic et sic iater episcopos et abbates cotidie ibat in deterius aeccle- sia nostra ; Herimannusveroita remansitin abba- tia. Dum hsec et illa aguntur per annos aliquot, Luipo jam dudum sine spe auxilii ab imperatore redierat, adhucque excommunicatus cum parentibus suis Lovanii hac illacquemanebat, ubi gravissiinay utvisumest,infirmitate correptus— fuerunt enim, qui eam simulatam fuisse dicerent. ut tahter ab-

r. solvi ab episcopo posset, et ad claustrum suum redire, cum quasidesperare de vitavideretur — per parentes suos, nobiliter enim natus fuerat, hoc effecit, ut absolutus ad claustrum suum, si forte vivere posset, referretur^sedciloconvaluit, et cum reversis redeuntibusque fratribus nostris privatus manere csepit.

9. Reversi autem majori parte fratres, cum diu- tina longaque nimis in se Dei animadversione ex- territi et emendati esse possent, obhti simt citius et preteritarum culparum suarum et poenarum pro his subsecutarum, de vita sua, de religione magis, ut ita dicam, cotidie deteriorantes quam emea- dantes. Et cum experti fuissent quanta per alienos *^' passi essent, haberentqueex se ipsismodo pre- latum, perquem nullo modo gravarentursi vivere

^ ^ ^ , ^- -^ ^

Ubi cum venisset, nulla nos voluit communione vellent quiete, ita agere noluerunt, sed verbis et

su8cipere,donec absolveretnos abanno,quo dicebat nosteneri proexcommunicatoillo Brunone.Gumque altero die sedens in cella abbatis de negociis suis strenue ageret,prandiumqueilli ingens ex dampno nostro paratum interea expectaret, inter plures oppidanorum nostrorum, qui ante eum ad placitum vocati fuerant, unus eorum ita protervo ore indi- gnantisupercilioprofatusest iHiccineest, viriopti- mi, episcopus, qui facta in xcclesia ista et oppido nostro tanta seditione de suis abbatibus,nostra omn ia incendiofecitcremariy etparentes nostros, nobis vix elapsis^ gladio cruento fugulari? Et ecce, nunc in conspectufiliorum cum miseiHs excidiinostri reliquiis contenditjudidOtCuinon deberet rependi nisimors pro tanto nostro nostrorumque excidio ?

8. Subintelligens haec verba episcopus <^^ rem diligentius interrogatam alto silentio dissimulat, secreteque parari sibi rquum suis ^*^ secretariis mandatyhabensqueinverbo, quodforis supercam-

factis suis misenime illum cotidie affligentes ut ranee bacillum conculcabant.De substantia fficclesiee pene annuUata^ de combusto reedificando monaste- rio, de reparandis afundamento officinis et claustro nulla eis aut minima cura erat, sed ventri tantum et eis qu8B sunt ventris servire, portionesque grandes piscis et mensuras vini exigere. Hinc lites horis et locis incompetentibus competentibusque cotidie, hinc maledicta, hinc convicia in miserum illum Herimannum sine uUa miseratione '^*. Gontigit ergo quadam die pro una mensura vini nescio vel medonis imi fratrum deficiente, ut ad cellam ejus ruerent, et nisi declinasset procacibus affeotum conviciis» male quoqueeum multassent. Hujus mali £) incentor fomesque quidam fuerat frater noster Stepelinus, soUicitans cotidie Luiponem de readi- piscendo prerepto Uli abbatis honore, ammonens eumde non vilipendendaejusnobilitate, Heriman- numantesubsannans retroquecondempnans, gra-

VARLE LEGTIONES.

^^^deestr. polator in rasura scripsit expendens desiderantur apud D

*** sacramenta D. **5 Herimannus^ vnseruit interpolator W *♦• que addit 1.

Henrico 1*. **• altercationes D. **» sequentia omnia usque arf necessitatU^us

inter-

NOTiE.

(221) Pacem Dei anno 1085 Heinricus IVMogun- tifiB publiceconstitueral; cf. tabuiamMon. German. Legg. II, 55.

(222V ScU. Ilerimannus episcopus Metensis.

(223) Abbatis Trudonensis.

(224) Huj ad Mosam.

74

A

73 6ESTA ABB. TRUDON. — LIB. IV

Tissima inquietudiDe, lingueesuea facultate, dicens noQ debere nomen aut honorem abbatis habere hominem idiotam vilemque personam, indignum benedictione. Sed cum diutius ista et alia quam multa Herimannus, imo Deus pati non posset, res ista digna gravitate episcopo Leodiensi per Heri- manni amicos relata est, promissaque ei et suis usque ad 14 marcas argenti pecunia, ut liberaret secclesiam de talium virorum intolerabili malicta. Qu» cum magno dampnoscclesieetotafuitp^so- luta, atque ita eyeniebat) ut dam invicem morde- rent, ab iayicem consumerentur.O dura precordia, 0 insensata animaUa I 0 csca peetora, quee Deo recalcitrabant inter ipsaflagella, manifestissime adhnc super se manu Domini extenta. Vocantur igitur Luipo et Stepelinus Leodii ad audieutiam. Quos excipiens episcopus indamosa voce et gravi indignatione ait ad Luiponem : Tune es, inquit, Luipo ille, eujus maUlia fecit me ad Sanctwn TVu- donem ire, et pro peccatis meistotum illud tantum oppidum^ necnon et aecclesiam sanctissimaB semper- que Virginis Marix incenderefM Stepeiinum au- temconverHus : Tuque^nquittinveteratedierumma' torum canuscanis, quiddebacharis in reHquias pa- tentis adhuc ruinx et mistrandse desolationis ? Re- spondereque volentes dedignatus audire,astanti sibi advocato nostro Ottoni (225), patri Gisleberti, mi- naciter ait : Precipienao precipio tibi, ut faeias paeem xcclesise sancti Trudonisde istisduobusDei inimids. Qnos in multa oculoruai suorum confu-

sioneaddomumnostramL.eodiirever80sGislet>ertu8, „ , ,

fitius Ottonis advocati, tyrunculus tunc, statim e ^ costen (250) episcopo Hejnrico.Quaetiamdie sub

10. Parvo interea preleilabente tempore '*<*' moriunturamboepiscopi Herimannus Metlensiset Heynricus L.eo(iiensis, iiuperator autem *5» jn Lon- gobardia morabatur (227). Sicque faotum est ut quisque terree nostres potentium quantum vellet usurparet sibi quee suis adjacebant vei interjace- bant partibus. Igitur comes Heynricus Lo vaniensis, cujus defuncti frater Godefridus comitatum tenuit, qui eliam pdmusLovaniensium postea duxextitit (228), iste quidem Hejnricus tunc potentior habe- batur in nostris partibus. Et quoniam, mortuo episcopo Ueynrico nuiloque alio ei substituto, non erat qui eBcclesiasticie ei resisteret, viribus autem seBOularibus neque ipseetiamdux(229) eum offen- dere auderet,Luiponem *" in abbatia nostra resti- D tuit,fratribus ita volentibusjaicisque partim assen- tientibus, partim contra Ucere non audentibus. Sic itaque ^^* Herimannusdeabbatishonore etnomine irreouperabiliterejectus,in claastro nostro maosit, quietusquidem et nullum unquamindescandalum movens.Quinobiscumtandem gravissimo languore et longo multum consumptus, atque prius in pau- pertatepropter ioci desolationem magnam et multa augustia cruciatus,preterossa etnervostensaroque desuper cutem pallidam nichilhabens vigoris,peene hominem vivens exutus, tandem confessu8,unctus et communicatus, presentibus nobi8,obiit,atque in fratrum cjmiterio sepultus est. Dies vero qua hoc Herimanno ejecto Luipo intravit, fuit translatio sanctorum Trudonis et £ucherii, 3. sihcet Idus Augusti, defuncto eodem anno ^'' in diebus pente-

vestigio prosecutus est, et cessos graviter fosdeque laceros domo ejecit, toUens eis parefiridos et quic- quid preter simpUcem vestem habere videbantur. Itaque StepeUnus Mosum (226) se contuUt, Luipo Lovaniimansit.Herimannus inabbatia cum parvo qddem hooore pr eter soiuta uamen ^il ; nam fa- cientibus malissuperioribuSyCOtidieque novls super- venientibu8,Yix corrodere poterat unde pauci quoque qniredierantfratresvictitarent,tnterdum etiamves- timenta sua domestiois neoessitatibus expendens.

Ilerimanno episcopo et Hejnrico supradicto, capi- tulum Ulud ante actum est, quo fratribus nostris expulsis, Lanzo abbas SancU VincentU Mettis apud nos quoque abbas constitutus est.

i 1 . Tunc vero quidam canonicus Sancti Lamber ti , Obbertus nomioe, prepositus in eadem civitate in ' monasterio. sanctes Gracit, jam dudum (231) ad imperatorem in Longobardiam profectus fuerat, spe adipiscendi Leodiensem episcopatum, sicut et adeptus est. Videns igitur Luipo oportunitatem

VARLiE LECTK)NES.

i>* imperatore Henrico permittente episcopus Herimannus a Metensibus in urbe recipitur.et ipso die post praodium in lecto mortuus invenitur. a. Domini 1090. Post cmus obitum Henricus primus,Leodien- sis episeopnsy nepos eju8,sequenti anno obiit ; cui eodem anno Obbertus in episcopatu successit. Itaex ^eberto interpolator i ; duabus lineis intextuetin mar§neinferiore,^*^ interpolator i: tnrasura (uididit tunc. »»• sede vacante Leodiensi superscripsit interpotator i\ "' tercio anno suo superscripsit interpolcUor i : «»♦ Domini 1091 adscripsit inierpotator 4*.

NOTiE

(225) Est Otto comes de Duras subadyocatus D Belgioue p. 99

moneisterii Sancti Trudonis,quo munere cum jam anno 1060 et 1065 functum esse patet ex tabulis Theoderidet Adalberonislll episcoporum Melen- sinm,qua8 jamaHaseditasexnostrocodtce dabimus infra. Jaminitio seecuU undeciml comites Durachien- ses heLbuisse hanc advocatiam [irobat tabula ques- dam ex tabulario Sancti Trudonis luci data a Man- tetio p. 55 Deprehendimus hic anno 1024 Gisleber- tom advocatum Sancti Trudonis, filium Godefridi comitis, quemhujusOUonispatrem fuisse minimt*. oimas auoax videtur esse conjectura.De ha(5 advo- catia ct etiam St.Oenoi8 Histoire des avoueries en Patrol GLXXIll.

(226) Muysenhaud procul a Sancto Trudone.

(227) Per annos 1090-1097.

(228) Quod Sigeberto teste factum est anno 1106.

(229) Godefridus de Bullonio, qui tenebat duca- tum inde ab anno 1089.

(230) Secundum Martyroloffium Sancti LaurenUi Leod, obiit die 31 Mai.» vid. Glhron. Sancti Laurent. Leod. c. 44. n. 61 iEgidium Aureeevai.Dies Pente- costes incidit in i Jun»

(231) Quod ante annum 1090 factume^senequit. Of.eliam Gbron. S. Laur. Leod., c. 45.

3

t5 kODULPI ABBATI8 S. TRUDONlS 16

temporii ad confirmandmii se in abbatia nostra, A rentibus ▼erotuiiet ouradomesiioa proQuusnimis

circa autumnum et ipse ad imperatorem in Loago- et gloriosut ^*^ plura victus et vesti^us effuudebat

bardiam profectu8e8t.Nemo me mordeat,nemomi- quam in fratribus, et que interdum tolerare non

chi detrabat, 8i veritatem loqui ipsa me compellat poterant abbatice reditus, uoda etruricolas inpre-

▼eritas» ipse animaB me« timor de mendaeio, ipsa cariisfrequenternimis *'*aggravabat. Gultor tamen

Dei per sanctam Scripturam comminatio ; nam omn^ agrorum et nutritor pecorum habebatur strenuus.

mendacium a diaboh esl (Joan. n^ 81), et qs fuod Quid tlempofalia quideno iooiaoibus ejus prospe-

mentitur, occidit animam {Sap, i» ll)|Hieldriografi fabftalnp, s^d de tapend^ aut *^^ emendanda rcli-

debitum est,nec assentationcnee amore, seo odio gione prtslittaqiie moruai fratrum qualitate,neque

neo timore declinare ; seribam igitur, Deo teste timor, nequerefpectuialiquisapudeosbabebatur.

sicutamultis didici, et ui veraciuaezquirereafra- Dereparandomonasterioetclauatroqufieidam inci-

tribus quoquepotni, qui erantapnd nostuno tem- pienti iili parom suooedebat ; oam quod memoria

poris, et qui mecum posteainde ore ad osista sunt dignum sit, niobil inde egit. Quartam tameu illam

locuti. Sed quid rem profanam rerbis juvat mulli- partem elauatri,hoo eet domum lantum quaeslad

plicare 7 Gravissima pecunia Luipo hoe ibi efileioit oooidentem4nciBptamperLanzonemabbatem,ipse

apud imperatorem, ut Obbertus factus ^scopus g oonsummotam texit»et interius sursum et deorsum

Leodiumque reversus et conseoratus» seeondum sinaomnioultureliquity in qua posteatantasfieri

kissionem imperatoris eum oonseerarel in ab^tem ootamuiationas offioioaruw vidimus, ut aesciamus

Sapcti Trudonis. De qua persolveack iUis, fuibm quo matis m)miaeeam app^mus,

constituerat imperator, et aliis, fulbu« ipseoset ia« Qu»dam WQ tmpore diebus messi^ valde

promiserat, multa foeda et illicita plaeitavisa sunt, aMtoanslassusque de agro reversus, cum vespere

Ipsa etiam die qua indutus fnerat ut oonsaorerelur multum bibisset cum domesticis suis^multumleeta-

(232) ; de quibus honestius est silere quam loqui. tus atratoque saous repoaitua»nLedia nocieinveulus

Hoc tantum sufflciat, etnimium sit dixisse, quia est membrispfisneomnibusioeumemQriuis^iia ut

neque prius neque tunc inlelhgere potuimua eum neque loqui neq^e movere se posaet, deterlusque

secundum Deum intraase. semper et deteriua ageret ; vizque uicumque usque

12. Qui paulo post gravissime iBgemisoens de '^' ad priiium vivens diluQuium, taudom exspira-

malis. qu8B per eum apud nos aociderant, et eon- vit>neqtteconfessu6,nequeuactua»nequecommuni-

scieQtiamsuaminfirmaDtcrebrisprodenssuspiriis eatua. Obiitaulem ^** Kalendas Augusti^ vix post

acciogere se videbatur ad diiuendapecoata sua per oansecratioAem auum vivensin ahbatia duobua an-

multas eiemosinas et per suscipiendos paupereaet ^ fiis,8epuituaqueestinmoQasteriono$iro. Quo etiam

peregrioos et etiam interdum ieprosos lavandoa, anno prepositus Gerardus mortuus est, priu^ con-

tergendoa maoibusque propriis uagendoe. Aoer le8soa,unQtMtet oonuounioatusi» sicquetandem ia

quidem erat constansque et intrepidusad resialen- hoaa memonaad patrea auos inmonasierio nostro

dum violentiffi advocatorum, tanqaam generoae ost appoaltua.

natus de libertate et familia Lovaniensium. Inpa-

FINIT'"UBERQUARTIIS, INCIPIT QUINTUS.

i. Considerato lugubris miserabiltsqu^ operis Godelridua, qui poalea^*^ IberosQlimam profectus

instanti poQdere, qui superius hen I ter exolamave- rex ibi deluAOltta **' eat» toiam abbaiiaw nostram

ram,nunc septiesatquemultocrebrius iihid i^Qm auo mancipat servitio. Necdum reparata erant

exclamare in assttmendamiohimalariaapuahabo^ lempU daustriquenosiriedificia, sed fratres quasi

rem ; nam quo aliius provehor, terribiliores Oootus im tugurtis eirca^uaioa parietesbac illacque habi-

in {aeiem miijhi consurgere video, Igitur '**de^ ta[>ant ; paramapiideoareiigiettiamiAiisqueconsi- foDoto Laipone, pcur quem anle ^bbaii^ **' ei in ^ lii. rnter quos eratquidam Herimannus, Bepoasu-

abbatia navis ecciesifle nostree onerosa pecoatit^ perius diqti Herimanoi» uobiliter natus et a puero

nostris in gravissimas Sirtes defluxerat, ei inesi- clau8tronostroinnutriius,simplexquesiae pruden-

pleta Garibdi8voraveratquicquidfr«etuseidoi^8 tia» taciius et paiiens ad sufferendas injurias, sed

in domo Dei hitus ^ feris apod not f»eiaMa]| ^<> oJbstimtua 94 QOCulte ulciscendc^s^ facilUmus ad

VAWiE LEqHQNES.

iHgQlomaD. ^* d$m i\ "^ ^ i*. '*^ deest V. "*« A. Domini imB. eutseHmit mf$wjs^aiari\ t^ es^. cit 4*. <^' Anno eodem supers$rtpsit interpotator i\ <** abbatiam i. I\ *^ LoliuiriBge el BoUoai tfUmao- kU^ i\ ^ Abm 9u 04sctip9it mterpollator i\ «^ rex Ibi def. denmi D.

NOTvf

(232) Quod demum factum esse polosl poiidiem Leod.» a# Hi ia quo eitiam hulus Luiponis mentio t Eebr. 10^« quo ipse Oberios LMdiettals cpisco- emttMlc. 47 pus co^seoratufe est, festo Chro». Saneli Xaor,

W QteTA ABB. TRtiDm -* UB, Vt 1»

qtudifspMauBiAndqmtatd perliimekuiiiiia adnon A neeQOH ei.UodieaaiafpisoQpo M^^teii^ *^^ QHnoQi*

dimittendum, de liberali scienlia insnlsos, mn aec- ckdm sua tantum exercitatus. Hic iaicoruiQ sug- gestione corruptus et partim eorum, qui propter Luiponem turrim olim occupaverant» ex donp ducis superius dicti Godef ridi providentiam invadit totius abbatiaB nostrae, sperans sic tandem ipsum et nomen et fructum obtinere posse. Huicdono*** fratresve- bementissime reclamabant, tum quia ad talem carsmeum inutilemesseomnino sciebant,tumquia metuebaDt, ut evenit, de promissaabeoducipecu- oia pro eo dono tam vastandam abbatiam. Yicit tamen ducis violentia, corrasaqueestillimodo bin^ modo iUiqo cum maximodampnp aecclesise gravi«i mmif pecunia. Nam soli nostri bomines de Testre-

cam offerabant, simuJque et Trftvareu^sft36)li(tft- raa, quibus Herimaoaumt iater fnini^s quidem ^\ verberadireptioBwqueciUM^orumfuorumetTft^ti- mentorum. ad abbatem «ibi nan 49bfure dari qqi^<* stantissime rationabilitoqu^refuti^baut. Sod quid^ Prflivaiuit pacuniii, prevaluit advasauo) jfratr^ i^- coormnmaUtia. aataeatKertmanAabaAWQtoriUU abbatia.

3. Fratrea iada f%Unu laoari, «pqUati^t PAdA^a per tamtougum par^a Uua<ibffi(^a itar, im Pf^ ordiaam adoelasi» saiwti kambarti epiaciQpQqua Uc enmabUttar comquasti «OBfc at danum^ 4e9a)Mi#« qu8B ^«^ pasaa per Hesimaiiiium fuasaAi et m^^m quflaauacaam pasfusammelaebaaUiHsaniirioUia

bant (233) usque ad 6Q marcas inde persolventes^ B ^ ▼estittta extr^aiam iaopiam* Yioti taudem %m

mendicare tandem cQmpu4si sunt,quipriq^faerant divites.Quidsi^gulaenumereip ? Undecumquefue^ rit corrasi^ iOO marcasnescio quantum super excesi- sit summa.

%, Sic et sic, etsic etsic pauci etiam, qui apud QQs tooei erant^ |ratres summa vivebant inopia, Qudi turpiter et famelici intoierabiliter. Quidam vero ab iatroe^ntibus moaasterium^ ut ipsos qre pr^prio a^divi referre^stipem iuterdum petebant \ aliqui eorum, qui a parentibus suis, cognatis e( amicis aiiquid accipiebant,inde aliq^uandiu tenqiter oimit victitabant ;aUqui, siquidin libris aut yestti- meolts hi^t>erent,quo patentius carere posseQt,veu- deQties,paaemin4eemebant.Herimannus autem lai-

eoatempiu et aoBtrof um miseria etiamp.quoa traaavareoa aliquaodo agabat aeriiuaaiil paouuia» aeoadoat apiseopumul ad audieatiam f aoial vaaire monaohoaetBarimaaaum. Yao^tuvMuaelel iteruai ao teroioHeriaiaa[UuB,taademquev«air« oulaas ^ ooaieapros6catioBeaxoom»«aioalar aldawpaAlttlv Naqiia aic taaiAa coMil ^**. Al varilus no apieoor pom, aa, tioui ditpmiebal, maao «tilitavi ^laiial eam, oppidamaottpam exivtl» et apod vit|am oo^ tlram Baiaa iJiquaadia molto 4ampao «ociaAiflB •omotoratut, Ivaasivil ad aDmilaai de LawbpuBg Haif nmeqm aoHdae (^a?), m|af«m taaa laaiporia advoaatumaottreMBaeleeifle. 8pevabalQaimparaam te poata raei^Mrara qaaadoqaa abbateoh aul ta

corujQ consiliis s^rviliter addictus.eprum etiam qui q afflictorum aam, tieul fecil, fraqaaaiiinis daaipai^ babe(iaaturdestultiorib^s,nuucapudepiscopum Ob; el multia irruptiooibat.

tiertam,qui H^nrico Itcodii aucoe9serat,nunc apud arcbjdiaconos casterosque aulicos promittendo^ daado,mentieado>vocesfratrum prp uecessitatibu|k saiddamaatiupi adefieQtum aUqvtem pervenire ^on stnebat. AudiQUS au^m quod prevalente adver^us imperatorem (33^) flecc\esia> Herims^inpPoppo ai^p- Gestarat (233), mi^gUQ laicorum stipatus agmine» led QuUo omoiaa sibide fratribus oaslris comile^ Metlit ad eum taieudit, et quibuscuojuiue pravis modis solet iilud fieri, donum ab eo abbatifle am- bire ccepit. Aderanf ibi aiiqui de nostrisfratribus. mtssl a cfltteHe, legatlonemque eBCciesifle nostraB

4* loterea^^^necdumceisai^ discidio» quod erat iatev Metlaatium epiaeopttmel impavatoeej» H^jra-^ vieara, imperator pavtim Ulam domAaiaalaciu quaia Maltea^s episooput apud aoa bafaera vidabaatur, tvadiditiabaaaficiooQiaiti ArautfodiMM.Quqdia*^ digi^faveot ooaiet HayavituaiiaUmbattS^uoaiatt ma)arapi¥i nos eral advooatuMatfoivil oppiduai Boiivum eum aliquaalia aquitibat» oaavpaDt tiU cpaad ooaiet Araulfut io ao habira vidabalujp^ Ad- duiarat eliamtuaotaoum Herittaaoumi wUaabha^ tia virettituertlaum» alfralvaa laala aoaaiiailataat aaatlaiitia spieveruol euat al aaqua tigaam iml«

YARliE ^ECTIONES.

tsa dtaaao h* t^? d^et^ W* Roppoai §upmf$eriimt inter X. ^«* au» -^ migova d€$uut Du \^ aeque — aoaotl AMMf D. "^ h^umfAS^^^emripBU inUrp. i\ *^^ A. Ooaiiai 1084» m<#r]^ i\

NOTiE.

_(?«aPM«fw;^rfl«viosUflk, Waale|Mosam. Emst. 19tsT. aeLtmbourg l], u6, 232conjicit boc ioco cogitandum esse de illis partibus pagileaaih

driae qpjjB erant vicin® pago testerbant.

Btleaeit ActobBronem eaia^

)mepia9opufla vid. Bernoldum ad

<M)Qofapodttei foattituere volebatanno 1093 i. a.

Qrn^ Mm.Wrt Um»»^ BAl^Mi aoni

.Bn««W.4ijyiP»i>urftf^^^ fililia Walf^mi s Arlonensis, qni primus conttruxit castrum

Umburg, undeposteatotainaprovincia sibideduxit nomen. Accurate de hac faiziilia, quse originem duai^ iade ad Tbeoderico I, duce Mosellanorum, dis* seruit Albericus in Cbron. ad a. 1064. Mater bujus Haiavici aral iuditb, filia Voaderlei dueit JLolkarin- gisB inferioris, qui mortuusanno 1065yteste eodem Alberico, fiiise uxorique Walrami reliquera domi' niumultri^ Mosamprope U^Qdium, Pdmu^quipost Duchespiqm, Rerth^latum alioque diiucicui coip- mentationehan9ori|;iae(iieomitumUipburgensiuux JL t%\%tu^\xk BiitQir^ deti^lH>urg^^Mi^

i^

RODtJLFI ABBATIS S. TRUDONIS

80

sare *"' neque divinum officium faoere TelleDt,

quandiu cum sciebant esse intra septa monasterii

nostri aut atrii ; terroribus, minis, blandieiis^ pro-

missionibus per homines Heinrid comitis pulsali

frequenter, nuUo modo moTebantur. tlie vero in-

terim latebat in angulo nnius nostri spicarii, ad

qnem accedentes fautores e}us, bomines levissimi

etnulliusboniinternostros testimonii sive consilii,

animal>ant eum ad perseverandum in proposito, et

comitem Heynricom etiam conyitiis inflammabant

ad Yindicandnm ternbiliter in nos contemptum suum

de abbate suo. Interea comes Arnulfus, colleota

suomm ing^nti multitudine, comitem Heynricum

aut in oppidonostro oocidisset aut dedecorose eje-

cisset, nisi orantemitasupplioiter pernuntios suot

comes Godefridus de DoTanio,qui posteadnx exti-

tit, interponendo seilium eripuisset ; oujusconductu

sanus evadens^abduxit quoque secum suum abbatem,

statimqueapudnos etsignumhoree tertuB 8onuit,et

divinnm officium, quod propter eumdimittebatur,

flericcBpit. Utraque igiturrepuisabomes Hejnricus

gravissimeefferatus, Herimanno apud se ooUocato,

qnaKSunque de nostris poterat, invadit, dissipat,

affligit,sui8que|ut simUiter faoiant precipiendo pre-

cipit *.Quis referretotumqueat, quibus quaatisque

matis distraota tuno temporis t)ona leoolesies nostre

aut prorsus in perpetuum snnt sobis sublata, aut

nimia longaque afflietione nolHs ampUus pene inu-

tUia reddita ? Nam dux >^* Godefridns, qui postea

rex Iherosolimorum ii>idem obiit, nostra sibi qu»-

que erant in Hasbania et in Testerbant *'^ ad iU>i-

tum servire faciebat ; comes Heynricus quffi erant

oiroaetultra Mosamet in Ripuaria etciroa Renurai

comes Be^mricus patatinus (238) quss habere vide-

mur supra MoseUam. Ab iUam die invasam nobis

fBcciesiam de Fonce (239), non longe a Mettensi

urt>e, numqoam postea rehabere potnimus, qusB

adhucLanioniBabbatis temporeetlongepostadhuc

ut nostra possidebatur. Preterea viUici nostri et

qoidam debeneficiaUshominibus ecciesiffl nostr»

quicquideisplacuit, quioquideis meUustunc visum

fuiti suis attraxerunt viUicaUonibussuisquefeudis,

nobis Dsodo volentilyuB ea recipere oflEereates j urare,

sua f uisse anUqua legalique benefioii aut viUoationis

possesione.

* preoepit. A. Domini 1095, Henrici in regno ,

quarti, in imperio teroii anno 40, et Obberti- ^

l^diensis episoopi anno 5, Herimanno symo-

niaco invasorejuste ab hac abbalia anno pre-

cedentirepudiato, hec prius famosa abbaUa per

annos oiroiter 4 pastorecaruit, ciyus violentas

irrupUones per tyrannos ingestas, qui referre

B

totumqueat ?H(bc abinterpolatore insertasunt una linea erasa i*.

5. NuUi igitur mirum sit, in gloria et diviUis attenuaUhodiehumUitervivimus,cummaglsmiran- dumdiligenterattendenUbu8possitvideri,quomodo inter tot loci nostri desolaUones vel tantum adhuc reUotum est, quod congregaUo apud nos esse et abbaUa appeUari potest. Uaque paucissioii tunc temporis apud nos fratres remanserant, nuUus apud eosordo, nuUareUgio,utpote qui victus et vesUtus necessitates afflicU,fame et frigore pene iDteribant, et qui neque claustrales officinas habebant, quibus auasnecessitatesoccultarent ; tantaque fueratmise- ria, tanta desolaUo^ tanta rerum distraotio, ut de- sperantespleriquevel ipsum ndmen abbatias loco posseremanere, satagere viderentur ut clericocum prepositura fieret, et sex aut octo sub se clericos haberet. Inter hsec et c«tera innumerabiUa mala, cum pene '^>jam annuUataessetnobiUssimaiUaet famosa quondam abbatia nostra, tandem miseraUo divina tetigit corda Leodiensium, habitoque simul frequenti coUoquio, coeperunt viscerabUiter tra- ctare,quomodode8oIatffi etpene adniohUatffi abba- tisB subvenire possent Sed quoniam temporale bo- num nostrum ad Metenses, ouraqueanimarum lan- tum pertinet ad Leodienses, erant aliqui inter eos, ut plerumque fit, qui ad subveniendnm nobis non multum, erant, attenU,dioenteshoc tantumadeum perUnere, cui debebatur annalis reditns nostrae ecclesiaB, Leodiensesque non debere nobis abbatem C donare.sed tantumordinare. E contra sapientiores et reUgiosi asserebant oanonice hoc posse facere Leodiensem fiBccIesiam, ut, quia cura animarum et oonsecratioabbaUsadeam pertinebat, et Metensis fiBcoIesia nobis subvenire non poterat proptertribu- lationemsuam, Leodiensis fficolesiaabbatem «eccle- sise oursB suae provideret atque ordinaret, ita ut nichil ex hisquae debebat Metensi detraheret; non enim esset leve ferendom tantum looum, tantum nomen,taDtum quoodam honoremnegligenUaMe- tensinm annuUandum esse ab asoolesia Leodien- sium.

6. Querebatur igUurdiiigenUssimesiquissuper^ esset defilUs nostras aacoIesiaB, oui idonee oommitti posset cura subveniendi matri su®. Aiunt fratres ^ nostri neooon olerioiet laici, qui cumcognoverant, quod Gande in monasterio sancU Petri moraretur (240) unus denotb*is frafaribus nomine Theoderious, qui a looo nostro recesserat sub contenUone abba- tum Lanzonis et Loiponis. Hic si posset inde ex->

VARLE LECTIONES. i^ifaoereD. ^^* Lotharingis et BuUonU supereripiit interp, i\

NOTiE.

*^* Testebant 1. *^» L p. i\

(238)ObUt 12 AprU. 1095. Gf. GroUius Erlauterte Reme der Pfazgrafen, p. 134, et adnotaUonem LavaUeyi in Ernst Hist. ae Limff. II, 175.

(239) Ponc^ in sinistra ripa MoseUaB meridiem versus a MetUs.

(240) In hocexsUio compotuit Ubrum De vita

sancti Tlrudonis hortatu Gerardi, quod opusculum ipse in prsBfaUone pignus ab exiilu anguttia desii^ natum, et cxulatui Ubellum appeUat, vide eum ^ud Sorium Vl, 543, et quaB dedit Ghesquler

81

GESTA ABB. TRUDON. — UB. VI.

82

trahi4<ioneas illis viderettiradregendum abbatiam A aatiquo possidebat, ut absque douo ejus nullusin

qooniam TheutoDicaetGualonica ILaguaexpeditus, liberalibus artibus egregie eruditus, in prosa et versu nuili esset suo tempore secundus, dulci et altissoua sonorus vocalitate, brevis sed pulchra persona mediaque astate ; qui etiam fratrum suo- ram intirmitatibus meliiis sciretcompati,tanquam t puero iliis connutritus, et qui viderat et audierat mala queepassi erant in suis tribulationibus. Quid plnra ? Gavisus est inde episcopus Obbertus et scclesia Leodiensis.

7. Electum igilur a fratribus eum necnon clericis et laicis vix tandem de coenobio sancti PatriGande litteriset missaticissuisubstrahit, etductumsecum Aquisgrani facit eum accipere donumabbatiee nostrse

eo constitueretur episcopus, Nunc autem,quoniam ut dixi,Poppoabsquedono etvolimtateimperatoris episcopatumMetensem intraverat, et hac decausa imperator qu»suntapudnos beati prothomartyris suo juri mancipaverat^ necessitas hoc fecit, ut de manu imperatoris baculum de abbatia nostra reci- peret,ne longainter imperatorem et episcopum de- certatione locus noster miserabiliter desolatusinter- iret.Quamdiu ergo Aquisgrani erat, eunti illuc et moranti ibi episcopus obsonium illi dabat ; inque suis expensis reducens eum Leodium, tamdiu ^''^ secum tenuity donec ordinatum ab abbatem per semetipsum ad nos adduceret, et loco abbatis posito fratribusque etpopulo commendato,omnibus diebus

de maau imperatoris,siGutmoserattunc temporis. B vitffi suae consilium et auxilium suum eiin auribus

lloc iccirco per manum illius tactum est, quia im* perator, quicquidbeatusprotbomartjr inpartibus Dostrishabere videtur, suo juri mancipaverat,pro- pter PopponemepiscopumMetensem^qui episcopa- tnm absque dono e t consensu imperatoris obtinebat; adhuc enim imperator hoc in toto regno suo jure

omniumpresto fore promitteret.dummodostrenue agens de locirecuperatione propter nimiam ejus desoiationem non desperaret. Datus est ei baculus 3 Kalend. Februarii Aquisgrani, consecratus estin abbatem et sacerdotem Nonas Martii Leodii, anno ab incarnatione dominica i099.

EXPLICIT LIBER, QUINTUS INCIPIT SEXTUS.

f . Cum ^^ varias abbatum eommntationes post (^tum abbatis Adelardi secundi retulimus,cortam annorum seriem propter violentias eorum et fre- qnentes ejectiones et regressiones singulorum ne- quaquam tenere potuSmu8,Nam ubi nulluslegitimus ordo succedenlium sibi abbatum servabatur, sed quamcitiusquisqnepoteratemulumsuumejiciebat ^steque quam minus poterat tlltim preesse sinebat, observari facile certus annorum numerus non potuit desingulis^maxime, etiam si posset, cum familiari semper nostris negligentra nemo erat qui operam impenderet. Superins igitur repetens ab obitu sci- licetabbatis Adelardi secundi usque ad introitum abbatis Theoderici in abbatiam annos continuabo» etqood aliorum interpositornm scisma dirupit,per daos ietoe renodare studebo, notatis ex obitu alte- rioe et alterius introitu annis incarnationis Domini AbbasAdelardossecnndus obiita. i082incamatio- Disdominic», abbas Theodericusintroivitabbatiam a. t099 ^^* ejnsdem mcarnationis;fueruntigiturab obiUi abbatis Adelardi secondi usque ad introitum in abbatiam Theoderici ablMLtis 17anni, quos inter se oeiBpieverant, iste plns, iste minns, Lanzo, Luipo, Herimannus et alter Herimannus de abba- tia contendentes, et nullum certum tempus invi- eem habere permittentes.

R« Anno igitur ab incarnatione sempiterni princi- pii !099;postlongas etdiaturnas mortee, quibus a

G domnoabbateAdelardo secundo usqueadeatem- pora de «oclesia sancti Trudonis omnis Tioinia desperaverat, qukiam Theodericus ejusdem iooi antea nutritus, adeamdem secclesiam regendam a domno Obberto episcopo et primis Leodisensiam, tertiis jam missis litteris, a Piandria monasterio sancti Petri Crande tandem est rCTOcatus, nescio magis an coactus, et Nonas Martii presbiter et abbasloci nostri consecratns.Quantaro descdationem intus et foi*is invenerit, crede michi, o qui h«c le* gis quianuUavi ingeniipossumexprimerenullaqQe faoultate exponere sicat veritas se habuit. Nam de toto monasterio preter tnrrim niohil tectum habe- batur, quin interioribus parietibus ooUapsis, exte- riores Tastissime patebant, oontinentes in medio

^ viHssiraam capellam sopra sanctoram Tradonis et Rucherii sepalchrum.Nostriaatempost combustio- nem temi^,cum sanotuarium,stante adhuo firmis stmemurofortissimo, facili sumptu pofsent coope- ruisse, totum ^^^ potius funditusdiraerant,et majus Btultatemeritateorditum, voiuta jamcripta, usque ad fenestras cancelli illud produxerant. Ad quod opus ferventissime accinotus domnus abbas Theo- dericus, brevi temporequicquid est superius a fe, nestris cancelli pulcherrimo opere consummavit- duobusque pilariiscum superstantibus illis parieti- bus juxta chorum edificatis, totam illam partem monasterii,quieestabarca8uprasepalchrumsancti

VARLC; LECTIGNES

"t M addit 0. <^^ dum i*. post D. ^^' Eodem anno Godefridus de Bullio, dux Lotharingieetprinceps Iherosolimorum, obiit,posl quem Henricus imperatoranno sequenti ducatum Lotharingie Henrico comiti Lemburghensi contuUt. Hwc exSigeberio ab atia {Urlia) manu in margine adjecta sunt, *^' Quidam ex imramabbattbiii $mpererip9it interpoUUor i\

^3

ftbDttttl ABfeA*hg S. 'ffttJDDNlS

84

f^tldotiis M pllH^ih Oftehtift, cttttl^ilto i^k^iliAtit, k Mibttiii ftftohim t^\!l«foruiD,beUarium,domum infir-

6)ido^d6&lbaTit,feuestH8 Titlreisdeooravit, cri^tuMi eoutiuuatit, tectamque supferiUs pavimento Ihiivit iiiferius; sfmiliteret criptam.qtiam vt^lutam tau- tum iuviftnit, CBeteris omnibus 4U8d decreant consuiln- mavil, atqUe in tionore beatl protomaHyrls Ste- phani pHncipalein ea altare dedicari fecit***. Anno ab iUcarnatione Domini i01!i*^*(!le viiissimacapella supra sepulchra beatorumTrudonls ^t EucheHi in troduxit nos in eam criptam ^antare. Quflddles vtsa est Uobis et fuit immensae IflBtitia^, tutn in ea jam inciperemus seoundum ordinem ei oraUones f acelre et in choro stare et ad altareproc^dere,quodntiIld modo polerant prius fi^atres per multos annos in augustia capell^. Nam ab ea die, qua vetus mo-

morum. ^ed, utsuperius dixi, sine aliquo eulttt eraut omnia : tectura ntiUa ante officinarum ista- rum ostiajugeque lutum hyeme et molestia gran- dis intus pulvi», nivis, grandinis et boresB, ni- chilque obstaculi quoprohibereturquodvis animal accedere.

4. Domus infirmorum neque die habebat ignem neque noctelumen, nisi fratres in ea jacentes unde- cumque sibi, interdum etiam ez victu et vestitu suo, ea »*« procurarent. Sed neque in dormitorio lucem erat,fratribus tola nocte in tenebris jacenti- bus et per tenebras ad matutinos euntibus. Quod quidem erat gravissimumeis,quia de illa parle do- mus in qua dormiebant, oportebat eos tenebras

nasterium dirutum fuerat et novum combustum b transire partem ali^m inquareficiebant,atqueinde

atque discissum.inter caBterasetiam desolationes et calamitates, qufie firatribus accidisse superitis retu- limus, ordo et disclplina prorsus abolita fUerant^ maxime loci positura deficiente, in qiia teneri pOsseut.

3. Positus igitur estunus de fratrlbus antiquiort- buSyTixpresenectute seipsum valensregerccustos pa^rorqpiiVut «t^te«dh^« vet^nifnaatorif nH^ rat dilcl|[>MbaiA eorudl et (*diiieili fmtruav Itakiia paulatim coeperunt reviviscerequsderant religionis, alfirequeatiiaoapitulo coIktioiieabuadAatiugpro* fioere^Poitquamveroeduxitnosdeodptainohoruia pulcherrimiun et in partim iUam monastarii«quam pafUmadifioavarat»partimrefaraiaveratasepulohro

exeuntes sub tectura partim lignea partim strami- nea, utraque vero semiruta, j uxta murum monaste- rii palpando frequenterque ruendo aut ofi^endente ire omni nocie ad matutinos,et de matutinis simi- hter per tenebras redire. Infira matutinos si quis flratrum aut puerorum volebat aliquando exire ad necessarianaturae, dumtimerettenebrarum horro- reco iongiqne ^* iiineris lutt am difflooitiit^, ma- gAacA Inte^itKiiusUaebat natumlis neeeseilbti inju- riam.Hyemali temporelectafraUrum aspergebantur aive deasiB«iiaa»surgeatesque ad matutino» siout se albicantesaivesuper vestimenta sua iaveaiebaat, ita et revertentei tota leotisteraia sua. Propler oommunem quorumlibetacoedere voleatium impor-

beatorum Trudoain et fiuoharii usque in fiaem c tunitatemniohiltute servare poteraat da leotister-

oparii versui oneatem»cua; augmeatalatitiffi|ooBpit atfiJigioMgaiaatari etfratrum aumerui aliquaa- iuium oroieere* Hoc autem veheaieatiiiime impe^ diebat» quia offieiaa« (244 ) olaustri fratroi pauoiiii- maiaAqueiUai viiiisimai habebaat partibus illiiy qiMi iuatad orieatam el aquiloaem, aoa habeati- busiiiii taoliua iepem audam et viliiiimam, quo aoa modo homiaibui, iod et oaaibui et poreii inr differeater pervia eraaU Para illa claaitrii ia qua •adeatei fratroi ad iectioaem ooaveatum iuum ii^ ieado vel loqueadoau>do teaeat, medio iatartexta panete taatumooaperturfiBhabebat»iubqualratres oapitulum ittum faeiebaat, dimidiumque sup^ rextaotii dioudii aecdum ooopartumax varia aeria iatamperiefrairibusibiiedere voleoiibui niultam ] molestiam tam esstate quam hyemefaciebat. Re- lectorium fratrum ao dormitorium domui illa uoa arat, quffi ad oocideatem pari quarta olauiiri eise debebat, iatertexta aichilomiaui pariate, habeai

oiis suis iadormitorio,aichilqae de his quibus ser- viebatur measfiseorumiarefeGtorio; qua aeceisitate habebant qui habere potarant pro lectii ligoeii archas seratas^in quibus surgeates lecUsteroia sua obfirmabaut ; qui vero babere ooo poteraot, fre- queatei moleitias de vestimeatii suii a furibua sustioeimnt. la refectorio autem poet se io muro fe- oestrulas diligeoter seraias hal>ebaot, recoadaotea io eis, OMippulai iuas, cultellos, ciphoi et queia- pereraot eis de meosa, quia ooo habebaot qui- bus oeoessitatibui iuis suocurrereatyOiai ex ea suba-* taotia, quA aut supererat, aut quam ori suo aub* irahebaot ; adelemosiaam oichil iadeaut permo*^ dicum dabatur.

, 5. Transitus tritus sexui utnuiqtte erat, pluri- mum vero ad miiias maoe per eam looum, quam tuoo appellabamus etauachabamus coaveotum^fct frequens ia eo cum fratribus fabuloiumque iaico- rum et clerieorum usque io oootem oaUoqulum. 6i

YARLfi LECTIONfiS

iio Aoaoeodem tiOO. 3. Kal. Oot. aiino^oi;»^ inlerpol. i\ '*^ dedicata est cripu oostra a domioo Ob- berto episcopo Leodieasi, ad instantiam domini Theoderici, qut kcec vef^ba desunt in utroque codice i et i' ; at in illomanus soec. XIV ea in margineMdscripsit; teguntur etiam apud D. *** sibi repetunt 1. i*. i** longique — difficultatem desunt D.

NOTifi.

(241) Gubicula, in quibus servabaotur qu» ad siogulo/nm JHaMehorttfii violttm laliqttoalua pertioebaot»

85

GESTA. ABB. TRUDON. — UB. VI.

qaa potens persona, ut fi*equentissime assolet, A nodum undeafflgebatar^ex auro etinargaritispul*

hospitari apud nos voluisset, fratribus hac illacque misere panem suum manducantibus^ ipsain refecto- rio ad mensam fratrum discumbebat aut si purior esset ciementiorque aer in medio prati.Militesusque ad osiium refeclorii sive ad medium convetitus equitantes ibi desicendebant, nullamquo reveren- liamj noQ dinam monachis, sed ipsis quoqtie sauc- tislocisexhibere usque adnoctis medium curabant. Testor Deum, quia digne non possutn os meum sti» lumque miseriae applicare, qno tantam majorem- que miseriam fratrum, secundum quod ^udlvimuB maximaque ex parte ipse vidi, fldeliler Yaleam re* ferre. 0. Vir autembonus, scilicetdomnusabbasThfcode*

chre habentem oompactum, in eis acquitivit. Simi- literetetngolos duosyUxramdenigroboiioqtiepailio latum satis, aurlfHgio latitndiais triiuD digitorum ia iine decoratmn, alium de paUio variioolort« vakto bonum, a oodo ante veDtrral eiagttiiti» eum> fUis aureis usque ad snmmitat»m eperose multum oras* sequeundiqne conteztum. Sedetbaltenmetcaiieen cUm patena argenteum, intus et oirea oras eKterius d^tiuratum, pixidem argenteam^ similiter et argea> team acerram vasque argenteom ad vinum» triuia firtotiom (S44)|K>ndu8 habmt) thortbuium qooquede cupro deaoratum» eatenulasargeflteashabens ; pel* viculam simulaoro bestiol» oaBdatam de oupro factafn ad «usofpiendam aqoam manuum laTaada-

ricus, noviter hanc Iherosolimiticam nesdo an ma- ^ rum^ intus babentem imaginiolas argenteas fusili

gis Babylonicam desolatton^m ingressuS) 6um om nia simul invenisset corruisse, omnia simul ^t dere« pentenonpoleraterigere. Verum.utsuperiusreluh, ad monasterium reparandum et ailimo intendebat, et studioinfatigabiii accingebatur. Qui dnmfacundi oris gratia contionaretur diebus pasca sive pente- costen in secclesia beatffi Mariae ad populum, fre- quenter eis eliciebat decem aut duodecim plusve minusre marcaruin ad monasterii reparandi auxi- lium. Ubi occupatus minus intendebat ad claus- trum,tamenquamciciuspotuitindomoinfirmorum, indormitorlo, in cella abbalis,in cripta, ante altare beati prothomartyris lumen constituit de fiecclesia de Corbecce (242), disponendum pcr manus custo- dis aecclesiffi de marca et dimidia census ejtis, con- q stituens custodi marcam ad luminare^ preposito vero dimidiam ad prebendam fratrum, qusB prius Don persolvebatnisi 5 tantum solidos. Similiter de censu aecciesise de Stadesconstituit custodi 5 solidos ad luminare, quee amplius non persolvit. Elemosi^ nae pauperum prorsus abolitfle 6 cotidie constituit siligineos panes dandos de decima de Brustemia, qaam redemit positam in vadio pro 10 marcis Mo- lendinum de Moyse cum auferre prorsusnon posset Tiro potenti, qui dicebat se iliud acquis isse pT6 censu 5 solidorum singulisannis^etquodplusvale- bat,accepis3e in beneficio de manu abbatis Lanzonis^ multis sumptibUB, multis laboribus eo produiit, ut ferro inde sublato paulatim decidendo annullaretur, et preter aquam et ripam nec vestigium moiendioi ibi rellnqueretur ; quod usquead nos itapermansit. Alia plura molendina redemit, quee gravissima pe- eania invadiata aut beDeficiata dicebat sibi fraus maligna nostrorum foBueratorum.

7. Ad missse suae omamentum reponendum scrl- aioladuotaliopericonvenientia fecit, suoquestudio amictnm magno aurifrigio (243) et longe omatum, aibamque laqueum a collo aurifirigio factum, et

oper^ caBlatas; tresquetueUasi unam stemeDdam super altare, aliam sub libro, tertiam ad tergendas manus. Gfucem quoque eom eracifixo et pede qua* tuor e vangeiistftrum imi9igitiibn» operosoj ntrnmqua de cupro sed deauratum. Coiumbara etiam oupraam, auro tftmen sup^Hus argentoque variatam,GODiiDen- tem aquam ad opus manuum. Gasnlam de nigro ipnlM circa collum et a eollo usque ad pedes anta venti^em aurifi^igio lato omatam ; oappam simiiiter de nigro palleo peene eodem, cirea eolium etsoper cristum capitli auriff igio omatam, ante peotus ha« bentem plus quam palmflBunius longitudinis, asqna kiDgitudtne et latitudine, atififHgium»neque tantum auriffigium quam rem fllis aureis desuper sotisis« sime conteiiam, in medio habentem gemmuiam buUula citcumoIusam.lffltKsomDia adoffioium missa suae et ad ornameDtum noelesiai propriostudiode Dovo acquisivit.Redemitquoque cappam unam albi pallii Valde bonam, thuributum quoqua argenteum appeddetis septem mareas.quod postea eum presti* tissetarchidiaooDo ouidam nomiDeAIexaDdro cutt pallio uDo optimo, quod tpse qnoque emerat, et calice argenteo, uumquam rehalHsre potuit qoes tta usquehodieDOBtra8BceIesiaperdidit.Palliumqnoqne UDum, quod suffleit ad Hiajus altare oooperieD- dilm, emit totum Dovum, et de spisso pallio purpu» tei coloris, pallentis tameu, in graDdiusculis rotis imaginibus bestiarum variatum. Hoo hodie quoqoe penes nos habetur.

6. Fralres quos invenit benigne fovit, et quot et quos potuit addidit, multa perpessus ab liis, quos necessitate minoris sibi numeri de aliis claustris ex untes suscipere cogei>atur, iDveheDtibus in iilum frequenter maligiie semper ioqoaeibusin nos nostris oppidanis, quod taDtasfiructum abbatittooto aut de- cem tautum fratres consumereut^ non attendentibus neque veteri malicia caecitatis suae considerare vo- leDtibus, adquautam paupertatem devolrissent ab

NOTiE.

(242) Ck>ri>eck ad Djlam in Brabantia.

SiZ) Gallis orfroi, brodetie, iimbus acn plctusi ribusy aoro argentoye distinetus»

(244) I. q. ferto, Galiis oiim fertin, Germams Me^ ting, est quarta pars maras.

g| f^ODULFC ABBAHS S. TRUDONIS 88

batiam furor mobilitalis eojum ek contentio inter A et dampnum, quod per hos duos suslinuit ecclesia se abbatum factione eorum, et quanta consumenda noslra »«* ?

essent inrepapando monasterio, claustro et appen- diciiB eorum. Hac, inquam, male ioquacium et ma- ligne detrahen tiiim Decessitaie compulsus» cum plu- resde suisfratres non haberet, et aliunde veniente» monachos ignotos susciperct, multa et dampna et injurias suttinuit firequenter, talibus nuUum ordi- nem servare volentibus, et cum de nuditate sua reteBtiti et de famelicitate sua refocillati essent» aut molestissime nobiscum commanentibus, aut onm dampno et '*^ injuria et **^ detractione nostri tandem a nobis effugientibus. Vidi ipse intraquin- que aut sex annos de taUbns 17 a nobis recessisse, revestitos apud nos a planta pedis usque ad verU

tO.Acciditinterea turbatovehementissime regno et sacerdotio, ut Heynricus tertius Romanorum imperator augustus, traditis filio eque vocato Heyn- rico imperialibus ii^signibus (246), abjectusque a regnoiterutnregnaremoliretur Cujus maxima spes tunc temporis esse videbatur iste Heynricus comes de Lemburg (347), dux *" modico jam ante crea- tus (248). QuA res prope exterminium debuit esse ecclesiflB nostrae,quia,cum tunc temporis non tam duxquam rex esse videretur,utpote qui regis erat patronus factus, nonerat rex, nonerat episcopus, non amicorum quisquam, qui auderet nos cootra tantumtyrannumjuvare ; maxim6 pravissimisqui-

cem integra veste. Studium et laborem ejus circa B busdam de oppidanis nostris et homnibus de fa

emeodandam aecclesiam aostram intus et foris, et quantum tubeo profecerit, longissimumesset enar- rare, eum tamen nuoMiuam defuissent interim ei tribulationes et persecuUones ab eis, de quibus aUquid hic modo volo referre.

9. Primo tempore introitus ejus in abbatiamgra* vissimus peraecutor fuit ei comes Gisiebertus de Duraz(24a),advocatusno8ter,quem numquam potuit placare,nisidampnosa «Bcclesiffi pecunia pro eo in- tercurrente. Preterea Heynricus de Lemburg, major noster advocatus,supradictumiUum Herimannum. qui per violentiam non potens abbaUam nostram quaminvaserattenere, adeum patrocinU causacon- f ugerat,frequenter auper domnum abbatem Theode- ricum in oppidum etusqueinceilamabbaUsintro- q duoebat, volenslibentissimein abbaUaeum conUr- mare, si et fratrum consensum Inde prius habere potuisset, et fideiibus fficclesi» fidelitatem extor- quere suo Herimanno.Sedfratribusconstantissime iUi pro domno abbate Theoderico in faciem resi- stentibus, atque adeo ex auctoritate Leodiensis episcopi, ut quamdiu Horimannus aut in ceUa abbatb autquoquam in toto oppido uostro esset, divinum ofBciom in fficclesia nostra non fieret et nuUa campana sonaret, cum muita tandem confu- aione et in nos et nostra indignatioae recedebat, suumque iterum Herimannum in malumnostrum recipiens oustodiebat. Jesu i>one I quando totum dicerem,autquomodototum dicerepossem maium

cUone LuiponisetHerimannorumfactiosissimis ad boc coUdieiUum instiganUbus,etin fornacem arden- tissimamiUius malffisuggestionis suffioleum,picem, adipem, resinam et omnia instigaUonum fomenta congerenUbus, ut suumHerimannum in abbaUam nostram resUtueret, Theodericum ejiccret, modo venisse »•' tempus »••, in quo hoc liberrime facere posset;faceretque eumbenedici^cumnon auderet umquam episcopus contradicere ei^ quem et intro- duxit,sed fratres non amplius quam antea inflectere ad suam voluntatem potnit.Relicto tamen eocum custodibus sibi famiiiaribus in cellaabbaUs, abiit, multa vastaUonefacta incuria nostra et in claustro de rebus victui vestituique nostro preparatis.

1 i . loterun domnus abbas Theodericus secesserat ad castellum comiUs GisleberU Duraz, timens sibi, si tyrannum Ulum expectasset, de vila, Quo una parte oppidum nostrum egrediente, ipse (249) aUa ingressus est. TestorDeumomnipotentem,quianisi ipse oculis vidissem, et prffi magnitudine leticiae gemitum eorum querelosaetsuspiria auribushau- sissem, non faciie mihi, sed neque ipsi cui Uebat, posset persuaderi tantus affectus, tanta erga eum popuU devotio sexus utriusque, diversffi etaUs.Ipse et conversoquamacclinivuitu, quam modesto ore humiUari,quam profusis iacrimis, quamhumecUs genis tota facie irrorari ; flebant iUi pm nimia qua eum ardebant caritate, flebatipse prffi maxima qua se ipsum meUebatur humUitate. Tam triumphali

VARIiE LECTIONES.

*•♦ aut i\ «'^ seqvitur hoc loco in i folium vacuum, desiderantur igitur omnia usque ad verha in c. 43 malorum recordatione populus etc, Recentior manus quxin margine superiore foliorum numeros appo- suit,relictofolio vacuoa XXVarfXXVH transiiPMaque minime a librano kmc omissa sunt,sedfoliumposlea casu quodam excidit, aut poiius, ut videtur, excimm est, quod inde quoque conjici potest, quod vacuum folium no» eum quatemione cohaeret, sed postea insertum est. *»• Lotharingie superscripsit interpolator 1*. *"^ utiUsflimum D. ^*^ adesse addit D.

NOT.E.

(245) Duras haud procul a Sancto Trudone. De Gisleberto comite vide supra IV, 9 ; pater eiusOtto interannos i090 et 1099obiisse videtur.Si Udes est Vitffi Arnulfi episcopi Suessionensis^ Otto ille fuit frater Arnulfi comitis Lossensis, cf. ManteUum, p. 50.

(246) Quodfactum est d. 3< Dec. 1105 Ingelheim; cf. Ann. Hildesh.

(247) Ad quem imperator temporepaschaU anni li06 Leodium venerai.

(248) Anno 1 101 NataliUis Domini MogunUffi fa- ctum est tesUbusAnn. Hildesh. Eodem annopasdo ante comitem ab imperatore in caslro Limburg ob- sessum esseconstat.

(249) Theodericus abbas.

GESTA ABB. TRUDON. — LIB, VL

90

applaasu, tam favorali populi devoUone ezceptus, A ad meridiem, juxtamurum, statim ut exitur de

usque aote ceila suib januam est perductus. Atilli inlerius eam obfirmaverant, et strepitu indignatio- oeque populi perculsi, nii sibi certius quam eorum <»ufodi gladiis expectabant. Qua oblirmationepo- puJo magis magisque in iram indigoationemque concitato, cum tamen quidam dubitare viderentur, atrumne vi in eam irruerent, quidam vero ad irrup- tionem eum damore jam se accingerent, unus eo- ram, cujus sapientiset consilio totuminniii videba- tor oppidum, vuitu flammeo etore grandisono pro- rupit iu medium : Eyia, 'mqiiit,viri, eyia vhi, si ta" men viril Quidhic iam ignariter excubatisl Quidad poMtes hi^^usdomiciliiobservaUs^fCur statini fraclo repagulo, vel ipsis postibus radicUus evulsis, apei^to

ostio ad dexteratn manum.Hoc lali viro ita, ut su- perius dixi, peroranteadpopulum,statimversusin furorem preteritorum malorum recordationepopu- lus,et tamquam ursuscruentis pregustatiscarnibus in eos efferatus, stricto mucrone in eos conclamat ostia confringere, postcs eveliere pretemptat, ut omnes, tammonachosquammilites,minoresquam majores in ore gladii interficial. Sed stalim pielas et i>enignitas domni abbatis Tlieoderici per turis scelestis tutissimum scutum se opposuit, vehemen* terque inciamans Gisleberto comiti, nec non singu- los suorum proprio ex nomine revocans, vix tan- dem ue in funestos ilios irruerent multis precibus oblinuit Quibus sedatis, hoc modo fratres suos

ostio,micanie gladio non irrumpitis ? Quasinon vo' 3 ante populum alloqui ceepit :

tuntale nequejudicio Dei,sed foriuiiu hic conclusiie' neanlur rei illi ei gladUs nosiris hodie decapiiandi, quorum venenaia delciione,pesiiUniiconsiliodomus vesirtB damno$ooHm flagraruniincendio, matresle- gUimo destiitUae suni conju§io,nepotes vestrisinepa- rentibus,vo$ ipsi, heu ! heu ! sine liberisesiiseinepoti bu$,Eiecce,nunc iierumad nostram coniumeliam et nominis gene^nsquevesiriignominiam in oculos nos ros importuni,contumaeeSfignobiles lenones se inge- runtyUtguorumpatres,/ilios,fratres,nepoifis,affines, amicos,servos peremerunt,guosque igne et rapina de divitiis in inopiam,degloria in ignominiam deiruse' runt,eorum nunc dominum inermes, ignavi, pauci tcelerati ejiciant, ui, quss ferro flammequoe eorum

13. Absit a me, fratres kari$$imi, absit, inquam, duicissimi filii, koc peccatum in Domino, hoc scan- dalum in populo, ut regressus meus ad vos et pia in me vettra papulique devotio maculetur, obfusee- tm* sanguine euju$vi$ aut homieuHo, Non his armis deee9*tandmn nobis, non hoe gladio trumandus esi impius hostis* Cujus no$ $umu$ milites, ipse arma" turanosiraChrisius est\ hu^$$igniferbeaiusPaulu$ $ui$ ita cmclamat commiHionibu$ : « Siaie, inquit, precincti lumbos vestros in veritate, et induite io- ricam jusiiciae, et calciate pedes in preparaiionem evangeU$ pacis, super omnia accipientes scutum fidei, in quo possiiis universa ieta maligni ignita extinguere, ei galecan saiuiis accipite et gladium

mmpericuhcapitumnostrorum^puimusM^^ C spintut, quod eH verbumDei{Ephes. m, 14). » HU

sidegluciant; sediiionem, intestinum betlum inop pido no$tropleciendiparricidce,ui olim, uisepius, nune etiam commoveant, per qusestirpis nosirce mo' nimenta et extremoe reliquiarum nosiramm reli- quioe prorsu$ iniereani. Si vtri essemus, filii viro- rum, numquid hwc in capiia eorum nunc de pre» ienti non redundarent ? Taiia Guntramnus.

12. Erat hic Guntramnus servus ecclesiaBnostrffi, homogratissimee grandisque facundice, statura pro- cerus, grossitudine corporis ejus decentissimeres- pondente proceritati, acerrimusin bello, audax ani- mo, prudens consilio, constans in negQcio*^^, for* mosus tam veuusto corpore quam pleno vultuetele- gantissima facie.Hunc talem^ qualis apud nos de Dostris nemo surget amphus, oppidani nostri fla- grantes in eum odio mabgno et nequissima invidia pro probitate ejus, casu volantis in frontem ejus sagittae incerto auctore occiderunt, dum quadam die proditione ejus sic tandem patefacta, adversus eum sic nec opinantem consurrexissent armati. Quem si casus comminus se gladio defendere non Tetuis et,o **®quantamdedis8etstragem,antequam occumbere posset ! Sepultus jacet inter turrim et ostium, quod aperitur versus cymiteriam fratrum

**• c. in neg. desunt D. *»* quot qoantamque D.

armi$ ad simititudinem boni regis David muniti, hunc superbissimum, spurium et incireumcisum )l- ducialiier poterimus aggredi,ut^ eum tanius blas- phemu$ percussits infronie, et in ea eorpof^is parte vulneratt*$, in quapre$umptor $ucerdoin Ozia$ lepra incanduit,lepra corruerit, eapUeei propriomucrone truneaio armieque omnibusexpoliato, « confiteamur Domino, quoniam bonu$, qwmiam in $eculum mi$e- ricordiaejus,quifacitmirabHiamagna $olu$ (P$al. XXXV, 1). » Aique iierum cum nosiro David diear mus : « Benedicius Dominus Deus meu$^ qui doeei manm meas ad preUum et digilo$ meo$ ad bettum ; misericordia mea ei refugium meum, susceptor meus etliberator meu${P$ai. xuii, t). »

14. HflBC cum dixisset, populus ad propria rediit, ipse vero nobiscum inclaustrohabitavit.Qui autem conclusi erant in celia abbatis, ne a nostris qui turrim eis preripuerant, deberent interfici, nocte iliapene omnes effugerunt, et preter unum, qui oum Herimanno venerat de Mahnundaria mona- chum, quasi nuiii cum illo remanserunt. Quidam tamen ex oppido nostro impurissimi nebulones^ ventrioolffi, apud quos data crustiUa hispidi panis cujusvis dignitatis nomen facile mercari,eadeiiique

VARIi£ LECTIONBS

'** c. ln D6g. deeunt D. «^ quot quantaiBque D.

oi

RObULFl ABBAT13 S. S. TRUDONIS

92

subtracta patibuloreus poss^sadJudidari.treqtieQ- ter ad eum conclusnm in ceila introibant^lethargi- cumquecerebrum ejusfeetidoadulaiionis suaeoleo iu]pinguantes,interimleccairi8e(250)8U6esiccumeo satisfaciebant. Tota autem abbatia et maxime mo- nacbi ad domnum abbatem Theodericum humili fidelitatis obsequio et piae obedientiae oculo respi- ciebant, ejusque anxietatem amaro satis animo de- flebant. Sequenti igitur die eum domnus abbas Theodericus vocante eum episcopo Obberto Leo- dium venissel, injuriam suam, persecutionem, re- divivi Symonis superbiam, invasionem in auribus episcopi ecclesiaeque beati Lamberti exposuisset, non eos tantum mesta compassione santiavit, sed etipsam totam civitatem merore quidem maxime obnubiiavit. Erat enim tam olero quam populo et monaohis gratisgimiis, muHa liUerftram •ciencia etegregifle TooiBJUbilo aeeeptissimus, tum pUeidis* simis moribus et vultus bilaritate serenissimus.

i tt. NoQ tamsn proutdooeretdignitatem disoipiin» et nominis LeodieBsium, cito viQdicatuin fuit tam gravo faoiiius in presumptorom impium. Ssd qoo mirum.BoQa eis voQimiQvhilgenius, dum Qeeessita* tem temporis eteorumaogustiamrespioimus.Erat efiim tuQo Qon parva turbatio» noa iu ea taQtooi noclesia, sed et iq toto episoopio^et uQumquemque QOQ QMKloreipuplicn, sedftimiliarisquoquesoilicita urgebat oooupatio. Siout superius tetigimus pro reouperaado extorti sibi regni statu imperator Hejdrious ibianzie insudabat ; etquiacrudeliodio et gravissimis dtssidebant ioimicitiis episcopus et Heynrious dm, simul quoque NiimuoeQsis comes Godefridus (S5i) et idem dux, eos prius ad paoem et oOQOordiamrevooareimperatormaziQielabora- bat, ut postea robur pacis eorum st ooQoordics esset ei spes et oausa vietorisB.QuatiebaBlur etiam muri totius oivilatis et eoclesiaB uudosa imminentis l>elii formidioe, qua ferebatur» verumque erat, ft* iium imperatoris HejQrioum Qomioe io manu ro- busta et iodigaatione maxima ad oivitatem obti- nendam properare (368).

16. His malis iQtorourreQtibiis,quo puplicaB fami- liarique rei suee UQusquisque, prout Qooesse sibi videbat,ooQsulil attoQtius, eo de Qostra dispoQitur satis quam expediret nobis QegligeQtius.Semel tar men *'* atque iterum vocatum eum(253)episcopu8 tandem excommunicat omnesque ejus compliccs, precipiensarchydiacouo suo Alexandro, ut eum de caminata abbatis atrioque suo eliminet. Sed ille

A omnino neglexit ; qua causa, quoatiimo,ipse vide- rit. At dux Qon immemor injunfle contemptusque sui in Herimannum ***, arma copiasque suasinfu- rore et indignatione magna adversum noscolligit, ut die data,quoscunqne de nostrisaddedlcationem sui Relis compellere non posset, eorum carnes in ejus sacrificio victimas propitiabiles faceret. Sed comes Gislebertus, qui reconciliati sibl fidelis tunc adjutor existebatdomni abbatis Theoderici, con- ducto sibi comite Lovaniense Godefrido, qui non multo post dux extitit (554), viriliter ei restitit, omnemque conatum Heynrici, licet domini sui, dum accedere noQ auderetjrritum fecit.Necmuttd post domnus abbas Theodericus revei^sus est de Leodio ad coenobium nostrum,grandi ferens patlen-

B tia condusum in cella sua emulum suum.

17. Jamque die imminebat, quacbmes (f 55) FlaQ- drensium imperatori occurrere Andeguerp debe- bat. Quo dum imperator proficisce^etur, contigit eum habere per locum nostrum trailsitum, atqu^ in cella abbatis, qua non sani consttii frater ille habitabat.nocteunahospitiutn.Quidumceliamom- nino non auderet imperatori contradicere, si tero ab ea egrederetur, nullum sibi ulterius patere re- gressum formidaret, in cellarium sub catninata descendit, ibique tota iila nocte mansit, ut fkcto mane, cum imperator viam suam proflcisceretur, ipse ex inferioribus abditis prodiens ad obtinendam cellam regrederetur. Sedquidamde pueris nbstris, qui nocte illa imperatori mlntstraverun t,frAtrum nos-

Q trorum consilio prestruentes ei aditum,in cella re- gredi non permiserunt, nichil tamen contumeliae aut virium ei ejusque satellitibus intuIerunt.Cumque siliiinierceptamintroeundi facultatem intelligeret, et se quasi in sepulchro, cellario illo scillcet^ a pueris nostris suffocandum omnino formidaret,de iacu, in quo se ipsum male dampnaverat, novus quasi terrigena ad invisam sibi lucem per aliud ostiolum tandem erupit, et magnum spectaculum populo factusplatearumque pueris,adunam foren- sium domum homo siue honore, monachus sine pudore proripuit, aliquotque dies ibi faciens, sab- bato sanctMominicffi resurrectionis iterum ad du- cemtransivit. Quapesteeliminatasentinaque ejecta de navi nostrae fiecclesiffi, mox, quia erat hora ter- tia,sonuit,et post tot luctuosos dies,quibus chorus Qoster siluerat, nos jam posse licenter divinis ora aperire laudibus grandis Ifieticiafuit. Nam nostrum monaslerium et parrochia foris tamdiu ab episcopo

YARIiE LECTIGNES.

«*» deest i\ »w Herimanno 1'.

NOTiE.

(250) Est iQcontiQeQtia; leoatoresthomofQiosus, iaooBtiQOQs ; Belgis <ee4er« Galiis Uehard.

(25i)De hoc videetiam Chron. Sancti PaQtaieo- Qis apud Eccardum i, 923.

(252) Henricus V, anle pascha 1106 jam cer6dr factus de Heinrico duce Lotharingiae et Obberto episcopo L.eodieQ8iimperatori8 partes tueQtibu8,iQ ipsamLothariQgiamprofecturussrat ;cf.Ekkehard«

UraQgieosis ad h* a.

(253) HerimaQQum.

(254) Qui ipso aoQO 1106 LothariQgi» iQferforis ducatum Uemrico de Limburg ereptum acoepit teste Sigeberto.

(255) Robertus U quem vocaot Hierosoljmita- nuM t rag»«yit lu IQn-iiiU} .

«3 afiSYA ABft. TRtJb6N. ^ 11«. V!. n

iAbtoQO podita ^aiit, ut iti ds htBffib i^titM, A ti metd ^ctebatuf^iiietueiis etiatn etnimlum sol-

licitQs iie iti takita tdrba tjilifiquam propter eum

doneede ^eUaftbbatis et de tota curia et atHo fle rimAfiiiue eilret.

i8. Qttod cum nunefattttt fui^set duti tfeytiHco - forte enim ipse eadem hora per forum nostrum transibat — ira incred!bili exarsit,dolore itilblerabili infremuit, etnisihanc suam in exemplum omnibtis injariamvindicaYerit, cum obtestatioue et horribiil qaadam auathematizatione se suaqUeomniadinemor- tieiterminioque crudeli devovit.lra Igitur rehetnenli furoreque ingenti necnonet indi^nitione non miui ma in Qos et nostra exardeseensy cotitemptum stii ab- batiscordi gravius apposuit, totumque se statim iu nostrumnostrofumquevitae peHcnlum, quam sub stautiffihimmembrorum qooque detrimentum dis

oecideretur,carcerarettir, spoliaretur.Sed cum sub hbc curarum sollicitudinumque onere importabiliter premeretur, fuerunt quidam ez amicis ejtis cum duce, qui videtites angusliam, oppidanorum peri- cuIum,8Bccle8iffiintoIerabile et irrecupftrabile dam- ptium,mediante pecunia conabanturadhuc eum ab hid matis quffi cogitabat in nos revocdre. Tix tan- dem argenteo matleo emollitaestnigri silicis duriti^j, ertccploque doinite Gisleberto, annuit ut pacem habeat abbas hoster et tota ejus cecclesia. Sed re periatatandemad domnumabbatem Theodericum — nam novit Dominus, se nescientc hoc prius ab amicis agitabatur — nuUa ratione, nulio consilio,

solate nimis accinxit. Jamque multi nostrum par- I nuU^ persuastone, nuilo timore adduci potuit ut

eereintermonachtim elcleritnm, blericom ethi- camneque'^ qufcqiiam discertiere, crudeliter per- sequi, i>estiaU ftirote in no^tros el tiostra ievire, ut DoBius nostrum mi^ereaiitur suod omnes suppUbi- tcr orare, obsecrare, terribifiter precipiehdo pre- cipere. TUm Si Hlbs de no^tri» possent ariHper^, quosdam sine compasslon^ decern^bat 6uspendere, quibosdam oculos effodere, istib hares truhcare, iiiis manus amputare, aliil pedes absddere, Uon- nulliscraracomminuere.Quibus vero niisericordem atqne humaniorem se exhibere volebat videri, eos diu carceratos tandem preciplebat gravt^simo ar- geutiponderedebere rediml. fet certe illi lobge se t>eatiores cttteris reputabatit, qul nichil aliud se

a(iqutesceret,nisi res aBCciesise quas impedierat prlus ab 6mn) impedimento dui enodaret, et comitem Giftlebertum bppldanosque omnes, quibus propfer eum molestus fherat, ihfirmampacemgratiamque suam revocaset. Quod miro Inedicibiiique labore ab titraque parte tandem cohcessum est. Ipse presens istis interfui, et pro explendis fbria sexta parasce?e Domini, die una Leodium equitavi, et muitum ibi moratus pro hoc negotio, ipsaredii, et statim reas- cendens cUm domnoabbateiterum Leodium abii.Per- soluta estibi pacta prius pecunia,comiti Gisieberto reddita est ducis gratia oppidani liberati sunt a timore, res mcclesiaB eo jubenteprorsus suntezpe- ditse. De Hferimanno vero mter ducem et domnum

perdere qnam pecuniam metuebtint. Erat igitur q abbatemh6ctandemdlfSnitumest,utsicogno8cens

omnibtta grandis formido, pavor et tribulatio, mentis hebitudo, membrofum dlssolutid, genuum coUlsio, cum num tiostrum ettra oppidum pate- ret aliqua via sine vites periculo, membrorum aut sul>stanti8B detrimento. Sed et comitem Gisleber- tnm: quia pro nclbls se illi opposuerat, in tantum odio habebat, quod enm de infidelitate palam ar- guere, et heredltario propter hocprivare beneflcio fidenter lal>orabat« Erant etiam tunc nobis adhuc GoIoniflB plmres carratse vini, qua» statim fecit suis imbns obfirmari.

19. Haeo allaqne plurima quae nobis cotidie inge" rebat mala — nam et villicis^^^omnibus intermlua- tas terribiliterfuerat,neinquovis nobis responde-

reatum suum ad satisfactionem et poenitentiam venire veilet, misericorditer reciperetur, probata- que ejus humilitate et obedientia, secundum ejus animi infirmitatemcondescefcidereei domnus abbas nondedigoaretur.Sed inveterata miserandis hominis malicia humiiiaH nulio modo ad satisfactionem et poenitentiam potuit, sed id quod fuit permansit, el quod noti erat assumpsit.

20. Exhac ducis oppressione et Herimanni inva- sione gravissime afQicta eianguit diu ascclesia no- stra.Calii aureus nescio quanti ponderis cum patena, quemipde domnusabbas "nieodericus acquisierat, hac necessitate irrecuperabiliter venditus est silva in Kircheym ezcisa et vendita, substantia alia

rent— domni abbatis Theoderici animum graviter «t mulum attenuata, quodque magis dolentum erat *" • . ... . . ..^ . . *. . . magisque deflendum,totumopusmonasterii inter-

missum usquead obitum ejUs deperibat.Delautem faciente judicio eodemanno abjudicatus fuit Heyn- rico ducatus <** (S56) et datud comiti Godefndo de Lovanio, causa existente, quia eadem eptomada scilicet feria quinta, quae fuit ccena Domini.pugna- verat contra filium abdicati imperatoris Heynrici

afflciebant, et illud muito amarius, quia audiebat eumveUet)eneficiaresuissatellitibusquffinobisjuzta Mosellamnecnotiet inTe^trebant >^> obaudiebant. Qnod si semeiin tam tempestuosa tempestate con- tingeret, autvixaut nutnquameaampfiui eecclesia nostra reciperet, etvinum et piscee ulterius abba- tia noetra non possideret. Immeii&o igttur dolore

VARI^ LEGTIONES.

^** eque i. i'. ^^* nofiitis addit D. ''^ Testebraoti* *'^ Eodem anno Dom. 1106 mortuo Henrico imperatore tercio ducatus Lotharingie abjudicatus est Henrico Lemburgensi advocato nostro interpola- tor r. duabus lineis erasis.

NOTJL

(250) In placito Wormati» habito die Pentecostes testibus Ann. kildesli»

96

RODULFI ABBATIS S. TRUDONIS

96

regem creatuo}, Heyaricumdomlaum suum si^pra A Laurentii Bereagarius de eadem civitate duos.

fluvium M0S8B oppido Guisez (-257) ante pontem, regenoque coatrito exercitu ejus fugaverat. Ad cu- mulum autem malorum aostrorum accidit aobis et aliud maium, quanto de familiariori et amiciori prius nobis potente persona tantoetgravius,tanto et intolerabilius. Coeperunt namque in invicem dissidere comes Gisiebertus advocatus noster et domnus abbas Theodericus. Comes exigebat ab eo 24 marcas argenti,quas duci Godefrido dederat de Lovanio, quia ducem Heynricum propter suum abjectum a nobis Herimannum super nos irruere aoa permiserat, et quicquid super eas ex usuris cotidie crescebat ; abbas respondebat se ei aon promisisse nisi 5 tantum,ei eas se jam persoivisse.

Goepitque doceri ordo Gluniacensium ferventissimo apud non studio et exerceri tenacissime, non ex parte sed ex integro, maxime juvenibus nostris in eo laudabiliter sine omni mendacio nostro ferventi- bus, senibus cum silentio mente pacifica acquie- scentibus, scolarum puerissinegravij ugo cotidiaaa exercitatioae discipliaamexbibeatibus. Quialiuade apudaos collectifueraat mutarique veterem levita- tem suam uolebaat, recesserunt ; similiter et de nostris aliqui ejusdem levitatis. Volo autem hic annotare nominaeorum qui tunc de presenti vive- bant,quando usus isti apud nos introducti sunt,ut et gloria eorum inde in hac quoque vita crescat,et posteri intelligantquaata apud aos fratr um paucitas

Sic et sic cotidie maia nostra multiplicabantur. 3 extiterat : Abbas Theodericus, prior egoRoduifus,

Come» quid feceret ? Rationi omnino acquiescere noleas neque veritaii, cum duplici dampno quam argenti hujus summa fuisset, totum per abbatiam quodexigebatdiripuit,nulliusque umquam petitione abbati reconciliari voluit, sed conversus ad domi- aum suum comitem Heynricum (258) et ademulum abbatisHerimaaaum, ccepitomai coasilio etvirtute agere,ut de abbatia ejiceretur et Herimanaus reia* troduceretur.

21. Habebatur tuac ^^ Mettis episcopus Adel- bero *« (259) post Poppoaem(260), qui licet litteras suas et missa icos pro domao abbate Theoderico ad comites Heyuricum et Gislebertum frequeuter mitteret, aichil tamea aut modicum juvare eum

secretariusSybertusiprepositus Morungus, cellera* rius caatorqueFolkardus,£agojam seaex,GisIeber- tus juveais maturus. Prima autem die qua ordiuetii iocepimus, exieruat de scoIib quiuque pueri : Thi- delmus, Balduiaus^ Ueyaricus, Christianus, Fraaco, qui posleaabjecto habitufugit.Hiomaes jamaduUi fueraut etde scolisjam dudumexisse poteraat^sed prioris diligeutia eos iatra scolas usque ad eatxi diem teauerat, timeas, si aate ioceptum ordiaem, secuadum veterem abusioaem^extrascolas levitatis etocii'^^pIacitamjuveaibu8veaeaatamquamdulce- diaem gutaseat, quod amplius rigidffi juveoum jugique iasuetae cervices applicari ad ordiuem non posseat. Pueri qui ia scolis remaaseruat, fueruat

poterat coatra eos,aisiia hoc taatum, quodmagis q hi : Guazelious, Adulfus, Guulbertus, Fredericus

inde coofor tabat animos fratrum oostrorum et corda arabigua levium oppidaoorum. Sub hujus fuoe coatentionis aliquamdiu ancipites agitataB sunt utraeque partes dissidentium. Cum igitur humano undique destitueretur auxilio, et ab iUis vehemen- tissime affligeretm*, qui eum maxime debuerant juvare, ratum sibi duxit ad divinumeo modocon- fugere^ si dissolutionem nostri ordinis, quee diu ni- rais casibus diversis accidentibus apud nos non absque infamiainoleverat, religiosorum monacho- rum usibuspossetemendare. Ad quod peragendum quidam de fratribus, pauci tamen instantissime eumperurgebant,pluresautemgravissimeinvetera- tas abusiones suas immutandas sibi ferebant.maxime

Humbertus. Inter majores ei minores eramus 17. Quo parvo numero cum adjutorio eorum qui de Leodio prestiti aobis fuerant, coepit, ut dixi, fer^ veatissime ordo teoeri, maxime studio juveaum laudabiliter ad huoc se acciageotium.

22.SiquistameaaostrumpriBcipue exstitit cujus importuai tas et oportuaitas,cuj us miUe formis variata sagacitas aaimum abbatis ad hos usus teoeados prior ioduxerit^etcum multasuatribulatioue etaogustia, odio et iovidia apud ipsum ut teoereatur taodem obtiouerit, et cujus studio eo viveate vigueriat, mortuoque refrixeriat,ooa dubitat, quisquis ille sit cummultumemeadatiooisvitffifratrumetprofectus 8Bcclesi8B per hos usus subsecutum sit quod de eo

vero qui apud oosde allisclaustris profugi conflu- ^ nobis tacentibus, ille taceredebeat,pro cujusamore

xerant. Sed cum Dei adjutorio prevalente meliori parte fratrum, Ucet minoti, introducti sunt usus Cluniacensium in monasterium et claustrum no- strum,8cilicet Kalendas Martii,quaB fuit eo anno sexta feriaincapitejejunii *"*, ad quos demonstrandos misitnobis domnusabbas Sancti Jacobi de Leodio Stephanus duos de suis fratribus, abbas Sancti

»' A. 1107. interp. *»• V addit i\

nichil adversi, nichll odii, nichil invidiae, nichil periculi sustinere formidabat, dummodo religio introduceretur et locus a preteritaB irreUgionis iu- famia liberaretur.

23. Injecta igitur nobis ad Heynrico gravissimi memoris nubila, magna jam ex parte deterserant novaintroducti ordinis gaudia, et sub suavijugo VARI^ LECTIONES. *»• A. Dom. 1107. inter. in margineinf. **^ odii 1".

NOTiE.

(257) Vis^ inter Leodium et Trajectum ; de die bante Sigeberto, coaseotiuot Sigebertus et Ekkehardus. (259) Quartus.

(258) Qui ex carcere, cui Heioricus rex oum (260) Qui jamobierataaaoii03. mandaYerat,interim effogerat aano ipso ii06ypro-

97

GESTA ABB. TRUDON. — LIB. VI.

98

DoDiiiiileve **^ saUs habebaturnobisonusnostrflB aifiiettonis. Vidit inimicas et inYidit prosperis de OTdine nostris saccessibus, atque multum doluit gyganteisy ut ita dicam, nos in eo promoveri passi- bus. Implevit igitur spiritu suo Qequissinio, en nescio quotavice, eumdem Heynricum ad afSigen- dasauimas nostrasjamdudum usitatissimumsibi BEunistram et familiarissimum.Qui oblitus preteriteB pactionis cum domnoabbate Tbeodericodampno- ssqoe multum nobis pecuni»,quam ei eztorserat pro sibi ulterius eo placato, mentitus iidem etnon Bei reveritus judicium^iterum aggressus est sine omni dilatione suumnobisintrudereHerimannom. Regnnmautemetsaoerdotium, ut superiusdizi^ita adverstts invic^n erant contorbata et commuta^ut adversus violentiam tirannorum niohil aut parum juvare posset nos tunc aecdesiastioa censura. Heri- mannus etiam per quosdam complices et in curia regis aliquantum familiaresconeiliavit sibi animum cancellarii regis Adelberti nomine, qui postea ar- ehiepiscopus fuit Magunti», et per ipsum regem habens eos fidos adjutores de sna restitutione.Res vero non fuerat ita notificata regi et canceilariOi sient te veritas habebatdeHerimanno.Itaquemen- dadis faventium Herimanno deeepti» restitui eum in abbatia nostra per litteras et missatioos suos Motensi et Leodiensi epascopo perceperant, cujns adventus ootidie nobit nuntiabatnr. Comes autem Gislebwtaa paratus erat suseipere, etquiaadvooa* tas noster foerat, in abbatiam eum introduoere.

24. Inter qam miaakitia fam» volitaatis cotidie tcmitraa, manns tonantis Dei exoeba, jam dodum ab antiquo gravissime super nosextenta,terribilis- simo fulgure snbitonos perforavit,tollens nobisde medio domnum abbatem Tlieodericum infirmitate, ?ix qoinque dimim ez sanguinis minutione viam universiB carnis introductum. Heu ! quo orehabeo r6iBrre,qQo stilo scril>ere,quas tunc suMinaerimus pcessmrasytriiHilationes etafigustias?Hiqaiviveiite abbate Theoderico palamnos perseqaeliantarpro- pter Herimannum, viz jam manus continebanti quin nos vivos discerperent «it in frusta gladiis coneiderent ; etqoi ocoulte soliti erant nobis ponere insidias, tonc aperta fironte prodibant, tanto in nos jam palam acrioresquanto prius fnerant occultiores; paaeissimi,qoi nobiscom sentientes quicquampro nobis agere vellent,qaod efifootum aliquem virtaosi alicojas operis iiaberet. Herimonnus cotidtie pro foriboa nuntiabatur, et ab aliis invitatus ab aliis expectabatnr. Omnium tamen fratrumanimieraAt contra eom obfirmati, non minus abbate de&moto quam prius vivente illo.

^. In hmc nostra pressura, tribulatione et angu-

A stia nuUosgravioresinvenimuspersecutoresyquam presbiteros nostros tres potentissime, Reynemm scilicet de Hales, Hezelonem de Mergueles necnon et Lanzonem quemdam de oppido nostro.Istisdis- sensiones magnasfecieQtibus^et laicarumame ntiam contra nos ante et retro concitantibus.viz obtinui- mus utintegrodiedefuncti abbatis corpiis insepui- tumcustodiremus, donec mandaticomparesejusde bitaseisolverentezequias. AiiipresbitercM^umetiai- oorumadventaati Herimannoaociamat>ant,ahihunc et iUum,prout suntqualites hujuscemodi parlium, nulii tamen eorum secundum assensum nostrum ; uode, ut dizi, viz se oontinuerunt quin sepelissent eum absque exequiis fratrum. Quorum furori,cum essem prior, constanti auctoritate me opposui, in

3 multo tamen periculo vitflemeae, floccifactus prius ab illis, muitis convitiis et pluribusoontusus injuriis* Evici tandem, et tertia die espeetata, sepelivimus abbatem Theodericum, ezhil>ente ilii ezsequias domnoabbate fierengariode Sancto L«aurentio I^- dii, prosequente funusejus comitam et nobilium et populorum grandi iurba interque sibi viventi fideles et amico,facieatibasiili fratribus planctum maguttm et miserabilem, ploratom etejulatumin- repressibiiem. Fueratenim ergaeosienissimiafiec- tus et grandis patienfia, voltus hilaris et jocuodie al- looutionifl,malos8squaaimiterscienstoleirare,bonos amareethonorare. Obiit autem 7. Kalendas Mail, die ietuniiB majorisanno abinc. domii07,ezactis inabbatiaaonis9 *^' (261), mensibus tribus, sez

Q diebus minus. Nichii de possessione sua tempore ejus perdiditflecclesianoetra, ezoeplo aUodio,quod jaeetversu8AadeguerpjuztaMalliiie8(262) locoqui dioitur...*^fioc penolvebatsingulisannis29 solidos nioneta>et ponderisdeAudogoerp die conversionis saneti Pauli, quod ea necessitate vendidit,quiani- chiiindehaberepoterat ascdesia nostra propter raptoresetvioieotos predatores,ea autem intentione utdepreeioejus aliod i^udnos aUodium redimeret, fecit que iliud nonsuis aaiusconsiik) sedmajorum suorum, Metttasis scilioet episcopiet advocatorum nostrorum et pariam scciesi». Sed morte iUum preveniente, comes Gislebertom ab hominil>usiilis oo0iiiussum argenlam abstulit, qui servabant iilud ad redimentom 880oleain aliud aliodium ; sioque secclesia tandem et aliocium perdidit et precium.

^ Turibulum etiamargenteumpooderis 7 marcarum, et unum preeiosam prorsasque novum paliium neo< non etcaloemargenteum,appendentem *^^ marcam et dimkliam, pcestitit arohjdiaoono ouidam Leo- dienai nomiae Aiezandro,qu£B usq ue iiodie rehabere non potuimus. AstuHt etiam comes Gislebertus eo deftocto Acclesin nostras phyiacterium (263) pre-

VARLE LECTIONES.

'*> lene i. i\ *<^* ita i. i^ *^* m 1, et i* locu$ vocaMo relictui; loco qui dicitur detmtD. "♦ repetU i.

NOTiE

(261) bno octo, ez iis qun ipse supra Y^ 6 pro» (2^) Mechebi. toliU (263) Area in quaservantur sanctorum rdUquias^

90

RODKLFi ABBAfti S. TIHJDONIS

100

aiommmotD> ipio4 et abbat pmtHent, labulam A ewkitara, Ib nitariori tmo purifliim^^ aiQltit<|oe et floilieet atiiufl pedit longitudiiieiii liaiMiiteiii taQtun- eleetiflflinifl lapidibufl imro •pere emataBi et one" deaque prope lititttdiAis^iB exterieri pirte argeoto ratam, pienam pve^osiflflimanim r^iquiarum ^*

FINIT ■" LIBER SEXTUS, INCIPIT SEPTIMUS.

i. Sepulto igitur domno abbate Theoderieo, osm Tiderem emulorum raeorumioTidiamme sufltiaere non poflfle, maxime eormQ jamjam ee manifestan- tium odia, qnibnfl prepter novi ordinifl introda- ctionem noa Hoebat abuti oiaustre noslro et boris iooisque tnooB?enieatibuB fratrumcolloquio,eadem die bumillima satisfaotione peHyi me abe^a pvio* ratu : et absokitus flum, fratmbufl tamen id egre ferentilHis. PretereaquicumqueHerimaBnam desi^ deranter expeotabaQt» coeditemQislebertiMB et uxo rem ejus, et quotquot alies poteraat, malignis de me detraclionibasetfiotis autTcris meie soeleribBfl in me oottdie inflammabant, certum babentefl^ quamdiu com fratribus essem, qiiod adTereus eos ratione aut consiHo de sua HerimaBno prsvalere Bon possent. Faetam igitur fratres eleetionem suam oum Leodiiepiseopo€BcclefliGBquerepresentafl8fl9it,et inde Mettts traosire ▼flHent^iBVenerunt tbi nuntlos imperatorifl HeriBiaBBum prevenisee liltepis impe*' rialibus, et viva foee epieoopo preeipientefl, ut He- rlmanno uHra molestusdeabbatia nostra noa exi- steret (264). Bpifloopas ^"^ tunc noviter Imperatori reconeiMatus fuemt (2«S), defimolo beodii patM iraperatoris, oujus partes contra filium a^juverat; quo timore bob satis aadebat, non tanen eoni de* enisset, violeato ifliperatOFis ooBtrsdieere. Neque ta»eB asseiiflityfledqoanlamsatvagraliaimperato^ rispotuitnaiiyisvatioBem reddicHtiquo modoap«d Sanc^m Trodonem bob posset ampUosabbas oa- BOitioe fieri, atque subjonxit : Nm tBi mmm dm*e donum abbatim saneH TmdcmiSi sed sdkKem e^ hemdieert ; Metemsis iiimd^ episecpi ; qmm mleAt milM ^edieemdum ipse 9ideriL ibi, fliei^et alias fipequenter,religioBUfl virabbas Sane^ Jaeobi Leodii Stepbaous, moita Qdoeia et ra^one BOBlHfl fimpera- toris ostendit, qood frostra iaboraret imperalOFde HerinMiflno, qoem suo